VI SA/Wa 589/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Borowiecki po rozpoznaniu w dniu 29 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia licencji do wykonywania międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu M. K. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 30 stycznia 2013 r. M. K. (dalej także: "skarżący" lub "strona skarżąca"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia licencji na wykonywanie międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy o nr [...]. W skardze strona zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Następnie w dniu 12 kwietnia 2013 r. skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...]. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jego żona z tytułu umowy o pracę uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 1.000 złotych netto miesięcznie, natomiast skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w wysokości 1.000 złotych netto miesięcznie. Z informacji podanych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z nadesłanych przez skarżącego dokumentów wynika ponadto, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną i małoletnim synem. Skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w 2012 r., przy przychodach w wysokości 1.743.404,38 złotych, osiągnął dochód w wysokości 276.179,84 złotych (załączono kopię PIT/B za rok 2012 r. potwierdzający powyższe dane), natomiast w okresie styczeń-kwiecień 2013 r., przy przychodach w wysokości 475.529,05 złotych, osiągnął dochód w wysokości 260.147,27 złotych (załączono wyciąg z księgi podatkowej potwierdzający powyższe). Zarządzeniem z dnia 30 kwietnia 2013 r. wezwano skarżącego do nadesłania dokumentu wskazującego wysokość otrzymywanego przez żonę skarżącego wynagrodzenia oraz wyciągów z posiadanych przez nią rachunków. Skarżący nie nadesłał wymaganych dokumentów, jednakże w piśmie z dnia 12 czerwca 2013 r. wskazał, że wraz z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2013 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu wydanego postanowienia Referendarz sądowy stwierdził, że skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości 85.000 złotych miesięcznie, który - w ocenie Referendarza - jest wystarczający na pokrycie przez skarżącego kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Pismem z dnia 25 września 2013 r. skarżący złożył sprzeciw od w/w postanowienia Referendarza sądowego z dnia 6 sierpnia 2013 r. wydanego w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżący w złożonym sprzeciwie wskazał, że dochody, na które powołał się w swoim postanowieniu Referendarz sądowy, były od razu pochłonięte przez jego zadłużenia, których kwota opiewa na około 2.000.000 złotych. Skarżący stwierdził ponadto, że de facto nie uzyskuje on żadnych realnych dochodów, z których mógłby opłacić koszty sądowe w niniejszej sprawie. Poinformował także, że jego dochody oraz dochody jego żony są w części zajęte przez komornika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej także: "p.p.s.a."), od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. W związku z tym należy uznać, że właściwy do rozpatrzenia sprzeciwu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Przepis art. 260 p.p.s.a. stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonuje zatem własnej samodzielnej oceny zebranych w sprawie materiałów - niezależnie od ustaleń poczynionych przez Referendarza sądowego. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Treść powołanego przepisu wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego też udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych, przy uwzględnieniu wysokości obciążeń finansowych, jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu i oceny jej możliwości finansowych. Należy wyjaśnić, że tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z faktu, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów postępowania. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych. Sąd stanowczo podkreśla, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Podkreślenia wymaga, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Sąd zwraca także uwagę, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). Obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania spoczywa na wnioskodawcy, a rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się również, że nie można przyjmować, że zobowiązania finansowe, takie jak spłata kredytów bankowych lub pożyczek, powinny mieć pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd doszedł do przekonania, że zobowiązania finansowe skarżącego nie mogą stanowić przesłanki do przyznania pomocy finansowanej z budżetu Państwa. W orzecznictwie podkreśla się, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, sąd musi rozważać z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swoich praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi (np. postanowienie NSA z dnia 12 marca 2009 r., II FZ 80/09, LEX nr 550323). NSA wskazał, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie sytuacja majątkowa skarżącego wyklucza możliwość stwierdzenia, że zdobycie środków finansowych przez skarżącego jest obiektywnie niemożliwe, bowiem miesięczny dochód skarżącego (85.000 złotych) wskazuje, że skarżący jest w stanie ponieść koszt postępowania sądowego (wpis od skargi w tej sprawie wynosi 500 złotych). W ocenie Sądu, uzyskiwane miesięczne dochody skarżącego pozwalają także na zwrócenie się do profesjonalisty na zasadach ogólnych. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2009 r. (sygn. akt II OZ 822/09), udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta przeznaczona jest przede wszystkim dla osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W niniejszej sprawie skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości 85.000 złotych miesięcznie, który to dochód w ocenie Sądu jest wystarczający do pokrycia przez skarżącego kosztów postępowania sądowoadministracyjnego i zastępstwa procesowego. Dodatkowo, odnosząc się do zadeklarowanej przez skarżącego rozdzielności majątkowej istniejącej pomiędzy nim i jego żoną, podnieść należy, że w orzecznictwie (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 61/04 niepublik., postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04 ONSAiWSA z 2005 nr 1, poz. 8) utrwalony jest pogląd, że rozdzielność majątkowa małżonków nie zwalnia drugiego małżonka z obowiązku udzielenia pomocy (art. 23 k.r.o.), w tym również przy uiszczeniu wpisu przy skargi. Sąd, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, wziął pod uwagę powyższe rozważania i stwierdził, że nadesłane przez skarżącego informacje i materiały dowodowe nie przesadzają o konieczności zastosowania tzw. "prawa dla ubogich", jakim jest przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podkreślenia wymaga także to, że uiszczenie wpisu spowoduje merytoryczne rozpoznanie sprawy, a w przypadku uwzględnienia skargi wpis ten - na wniosek strony skarżącej - zostanie zasądzony przez Sąd od organu. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji postanowienia.