VI SA/Wa 717/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym p o s t a n a w i a odmówić stronie skarżącej B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 lutego 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 717/14 oddalił skargę B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej "skarżąca" lub "spółka") na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Skarżąca złożyła wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a po wezwaniu Sądu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, wniosła sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Składając skargę kasacyjną od powyższego wyroku, skarżąca rozszerzyła zakres wniosku o przyznanie prawa pomocy, wnosząc o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku powołała się na trudną sytuację finansową spowodowaną odnotowaniem straty za ubiegły rok obrotowy w wysokości 282.889,95 zł oraz brak środków trwałych. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych to 0 zł, a strata za ostatni rok obrotowy według bilansu zamknęła się w kwocie 282.889,85 zł. Wskazała też, że na jej rachunku bankowym znajdują się środki w kwocie 388,72 zł. Mając na uwadze, iż oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego (pismem z 28 maja 2015 r.), wezwano skarżącą do uzupełnienia ww. wniosku w terminie 14 dni poprzez przedłożenie: a/ rocznego sprawozdania finansowego spółki za rok 2013, b/ dokumentu wskazującego na wysokość osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2014 i 2015 roku – np. odpisu z księgi rachunkowej na koniec grudnia 2014 roku oraz na koniec kwietnia 2015 roku, c/ wyciągów z posiadanych przez skarżącą spółkę rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy, obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie. Referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zauważył, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystraczające do rzeczywistej oceny sytuacji majątkowej skarżącej. Spółka została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wezwanie doręczono skarżącej 1 czerwca 2015 r. Spółka nie przedłożyła jednak żadnych dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. Wobec tego Referendarz sądowy uznał, że nie jest możliwe ustalenie, czy skarżąca wypełnia przesłanki art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca na podstawie art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") wniosła sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia. Nie zgodziła się ze stanowiskiem Referendarza sądowego, który uznał że wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy zostało doręczone 1 czerwca 2015 r. W ocenie spółki powyższe wezwanie nie zostało jej doręczone, ponieważ skarżąca nie odebrała stosownego powiadomienia (awizo). Nie mogła więc przedłożyć we wskazanym terminie dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. Skarżąca ponadto zauważyła, że rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej w marcu 2012 r. Trudno jest młodej spółce zaistnieć i utrzymać się na rynku. Mimo, że skarżąca osiągała dochody to ich wysokość jest równoważna z wydatkami. W celu prowadzenia działalności skarżąca musiała dostosować się do obowiązujących przepisów i zakupić aż 273 sztuki kas fiskalnych. Był to wydatek konieczny, który odbił się na kondycji finansowej skarżącej, która ma trudności w uzupełnieniu uszczuplonego w ten sposób budżetu. Transakcje dokonywane na rachunku bankowym skarżącej, są niczym innym jak próbą ratowania spółki. Skarżąca, aby dalej w pełni funkcjonować musi otrzymywać pomoc finansową "z zewnątrz". Obecnej wydatkowanie nawet najdrobniejsze kwoty może doprowadzić do likwidacji spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2015 r., poz. 658), wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, który nie został odrzucony ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). Samo zatem wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przesłanka zwolnienia skarżącej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, czy też nie. Zgodnie z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym, może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wynika bowiem z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca uchyliła się od wykonania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie: a/ rocznego sprawozdania finansowego spółki za rok 2013, b/ dokumentu wskazującego na wysokość osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2014 i 2015 roku – np. odpisu z księgi rachunkowej na koniec grudnia 2014 roku oraz na koniec kwietnia 2015 roku, c/ wyciągów z posiadanych przez skarżącą spółkę rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy, obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie. Wbrew zapewnieniom skarżącej powyższe wezwanie zostało doręczone upoważnionemu pracownikowi spółki w dniu 1 czerwca 2015 r. Świadczy o tym znajdujące się w aktach sprawy zwrotne potwierdzenie odbioru (karta nr 148 akt sądowych). Skarżąca nie przedłożyła żadnej dokumentacji źródłowej potwierdzającej jej aktualną sytuację finansową. Treść powyższego wezwania została przedstawiona również w uzasadnieniu postanowienia Referendarza sądowego z 15 lipca 2015 r. odmawiającego przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca nie tylko odebrała odpis tego postanowienia (karta nr 160 akt sądowych), ale również odniosła się merytorycznie do jego treści w złożonym przez siebie sprzeciwie. Skarżąca miała więc świadomość obowiązku wykazania, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca uzupełniając braki formalne złożonego sprzeciwu w dniu 6 listopada 2015 r. (data stempla pocztowego) również nie przedstawiła żadnych dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. Trudno zatem dać wiarę zapewnieniom skarżącej, że wyłącznym powodem braku dokumentacji źródłowej, było niedoręczenie spółce wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca nie tylko miała świadomość o ciążącym na niej obowiązku wykazania, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, ale również wystarczająco dużo czasu, żeby zgromadzić i przekazać Sądowi dokumentację obrazującą jej sytuację finansową. Dodatkowym argumentem przemawiającym za wskazanym wyżej stanowiskiem Sądu jest fakt, że w niniejszym postępowania sądowoadministracynym skarżąca już na etapie skargi złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 7 października 2014 r., sygn. akt II GZ 580/14 oddalił zażalenie skarżącej odmowę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższego przyjąć należało, że dopóki skarżąca nie przedstawi dokumentów źródłowych potwierdzających jej obecną sytuację finansową w postaci chociażby wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy, jej wniosek nie będzie zasługiwał na uwzględnienie. Od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze, albowiem uprawdopodobnienie okoliczności przemawiających za uwzględnieniem złożonego wniosku nie oznacza gołosłownego stwierdzenia przez podmiot na nie się powołujący, że te istnieją. Dlatego złożenie samego wniosku o przyznania prawa pomocy nie może być uznane za wystarczającą przesłankę do jego uwzględnienia. Treść wniosku o przyznanie prawa pomocy musi być poparta stosownymi dokumentami źródłowymi, o które wzywano skarżącą na podstawie art. 255 p.p.s.a. Wobec powyższego w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym Sąd stwierdza, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń, gdyż to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 15 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 258/06 oraz z dnia 31 marca 2005 r. sygn. akt I FZ 63/05 publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku bowiem, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze zm.), gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem do realizacji którego stosowne środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie prawa pomocy sprawia, że koniecznością systemu wymiary sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (tak postanowienia NSA z dnia 26 lipca 2007 r. sygn. akt I OZ 559/07, z dnia 17 marca 2009 r. sygn. akt II Oz 243/09, z dnia 30 września 209 r. sygn. akt II OZ 801/09 publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzekając zatem w zakresie przyznania prawa pomocy, powinnością Sądu jest wyważenie zarówno interesu Państwa, a więc ogółu obywateli, jak i strony skarżącego (vide: postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 6 października 2008 r., sygn. akt I SA/Wr 559/08, LEX nr 507298). Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.