VI SA/Wa 761/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Sałek Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Joanna Wegner (spr.) Protokolant spec. Marcin Just po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rejestracji odbiorników telewizyjnych i ustalenia opłaty za użytkowanie niezarejestrowanych odbiorników 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz M. S. kwotę 4272 (cztery tysiące dwieście siedemdziesiąt dwa) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A., stosując art. 7 ust. 6 ustawy z 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1204) i § 2 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 10 września 2013 r. w sprawie wykonywania obowiązków związanych z opłatami abonamentowymi (Dz. U. z 2013 r., poz. 1140) oraz art. 104 w związku z art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwaną dalej k. p. a., nakazał M. S. rejestrację 1 używanego odbiornika radiofonicznego i 39 używanych odbiorników telewizyjnych oraz ustalił opłatę za używanie tych odbiorników w kwocie 25155 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że w wyniku przeprowadzonej w dniu 9 czerwca 2015 r. kontroli obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych w lokalu użytkowym, zajmowanym przez Hotel R. w S., ujawniono 1 odbiornik radiofoniczny oraz 39 odbiorników telewizyjnych. Odbiornik radiofoniczny był uruchomiony w czasie kontroli i odbierał stację "[...]". Obecny w lokalu w trakcie kontroli M. N. złożył pisemne oświadczenie, z którego wynika, że odbiorniki telewizyjne w ilości 39 sztuk są w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu. Ustalono, że posiadaczem i użytkownikiem wskazanych powyżej odbiorników jest M. S. i do dnia wydania niniejszej decyzji nie dopełnił obowiązku ich rejestracji. W odwołaniu od tej decyzji M. S. wniósł o jej uchylenie w całości podnosząc, że w trakcie kontroli nie stwierdzono technicznej możliwości dostosowania odbiorników do odbioru programów, a w sporządzonym protokole i w oświadczeniu, niezgodnie ze stanem faktycznym, wpisano, że kelner M. N. jest jego przedstawicielem. Do odwołania załączono kopię dokumentu rejestracji odbiorników i uiszczenia opłaty, kopię umowy o pracę M. N. wraz z jego oświadczeniem, w którym wskazał, że nie jest przedstawicielem ani pełnomocnikiem strony, pracuje jako kelner i nie posiada wiedzy w zakresie funkcjonowania hotelu i jego wyposażenia, lecz wie o tym, że niedawno właściciel przywiózł do hotelu trzydzieści sześć telewizorów. Strona złożyła także podpisane przez siebie oraz cztery inne osoby inne osoby oświadczenie z 18 czerwca 2015 r., w którym stwierdzono, że tego dnia dokonano czynności technicznych związanych z umożliwieniem odbioru programów przez 36 odbiorników telewizyjnych w hotelu "R.". W dniu 29 lipca 2015 r. M. S. dokonał zgłoszenia jednego odbiornika radiowego i 36 odbiorników telewizyjnych. Poczta Polska S. A. tego samego dnia zawiadomiła stronę o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownika dla tych odbiorników. Decyzją z dnia [...] września 2015 r. nr [...] Minister Administracji i Cyfryzacji, na podstawie art. 5 ust. 1 i 3 oraz art. 7 ust. 7 ustawy o opłatach abonamentowych oraz art. 138 § 1 pkt 2 k. p. a., uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej nakazania rejestracji 1 używanego odbiornika radiofonicznego oraz 39 używanych odbiorników telewizyjnych i w tym zakresie nakazał rejestrację 3 używanych odbiorników telewizyjnych. W motywach decyzji Minister stwierdził, że okoliczność używania przez stronę w dniu przeprowadzonej kontroli 1 odbiornika radiofonicznego i 39 odbiorników telewizyjnych, będących w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, nie budzi wątpliwości. Organ uznał za wiarygodne oświadczenie M. N. złożone w dniu kontroli i ocenił, że wspomniane oświadczenie z dnia 18 czerwca 2015 r. wskazuje na dokonanie w tym dniu w lokalu czynności technicznych związanych z umożliwieniem odbioru programów za pomocą 36 odbiorników telewizyjnych, lecz nie stanowi potwierdzenia, że przed tym terminem ujawnione odbiorniki nie były w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu. W ocenie organu II instancji, powyższe może jedynie wskazywać na zakup nowych instalacji, a strona nie wykazała, iż w skontrolowanym lokalu wcześniej nie istniała żadna instalacja umożliwiająca odbiór programów telewizyjnych. