VI SA/Wa 793/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. sp. z o.o. z siedzibą w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Ministra Energii z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości opłaty zapasowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. S. sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej: Spółka, skarżąca, strona), reprezentowana przez adwokata, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Energii z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości opłaty zapasowej. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VI z dnia 19 kwietnia 2016 r. skarżącą wezwano do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 4.073 zł. W piśmie z dnia 6 maja 2016 r. Spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Do pisma dołączyła niepodpisany wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPPr. W piśmie z dnia 19 lipca 2016 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez jego podpisanie w terminie dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Jednocześnie zobowiązano do nadesłania w terminie 14 dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i możliwości płatniczych Spółki, to jest: 1. wyciągów z wszelkich rachunków bankowych, obejmujących okres ostatnich sześciu miesięcy; 2. odpisu zgłoszenia identyfikacyjnego oraz wszystkich zgłoszeń aktualizacyjnych złożonych do właściwego naczelnika urzędu skarbowego zgodnie z art. 5 i art. 9 ustawy z dnia 3 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników; 3. zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za ostatnie dwa lata podatkowe; 4. sprawozdań finansowych za ostatnie dwa lata obrotowe; 5. dokumentu wskazującego wysokość osiągniętego dochodu (poniesionej straty) z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w pierwszym półroczu bieżącego roku; 6. wykazu środków trwałych. Wezwanie z dnia 19 lipca 2016 r. doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 21 lipca 2016 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru znajduje się na karcie nr 63 akt sprawy). W dniu 28 lipca 2016 r. (data stempla pocztowego) strona złożyła do akt sprawy podpisany wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz: 1. kserokopie sprawozdań finansowych Spółki (bilans, rachunek zysków i strat, informacja dodatkowa) za lata 2014 i 2015; 2. kserokopie bilansu oraz rachunku zysków i strat na 30 czerwca 2016 r.; 3. listę środków trwałych Spółki na 30 czerwca 2016 r.; 4. kserokopie zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych z lata 2014 i 2015; 5. kserokopię zgłoszenia rejestracyjnego (VAT-R) Spółki w zakresie podatku od towarów i usług z dnia 24 kwietnia 2013 r.; 6. kserokopię zgłoszenia aktualizacyjnego (NIP-2) Spółki z dnia 24 kwietnia 2013 r.; 7. kserokopię zgłoszenia aktualizacyjnego (NIP-2) Spółki z dnia 2 października 2013 r. wraz z załącznikiem (NIP-B); 8. kserokopię deklaracji z dnia 8 kwietnia 2016 r. o likwidacji rachunku bankowego Spółki nr [...] oraz kserokopię wyciągów z tego rachunku za okresy: od 1 do 31 stycznia 2016 r., od 31 stycznia do 29 lutego 2016 r., od 1 do 31 marca 2016 r. oraz od 1 do 8 kwietnia 2016 r.; 9. wyciągi z rachunku walutowego Spółki w EUR nr [...] z: 19 i 30 stycznia 2016 r., 4 i 29 lutego 2016 r., 31 marca 2016 r., 21 i 30 kwietnia 2016 r., 31 maja 2016 r. i 30 czerwca 2016 r.; 10. wyciągi z rachunku walutowego Spółki w USD nr [...] z: 19 i 30 stycznia 2016 r., 4 i 29 lutego 2016 r., 31 marca 2016 r., 21 i 30 kwietnia 2016 r., 31 maja 2016 r. i 30 czerwca 2016 r.; 11. wyciągi z rachunku bankowego Spółki nr [...] z: 30 stycznia 2016 r., 29 lutego 2016 r., 31 marca 2016 r., 30 kwietnia 2016 r., 31 maja 2016 r. i 30 czerwca 2016 r. Dwa ostatnie z wymienionych rachunków skarżąca wykazała we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że uiszczenie opłaty od skargi, jak również pokrycie pozostałych kosztów postępowania znacznie przekracza możliwości finansowe Spółki. Podniosła, że na jej kondycję finansową miało również wpływ postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją. Nadmieniła, że prowadzone przeciwko niej postępowania doprowadziły do zaprzestania prowadzenia działalności operacyjnej. Jakkolwiek mogła być świadoma konieczności gromadzenia środków finansowych w celu prowadzenia postępowania sądowego, to wysokość kosztów w przedmiotowej sprawie przekracza jej możliwości finansowe. Skarżąca podała także we wniosku, że na dzień 6 maja bieżącego roku środki w kasie wyniosły 4.367,04 zł. Wskazała, że należności wyniosły 567.221,17 zł, zobowiązania 147.271,97 zł, a koszty 27.751.697,19 zł. Wartość środków trwałych określiła na 11.386,60 zł. