VI SA/Wa 559/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzeja Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku spółki B. Spółka z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w sprawie ze skargi B. Spółka z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym postanawia odmówić spółce B. Spółka z o.o. z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie obowiązku uiszczenia wpisu od skargi Skarżąca – B. Spółka z o.o. z siedzibą w W., złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w prawidłowym trybie i terminie, skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] grudnia 2013 r. nr [...] o nałożeniu na nią kary pieniężnej w wysokości 10 000 złotych. Wraz ze skargą skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazała na trudną sytuację finansową spółki. W oświadczeniu o majątku i dochodach podała, iż wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 5 000 złotych, wartość środków trwałych to 0 złotych, a strata za ostatni rok obrotowy według bilansu zamknęła się w kwocie 206 720,83 złotych. W roku 2012 spółka poniosła stratę w kwocie 206 720,83 złotych przy przychodzie w wysokości 310 354,30 złotych (vide kopia zeznania CIT-8 za rok podatkowy 2012). Bilans na dzień 31 grudnia 2012 r. wskazuje, iż do poniesienia przez skarżącą straty w wysokości 224 462 złotych w znacznej mierze przyczyniło się zaciągnięcie przez nią pożyczek długoterminowych na kwotę 202 761 złotych. W sprawozdaniu z działalności skarżącej za rok 2012 podano, że na przestrzeni poszczególnych miesięcy systematycznie rosła sprzedaż usług ochrony na rzecz osób fizycznych, co jednoznacznie dobrze rokuje na działalność spółki w roku 2013. Natomiast z dodatkowych informacji i objaśnień do sprawozdania z działalności spółki za 2012 rok, nadesłanych do sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 1196/13, wynika, że skarżąca rozpoczęła działalność gospodarczą w marcu 2012 r., zatrudniła 265 osób, osiągnęła przychód netto ze sprzedaży usług ochrony w wysokości 287 682,75 złotych, a odnotowana strata finansowa netto w kwocie 224 462,53 złotych jest związana z zakupem 273 sztuk kas fiskalnych (niezbędnych ze względu na rodzaj prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej) za kwotę netto 109 473 złotych. Z kolei z przedłożonego rachunku zysków i strat skarżącej spółki za rok 2013 wynika, że osiągnęła przychód netto ze sprzedaży w wysokości 703.759,60 zł. Koszty działalności operacyjnej zamknęły się natomiast w kwocie 986 649, 55 złotych. Uwzględniając pozostałe przychody i koszty operacyjne strata netto skarżącej spółki za rok 2013 wyniosła 281 678, 69 złotych. Skarżąca przedstawiła również wyciąg z rachunku bankowego za okres od 11 grudnia 2013 r. do 28 lutego 2014 r., na którym saldo końcowe wyniosło 388,72 złotych. Postanowieniem Referendarza sądowego z 23 maja 2014 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, iż o braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania przez osobę prawną nie może świadczyć przywoływany przez stronę niski dochód, bądź też odnotowywana strata z prowadzonej działalności gospodarczej. Zwrócono również uwagę na podniesienie poziomu wydatków na wynagrodzenia i zużycie materiałów i energii. W ocenie rozpoznającego wniosek o możliwościach płatniczych skarżącego świadczy regularne pokrywanie wydatków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej zarówno o charakterze cywilnoprawnym (np. zapłata na rzecz "O." Sp. z o. o. kwoty 2 000 złotych w dniu [...] grudnia 2013 roku oraz kolejnej kwoty 2000 złotych w dniu [...] stycznia 2014 roku), jak i publicznoprawnym (regularne wpłaty na rzecz urzędów skarbowych i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych). Podkreślono, iż analiza transakcji dokonywanych na rachunku bankowym skarżącej spółki wskazuje, że jedynych lecz regularnych wpłat na ten rachunek dokonuje Prezes Zarządu skarżącej spółki, natomiast zdecydowana większość wykazanych transakcji polega na dokonywaniu przelewów na rzecz komorników sądowych, urzędu skarbowego i ZUS a także agencji ochrony. Wyciągi nie dokumentują żadnych kwot uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności, podczas, gdy kwoty te złożyły się na wykazaną w rachunku zysków i strat wysokość przychodu przekraczającego w 2013 roku siedemset