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 7 ust. 6 ustawy o opłatach abonamentowych, w przypadku stwierdzenia używania niezarejestrowanych odbiorników, kierownik jednostki operatora wyznaczonego wydaje decyzję, w której nakazuje rejestrację odbiorników oraz ustala opłatę za używanie niezarejestrowanych odbiorników. Wysokość tej opłaty wynika wprost z treści art. 5 ust. 3 w. w. ustawy. Zarejestrowanie odbiorników już po przeprowadzonej kontroli stanowiła podstawę do uznania, że decyzja organu I instancji w części nakazującej rejestrację 36 używanych odbiorników telewizyjnych stała się bezprzedmiotowa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji (obecnie Minister Infrastruktury i Budownictwa) M. S. wniósł o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji i umorzenie postępowania, ewentualnie - po uchyleniu decyzji - nakazanie organowi I instancji podjęcia działań pozwalających na ustalenie w sposób prawidłowy stanu faktycznego. Skarżący wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zarzucił naruszenie: art. 30 § 1 k. p. a., poprzez przyjęcie, że M. N. był przedstawicielem strony w postępowaniu kontrolnym; art. 75 § 2 k. p. a., poprzez nieodebranie od strony oświadczenia co do stanu faktycznego; art. 77 i art. 78 k. p. a., poprzez zebranie materiału dowodowego w sposób niewyczerpujący i nieuwzględniający wniosku strony; art. 80 k. p. a., poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego i niewzięcie pod uwagę całokształtu materiału dowodowego; art. 2 ust. 2 ustawy o opłatach abonamentowych, poprzez przyjęcie, że posiadanie odbiorników telewizyjnych, co do których nie wykonano instalacji umożliwiających podłączenie do sieci, spełnia warunki konieczne do ponoszenia opłat abonamentowych. Skarżący podniósł, że zaskarżona do Sądu decyzja nie wskazuje, czy decyzja organu I instancji w jakiejś części jest pozostawiona w mocy. Ponadto, nie wyjaśniono, dlaczego nakazano rejestrację 3 odbiorników telewizyjnych, skoro w decyzji organu I instancji jest mowa o 1 odbiorniku radiofonicznym i 39 odbiornikach telewizyjnych. W odpowiedzi na skargę Minister Administracji i Cyfryzacji wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty, jakie przedstawił w zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z 27 maja 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 3243/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję dopatrując się rozbieżności pomiędzy rozstrzygnięciem a jego uzasadnieniem oraz uchybienia polegającego na niewskazaniu przez organ zakresu, w którym zaskarżoną odwołaniem decyzja została utrzymana w mocy. Wyrokiem z 16 stycznia 2019 r., sygn. akt II GSK 4716/16 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony przez Ministra Administracji i Cyfryzacji wyrok WSA wskazując, że organ odwoławczy nie był obowiązany do stwierdzenia tego, w jakiej części utrzymuje zaskarżoną decyzję w mocy. Ocenił, że sytuacja prawna strony jest określona decyzją organu odwoławczego oraz organu pierwszej instancji – w części nieuchylonej przez organ odwoławczy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że w rozpoznając sprawę niniejszą Sąd w myśl art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 1302) – zwanej dalej p. p. s. a. związany jest wykładnią zaprezentowaną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 stycznia 2019 r., sygn. akt II GSK 4716/16. Tym samym zaskarżonej decyzji nie można przypisać uchybień w konstrukcji orzeczenia reformatoryjnego, o którym mowa w art. 138 § 1 pkt 2 k. p. a. Skarga pozostaje jednak uzasadniona z