VI SA/Wa 751/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant referent Julia Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2017 r. sprawy ze skargi M.N. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz poprzedzającą ją uchwałę nr [...] Okręgowej Rady Adwokackiej we Wrocławiu z dnia [...] października 2016 r.; 2. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz M.N. kwotę 497 zł (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej ("NRA") uchwałą z dnia [...] stycznia 2017 r. utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej ("ORA") w [...] z dnia [...] października 2016 r. nr [...], w której postanowiono o skreśleniu adwokata M. N. ("zainteresowany", "skarżący") z listy adwokatów Izby Adwokackiej w [...]. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że Pan M. N., pełniąc funkcję komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...], złożył wniosek o wpis na listę adwokatów. Uchwałą z dnia [...] marca 2016 r, ORA w [...] wpisała go na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...], a Minister Sprawiedliwości nie sprzeciwił się temu wpisowi. Organ podniósł przy tym, że w trakcie posiedzenia ORA w [...] - na które zainteresowany został zaproszony - powołano się na treść wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z dnia 18 grudnia 2012 r, II GSK 1899/11 oraz z dnia 24 maja 2013 r., II GSK 302/12, z których wynikało, że w przypadku gdy skarżący nie zrezygnuje ze stanowiska komornika, ORA skreśli go z listy adwokatów. Na wezwanie organu, zainteresowany - w piśmie z dnia [...] września 2016 r. - poinformował, że po wpisaniu go na listę adwokatów nadal jest komornikiem, a także że faktycznie nie wykonuje zawodu adwokata. W takim stanie rzeczy ORA w [...] postanowiła skreślić zainteresowanego z listy adwokatów na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2014 r., poz. 635 ze zm.). Powyższą uchwałę Pan M. N. uczynił przedmiotem odwołania do Prezydium NRA wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, Zainteresowany zarzucił naruszenie art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy Prawo o adwokaturze, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że samo wykonywanie zawodu komornika sądowego przez osobę wpisaną na listę adwokatów stanowi przesłankę do skreślenia jej z takiej listy. Prezydium NRA wskazaną na wstępie uchwałą utrzymało w mocy uchwałę ORA w [...] o skreśleniu Pana M. N. z listy adwokatów. Organ odwoławczy uznał, że osoba wpisana na listę adwokatów podlega skreśleniu z niej, jeżeli wykonuje zawód komornika sądowego, a więc pozostaje na stanowisku w szeroko rozumianych organach wymiaru sprawiedliwości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ("WSA") w Warszawie na powyższą uchwałę Pan M. N. zarzucił naruszenie art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze, poprzez błędne uznanie, że przepis ten znajduje zastosowanie do osób, które w chwili wpisu na listę adwokatów zajmowały stanowisko komornika sądowego i nie zrezygnowały z niego po wpisie. Skarżący wniósł o uchylenie podjętych w jego sprawie uchwał organów samorządu adwokackiego oraz o zasadzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że ustawa Prawo o adwokaturze nie nakłada na osobę wpisaną na listę adwokatów obowiązku, ani tym bardziej żadnego terminu rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata po uzyskaniu samego wpisu na listę, do chwili obecnej zaś skarżący nie zdecydował się na rozpoczęcie wykonywania zawodu adwokata. Wyjaśnił, że nie podjął czynności do tego niezbędnych, tj. nie złożył aktu ślubowania na podstawie art. 5 ww. ustawy, nie wyznaczył siedziby zawodowej oraz nie zawiadomił o tym ORA w terminie wynikającym z art. 70 ustawy Prawo o adwokaturze. Jak wskazał, w najnowszym orzecznictwie NSA odróżnia się nabycie prawa do wykonywania zawodu od prawa do wykonywania zawodu. Wpis na listę adwokatów nie stwarza obowiązku wykonywania zawodu adwokata. Ustawa nie zawiera w tej mierze jakichkolwiek przepisów, z których można by było wywieść taki obowiązek. Sprawę wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokata ustawodawca pozostawił wyłącznie woli adwokata, nie wiążąc żadnych negatywnych skutków z faktem niepodjęcia w ogóle wykonywania tego zawodu. Sam wpis jest zaś elementem koniecznym, ale nie wystarczającym do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata. Na poparcie swojego stanowiska skarżący powołał wyroki NSA z dnia 27 lutego 2014 r., II GSK 1856/12, z dnia 24 lutego 2014 r., II GSK 1834/12 oraz z dnia 13 listopada 2013 r., II GSK 1007/12. W odpowiedzi na skargę Prezydium ORA wniosło o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w zaskarżonej uchwale. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369), zwana dalej "p.p.s.a.". Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Sąd za zasadny uznał bowiem sformułowany w skardze zarzut naruszenia art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze. Dla jasności wywodu wskazać należy, że przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze stanowi, że okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza. Problem formułowany w skardze na tle ww. przepisu był już przedmiotem rozważań NSA, w szczególności w wyroku z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie sygn. akt II GSK 1007/12. Stanowisko zajęte w tym wyroku, Sąd orzekający w pełni podziela i w ślad za NSA wskazuje, że ma rację skarżący podnosząc, że ustawodawca w ustawie Prawo o adwokaturze wyraźnie odróżnił dwie sytuacje dotyczące statusu adwokatów. Pierwsza obejmuje nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, druga - wykonywanie tego zawodu. Nabycie prawa do wykonywania zawodu określają przepisy art. 65 z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1 i 2 ustawy Prawo o adwokaturze. Ustalają one wymogi osobowe kandydata na adwokata, których spełnienie przesądza o wpisaniu na listę adwokatów. Wyczerpują przy tym w całości przesłanki stanowiące podstawę wpisu na listę. Wpis na listę adwokatów jest elementem niezbędnym, ale niewystarczającym do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata. Przed rozpoczęciem wykonywania czynności zawodowych adwokat zobligowany jest, mocą art. 5 ustawy Prawo o adwokaturze złożyć ślubowanie, nadto, co ma decydujące znaczenie, wyznaczyć siedzibę zawodową i zawiadomić o tym właściwą radę adwokacką w terminie określonym w art. 70 Prawa o adwokaturze. Dla porządku wskazać należy, że zgodnie z art. 70 cyt. ustawy - po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów adwokat wyznacza swoją siedzibę zawodową i zawiadamia o tym właściwą okręgową radę adwokacką, nie później niż w terminie 30 dni przed dniem wyznaczenia siedziby zawodowej. Nie jest przy tym kwestionowane w orzecznictwie, że sam wpis na listę adwokatów nie tylko nie uprawnia do występowania w charakterze pełnomocnika, ale także nie rodzi obowiązku wykonywania tego zawodu. W rozpoznawanej sprawie Pan M. N. - wskutek wpisu na listę adwokatów - nabył jedynie prawo do wykonywania zawodu adwokata, nie złożył jednak ślubowania i nie wyznaczył siedziby zawodowej - stosownie do wymogu zawartego w art. 5 i 70 ustawy Prawo o adwokaturze, a zatem nie może jeszcze wykonywać zawodu adwokata. Sprawę wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokata ustawodawca pozostawił wyłącznie woli adwokata, nie wiążąc żadnych negatywnych skutków z faktem nie podjęcia w ogóle wykonywania tego zawodu. Natomiast przewidział sytuacje, w których adwokat nie wykonuje zawodu, zwalniając takie osoby z obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (art. 8a ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze). Konsekwencją powyższego jest rozwiązanie przyjęte w rozdziale VI pt. "Prowadzenie list i akt osobowych" Regulaminu organizacji i funkcjonowania okręgowych rad adwokackich (uchwała NRA nr 55/2016 z dnia 15 stycznia 2016 r.). W § 20 stanowi się bowiem, że Rada prowadzi w systemie teleinformatycznym udostępnianym przez NRA listy adwokatów wykonujących zawód (indywidualnie, w spółkach, o których mowa w art. 4a ustawy Prawo o adwokaturze, w zespole adwokackim) oraz pozostałych adwokatów. Biorąc powyższe rozważania pod uwagę, należy przyjąć, że zastosowanie sankcji w postaci skreślenia adwokata z listy dotyczy jedynie przypadków równoczesnego wykonywania zawodu adwokata i komornika. Taka wykładnia art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze pozostaje w zgodzie z normami konstytucyjnymi, tj. z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP, który gwarantuje każdemu wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, przy czym - co wymaga podkreślenia - z wyjątkami wynikającymi z ustawy. Pozostaje również w zgodzie z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż umożliwia równocześnie wypełnienie w pełnym zakresie przez organy samorządu adwokackiego konstytucyjnego obowiązku sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu. Przepis art. 17 ust. 1 Konstytucji RP nakłada bowiem na organy samorządu adwokackiego obowiązek sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Przypisane samorządom korporacji "sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu" dotyczy - przedmiotowo sytuacji "wykonywania zawodu", podmiotowo zaś osób uczestniczących w wykonywaniu zawodu objętego zasięgiem odpowiedniej korporacji. Stosownie z kolei do art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o adwokaturze, zadaniem samorządu zawodowego adwokatury jest sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem przepisów o wykonywaniu zawodu adwokata. Nie do zaakceptowania byłaby przy tym sytuacja, kiedy komornik wykonywałaby zawód adwokata. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że z uwagi na fakt, że Pan M. N. - będąc komornikiem - nabył prawo do wykonywania zawodu adwokata, ale go nie wykonuje (nie złożył ślubowania i nie wyznaczył siedziby zawodowej) - nie można zastosować wobec niego sankcji w postaci skreślenia z listy adwokatów przewidzianej w art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze. W tym stanie rzeczy WSA w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.