tysięcy. W ocenie rozpoznającego wniosek brak udokumentowania na rachunku bankowym wpłat potwierdzających prowadzoną działalność gospodarczą czyni w istocie niewyjaśnionym faktyczny stan środków pieniężnych posiadanych przez spółkę. Od powyższego postanowienia skarżąca w terminie wniosła sprzeciw, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazała, iż w jej ocenie, dokonana przez Referendarza sądowego ocena wydolności finansowej spółki przeprowadzona została na wyrost, z jednoczesnym zignorowaniem wskazanych przez nią problemów. Uznała, że prognozowanie ewentualnych dochodów i domniemanie w zakresie możliwości płatniczych, stoi w sprzeczności z rzeczywistą sytuacją finansową spółki. Wyjaśniła również, że wpłaty dokonywane przez udziałowca są niczym innym, jak próbą ratowania spółki i pochodzą z jego własnych środków finansowych. Do sprzeciwu nie załączono żadnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej też jako p.p.s.a.) stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych przyznanie prawa pomocy następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. strona postępowania, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, zobowiązana jest do złożenia oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest na wezwanie złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów (art. 255 p.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie powyższy warunek dopuszczalności przyznania prawa pomocy nie został spełniony. W wykonaniu zarządzenia z 8 kwietnia 2014 r. (k. 28), pismem z 22 kwietnia 2014 r. (k. 29) pełnomocnik skarżącej został wezwany do nadesłania dokumentów potwierdzających sytuację finansowa spółki tj.: - rocznego sprawozdania finansowego spółki za rok 2012 i 2013; - dokumentu wskazującego na wysokość osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2014 r. – np. odpisu księgi rachunkowej na koniec marca 2014 r.; - wyciągów z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy, obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie. Jak wynika z akt sprawy powyższe wezwanie zostało wykonane przez skarżącą jedynie połowicznie. Również wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, skarżąca nie wykazała dodatkowych okoliczności, w tym nie przedstawiła dowodów wskazujących na wysokość osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2014 r. Należy podkreślić, iż brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny tej sytuacji dokumentów. Dokonując analizy załączonej do akt sprawy dokumentacji, przedstawiającej sytuację finansową spółki, Sąd uznał, iż jest ona niewystarczająca do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej. Stosując zasadę prowadzenia postępowania bez zbędnej zwłoki Sąd odstąpił od ponownego wzywania skarżącej do nadesłania dokumentu wskazującego na wysokość osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2014 r. – np. odpisu księgi rachunkowej na koniec marca 2014 r. przyjmując, iż skoro skarżąca wnosząc sprzeciw nie załączyła wymaganego dokumentu (do nadesłania którego była wcześniej wezwana) kolejne wezwanie skarżącej może okazać się bezskuteczne. Przechodząc do rozpoznania wniosku w oparciu o materiał zgromadzony w sprawie należało uznać, iż bezsprzecznie działalność gospodarczą skarżącą rozpoczęła w marcu 2012 r. W roku rozpoczęcia działalności poniosła stratę w kwocie 224 462,53 złotych, wynikającą z zakupu kas fiskalnych, niezbędnych do prowadzenia firmy (koszt 109 473 złotych). Oceniając stan majątkowy skarżącej należy zauważyć znaczny wzrost przychodów netto ze sprzedaży w stosunku do roku 2012. I tak, o ile 2012 rok zamknął się przychodem netto na poziomie 287.682,75 złotych to w roku 2013 przychód z tego tytułu sięgnął kwoty 703 759, 60 złotych. Zarazem nastąpił wzrost kosztów działalności operacyjnej z kwoty 535 590, 69 złotych w 2012 roku do kwoty 986 649, 55 złotych. Wzrost ten w odniesieniu do poszczególnych kategorii dotyczył zarówno wypłacanych przez spółkę wynagrodzeń, które wzrosły od 244 tysięcy do ponad 390 tysięcy złotych. Również zużycie materiałów zwiększyło się z kwoty 111 tysięcy do kwoty 230 tysięcy złotych. Znacznie powiększyła się także wartość kosztów usług obcych z kwoty 123 tysięcy do 224 tysięcy złotych. Z przedstawionych powyżej okoliczności wynika bezspornie, że skarżąca