innych przyczyn, bowiem organ nie ustrzegł się naruszeń prawa procesowego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p. p. s. a., to jest art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k. p. a. W postępowaniu administracyjnym reguły determinujące czynności ustalania stanu faktycznego zwane zbiorczo postępowaniem wyjaśniającym wytyczone są przede wszystkim przez uregulowane w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k. p. a. zasadę prawdy obiektywnej, zasadę oficjalności, zasadę ciężaru dowodu, bezpośredniości i zupełności zgromadzonego materiału. Treścią zasady prawdy obiektywnej jest powinność organu procesowego dokonania ustaleń co do faktów zgodnie z ich rzeczywistym przebiegiem. Tylko takie fakty mogą stanowić podstawę załatwienia sprawy (zob. wyrok NSA z 14.02.2013 r., sygn. akt II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Za zgodne z prawdą przyjmuje się w orzecznictwie takie ustalenia faktyczne, które prowadzą do konkluzji, że "w świetle przeprowadzonych dowodów fakt przeciwny dowodzeniu jest niemożliwy lub wysoce nieprawdopodobny" (zob. postanowienie SN z 4.04.2013 r., sygn. akt V KK 13/13, LEX nr 1312594; wyrok SA w Katowicach z 13.06.2013 r., sygn. akt II AKa 156/13, LEX nr 1349898). Wniosek o zaistnieniu określonego przebiegu zdarzeń może stanowić także rezultat uwzględniającego wiedzę wynikającą z zasad doświadczenia życiowego i obserwacji życia społecznego oraz logicznego rozumowania o faktach wykazanych określonymi dowodami (zob. postanowienie SN z 23.05.2002 r., sygn. akt V KKN 426/00, OSNKW 2002/9–10, s. 81). Owo nieprawdopodobieństwo innego przebiegu zdarzeń powinno wynikać z obiektywnej przekonywalności dowodów, które okazują się przekonujące dla normalnie rozumującego i oceniającego rzeczywistość człowieka. Dowody te powinny u organu stosującego prawo wywołać subiektywne, całkowite i bezwzględne przekonanie co do stanu faktycznego. Dopóki istnieją jakiekolwiek wątpliwości w tym zakresie, dopóty organ nie może uznać za prawdziwą określonej wersji stanu faktycznego (zob. T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2010, s. 54–55). Ustanowiona w kodeksie zasada oficjalności obciąża organ administracji publicznej obowiązkiem zebrania, a następnie rozważenia całego materiału dowodowego z urzędu (B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2018, s. 73). Koresponduje z nim przyjęta w postępowaniu administracyjnym koncepcja spoczywającego na organach administracji ciężaru dowodu. Jej znaczenie w postępowaniach, których przedmiotem jest nałożenie na stronę obowiązku jest kluczowe. Obowiązkiem organu jest bowiem w takim przypadku samodzielne wykazanie faktów opisanych w hipotezie stosowanej normy prawnej. Konsekwencją obowiązywania w postępowaniu administracyjnym zasady prawdy materialnej (obiektywnej) jest przyjęcie wobec czynności zmierzających do jej ustalenia zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k. p. a.). Wyraża ona "postulat, by organ przy ustalaniu prawdy na podstawie materiału dowodowego nie był skrępowany żadnymi przepisami co do wartości poszczególnych rodzajów dowodów i mógł swobodnie, tj. zgodnie z własną oceną wyników postępowania dowodowego w danej sprawie, ustalić stan faktyczny" (tak E. Iserzon [w:] E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1961, s. 115). W sprawie niniejszej zakres koniecznych do ustalenia faktów wytyczał art. 7 ust. 6 ustawy o opłatach abonamentowych statuujący obowiązek poniesienia opłaty za używanie niezarejestrowanego odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego. W postępowaniu wyjaśniającym należało zatem ustalić to czy skarżący używał niezarejestrowanych odbiorników, a jeżeli tak – określenia ich ilości. Dopiero te dane mogły stanowić podstawę do obliczenia opłaty, o której mowa w art. 5 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych. Zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy stanowczo przyjęły, że skarżący w dniu kontroli