spółka, pomimo odnotowywanej straty z prowadzonej działalności gospodarczej, ewidentnie zwiększyła jej skalę. Oprócz ogólnego znacznego wzrostu przychodu, świadczy o tym niewątpliwie podniesienie poziomu wydatków na wynagrodzenia i zużycie materiałów i energii. W orzecznictwie przyjmuje się, że wskazywana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie konieczności zwolnienia strony z kosztów sądowych. Wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę (v. postanowienie NSA z 9 września 2013 r., sygn. akt. II GZ 489/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Tymczasem w orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sadu, z żadnym z takich przypadków na gruncie przedmiotowej sprawy nie mamy do czynienia. Spółka w oczywisty sposób nie utraciła płynności finansowej, skoro zwiększyła przychód o kwotę 416 tysięcy złotych. Jednocześnie o możliwościach płatniczych skarżącej świadczy regularne pokrywanie wydatków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej zarówno o charakterze cywilnoprawnym (np. zapłata na rzecz "O." Sp. z o. o. kwoty 2 000 złotych w dniu [...] grudnia 2013 roku oraz kolejnej kwoty 2 000 złotych w dniu [...] stycznia 2014 roku), jak i publicznoprawnym (regularne wpłaty na rzecz urzędów skarbowych i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych). Podkreślenia wymaga, że koszty sądowe również są wydatkami związanymi z bieżącą działalnością spółki. Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się bowiem z możliwością powstania konieczności prowadzenia postępowań sądowych. Inne zobowiązania związane z bieżącą działalnością spółki nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (v. postanowienie NSA z 18 lipca 2012 r., sygn. akt I GZ 155/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto analiza transakcji dokonywanych na rachunku bankowym skarżącej spółki wskazuje, że jedynych lecz regularnych wpłat na ten rachunek dokonuje I. N., zajmujący stanowisko Prezesa Zarządu skarżącej spółki. I tak w miesiącu grudniu 2013 roku dokonał dwukrotnie wpłat na łączną kwotę 13 500 złotych, w miesiącu styczniu 2014 roku dokonana przez niego wpłata sięgnęła kwoty 23 600 złotych (cztery wpłaty) a w miesiącu lutym 2014 roku trzykrotnie przelane środki wyniosły łącznie 13 500 złotych. Większość wykazanych transakcji polega na dokonywaniu przelewów na rzecz komorników sądowych, urzędu skarbowego i ZUS a także agencji ochrony. Wyciągi nie dokumentują żadnych kwot uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności, podczas, gdy kwoty te złożyły się na wykazaną w rachunku zysków i strat wysokość przychodu przekraczającego w 2013 roku siedemset tysięcy. W ocenie Sądu, brak udokumentowania na rachunku bankowym wpłat potwierdzających prowadzoną działalność gospodarczą czyni w istocie niewyjaśnionym faktyczny stan środków pieniężnych posiadanych przez spółkę. Uwzględniając powyższe, odstępując od złożenia wymaganych dokumentów skarżąca nie usunęła wątpliwości Sądu, związanych z rzeczywistą sytuacją finansową spółki, w tym wpływów ze sprzedaży usług, których liczba, jak sama podniosła, systematycznie rosła. Powyższe uniemożliwiło dokonanie oceny sytuacji materialnej skarżącej w kontekście przesłanek uzasadniających przyznanie stronie prawa pomocy. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia powinno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Koszty sądowe należy traktować jako bieżące wydatki w budżecie firmy, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego też wniosek o przyznanie prawa pomocy winien być sporządzony w sposób rzetelny, uwzględniający wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy a wskazane w nim okoliczności, stosownie do wytycznych wynikających z treści art. 255 p.p.s.a, powinny być na żądanie Sądu należycie udokumentowane. Dla potrzeb niniejszej sprawy nadmienić należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się bowiem, iż rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy. Tym samym to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 758/04, opubl. w bazie LEX nr 203329). W ocenie Sądu, przedstawiona przez skarżącą sytuacja materialna analizowana w oparciu o przedstawione przez stronę dokumentu oraz złożone wyjaśnienia nie uzasadnia przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.