używał 1 odbiornika radiowego i 39 odbiorników telewizyjnych. Wymagane przez zasadę prawdy obiektywnej wspomniane niepodobieństwo innych faktów okazuje się jednak w świetle zgromadzonego przez organy materiału dowodowego wysoce wątpliwe. Co więcej, przeprowadzona w postępowaniu administracyjnym ocena dowodów budzi zastrzeżenia w świetle omówionych wyżej obowiązujących w tym zakresie standardów swobodnej oceny dowodów. Fakty sprawy – według deklaracji organów – oparto na załączonym do protokołu kontroli oświadczeniu M. N. oraz obserwacji włączonego odbiornika radiowego, nadającego stację "[...]". Oświadczenie M. N. z dnia kontroli oceniono za wiarygodne i niepodważone przez stronę postępowania. Tymczasem organ administracji uwzględnił dane zawarte w tym oświadczeniu jedynie w części dotyczącej odbiorników telewizyjnych. Przypomnieć należy, że według oświadczenia M. N. (k. 34 akt administracyjnych) w hotelu znajdowało się "0 szt. odbiorników radiofonicznych i 39 szt. odbiorników telewizyjnych (...)." W zakresie ilości posiadanych przez skarżącego odbiorników radiowych organ ustalenia poczynił na innej podstawie. I choć nie są one kwestionowane przez skarżącego, organ nie wyjaśnił, dlaczego odmówił wiary M. N. co do ilości odbiorników radiowych. Wskazane oświadczenie nie zostało więc przez organ ocenione jako dowód wiarygodny w całości, a jedynie w części. Wobec tego rodzi się pytanie z jakiego powodu uznano, że pozostała część oświadczenia zawiera zgodne z prawdą twierdzenia. W motywach zaskarżonej decyzji okoliczności tej nie wyjaśniono, pozostaje zatem pewna luka w procesie oceny dowodów. Uznaniu oświadczenia M. N. za wiarygodne także w pozostałym, niezakwestionowanym przez organ fragmencie, nie sprzyja nadto zestawienie tego dowodu z pozostałym materiałem dowodowym. Uwagę zwraca w szczególności oświadczenie skarżącego oraz innych osób, którego treścią jest stwierdzenie, że w hotelu zamontowano jedynie 36 odbiorników telewizyjnych oraz czynności podjęte przez skarżącego, a polegające na zarejestrowaniu takiej właśnie liczby telewizorów w placówce Poczty Polskiej S. A. w dniu 29 lipca 2015 r. W świetle zasad doświadczenia życiowego trudno byłoby wytłumaczyć powody, dla których skarżący zarejestrowałby 36 odbiorników telewizyjnych w miejsce rzekomo posiadanych 39. W tej skali różnica w zakresie 3 odbiorników nie jest przecież znacząca. Zestawiając te zdarzenia z faktem, że M. N. rzeczywiście nie należał do kadry kierowniczej (był zatrudniony na szeregowym stanowisku) można dojść do wniosku, że istotnie nie znał on dokładnej liczby odbiorników znajdujących się w hotelu. W tych okolicznościach prawdopodobne wydaje się, że aż 39 odbiorników telewizyjnych w kontrolowanym obiekcie nie było. Konkludując, w ocenie Sądu organy w niniejszej sprawie dokonały wadliwych ustaleń stanu faktycznego dokonując nieprawidłowej oceny zgromadzonych dowodów. Rozpoznając sprawę ponownie należy stwierdzić jednoznacznie ilość używanych niezarejestrowanych odbiorników telewizyjnych i radiowych, w szczególności czy liczba ta jest tożsama z liczbą odbiorników zgłoszonych do rejestracji. W tym celu zasadnym byłoby uzupełnienie materiału dowodowego, choćby o dokumenty w postaci faktur VAT czy przeprowadzenie dowodu z wyjaśnień strony. Pamiętać należy, że w sprawie niniejszej obowiązuje zasada ciężaru dowodu spoczywającego na organach administracji. Wykazanie zatem podstaw do nałożenia na jednostkę obowiązku obciąża administrację. Dopiero jednoznaczne stwierdzenie powyższych faktów pozwoli na naliczenie prawidłowej wysokości opłaty, o której mowa w art. 5 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych. Z tych względów, uznając skargę za uzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w punkcie pierwszym wyroku. Na podstawie art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800) Sąd zasądził od Ministra Infrastruktury na rzecz skarżącego kwotę 4272 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.