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Przystępując do rozpoznania wniosku Spółki o zwolnienie od kosztów sądowych, w pierwszej kolejności należy wskazać, że wedle reguły wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W świetle art. 246 § 2 pkt 2 ppsa osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Treść powołanego przepisu wskazuje, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony, z uwzględnianiem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony - jej możliwości finansowych. Należy także zauważyć, że z art. 246 § 2 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wpis od skargi, do którego uiszczenia wezwano zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 19 kwietnia 2016 r., wynosi 4.073 zł. Jest to najwyższa opłata sądowa w sprawie. Wysokość ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej wyniesie 2.037 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Z kolei wysokość ewentualnej opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku, czy też ewentualnych wpisów od zażaleń wyniesie jednorazowo 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192 oraz § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Uwzględniając ustaloną powyżej wysokość opłat sądowych w przedmiotowej sprawie, należy stwierdzić, że skarżącą nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jakkolwiek Spółka argumentuje, że prowadzone przeciwko niej postępowania doprowadziły do zaprzestania działalności operacyjnej, to zarówno na koniec ubiegłego roku obrotowego, jak i na 30 czerwca bieżącego roku wykazała przychody netto ze sprzedaży produktów oraz towarów i materiałów (na koniec 2015 r. w wysokości 28.669.297,55 zł, a na 30 czerwca 2016 r. w wysokości 3.880.321,43 zł). W pierwszym półroczu bieżącego roku spółka wykazała również koszty działalności operacyjnej (w tym zużycie materiałów i energii, usługi obce oraz wartość sprzedanych towarów i materiałów) w wysokości 3.969.360,12 zł. Chociaż wykazane w sprawozdaniu finansowym za pierwsze półrocze bieżącego roku wysokości przychodu oraz kosztów działalności operacyjnej są znacznie niższe niż w ubiegłym roku obrotowym, to należy zaznaczyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, iż przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OZ 208/08). W rejestrze przedsiębiorców KRS (stan na 8 sierpnia 2016 r.) brak jest tymczasem informacji o zawieszeniu przez Spółkę działalności gospodarczej, czy informacji o postępowaniu upadłościowym, układowym, bądź naprawczym. Wykazane w dokumentach księgowych wielkości przychodu ze sprzedaży, jak i kosztów działalności operacyjnej, wskazują natomiast, że skarżąca realizuje określony umową przedmiot działalności. Wykazana w rachunku zysków i strat za pierwsze półrocze bieżącego roku strata w wysokości -96.437,15 r. oznacza wyłącznie, że przychód Spółki był niższy niż koszty jego uzyskania, co skutkuje brakiem dochodu do opodatkowania, jednakże sama w sobie nie przesądza ona o braku środków na poniesienie kosztów powstępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych za miarodajną dla oceny możliwości płatniczych przedsiębiorców uznaje się nie kategorię dochodu, rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz kategorię przychodu. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2010 r. sygn. akt I FZ 10/10). Dalej należy przypomnieć, że treść art. 246 § 2 ppsa nie pozostawia wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania przyznania prawa pomocy spoczywa na wnioskującym. To zatem strona postępowania ubiegająca się o przyznanie pomocy Państwa w poniesieniu kosztów postępowania przed sądem zobowiązana jest w sposób wystarczający i niebudzący wątpliwości wykazać w oświadczeniu o majątku i dochodach, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Stosownie do treści art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów, o ile wynika z nich, że wnioskujący spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy, możliwe jest wydanie orzeczenia uwzględniającego jego wniosek. Co istotne, jeżeli strona uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W wezwaniu z dnia 19 lipca 2016 r. Spółkę jednoznacznie zobowiązano do nadesłania wyciągów z wszelkich rachunków bankowych, obejmujących okres ostatnich sześciu miesięcy (lit. a). Analiza nadesłanych przez skarżącą dokumentów wskazuje tymczasem, że rachunki, z których wyciągi nadesłała, nie są wszystkimi, które posiada. Otóż, w załączniku (NIP-B) do zgłoszenia aktualizacyjnego z dnia 2 października 2013 r. Spółka wskazała m.in. rachunek bankowy o numerze [...]. Skarżąca nie nadesłała wyciągów z tego rachunku bankowego, ani dokumentu, z którego wynikałoby, że został on zamknięty. Jak z kolei wynika z nadesłanych wyciągów z rachunku o numerze [...], na rachunek ten Spółka regularnie przelewała niewielkie kwoty z rachunku o numerze [...] (30 stycznia 2016 r. – 38,00 zł, 29 lutego 20156 r. – 43,00 zł, 31 marca 2016 r. – 43 zł, 30 kwietnia 2016 r. – 43 zł, 31 maja 2016 r. – 43 zł i 30 czerwca 2016 r. – 419,23 zł). Skarżąca nie przedstawiła wyciągów z tego rachunku. Jak zaś wynika z nadesłanych wyciągów z rachunku walutowego o numerze [...], na rachunek ten Spółka regularnie przelewała niewielkie kwoty z rachunku o numerze [...] (19 stycznia 2016 r. – 4,48 EUR, 4 lutego 2016 r. – 4,27 EUR, 21 kwietnia 2016 r. – 8,85 EUR i 30 czerwca 2016 r. – 13,15 EUR). Jak wreszcie wynika z nadesłanych wyciągów z rachunku walutowego o numerze [...], także na ten rachunek Spółka regularnie przelewała niewielkie kwoty z rachunku o numerze [...] (19 stycznia 2016 r. – 4,90 USD, 4 lutego 2016 r. – 4,66 USD, 21 kwietnia 2016 r. – 4,66 USD i 30 czerwca 2016 r. – 20,05 USD). Skarżąca nie przedstawiła wyciągów z tego rachunku. Co więcej, nadesłane wyciągi z rachunku nr [...] i rachunków walutowych nr [...] oraz nr [...], obejmują tylko pojedyncze dni w miesiącach od stycznia do czerwca bieżącego roku. Nie można więc na ich podstawie ustalić rzeczywistej kondycji finansowej Spółki. Nie wiadomo bowiem, jak kształtowało się saldo rachunków, kwoty i tytuły rozliczeń dokonywanych za ich pomocą w całym (sześciomiesięcznym) okresie wskazanym w wezwaniu z dnia 19 lipca 2016 r. Należy natomiast zwrócić uwagę, że podczas, gdy w styczniu i w lutym bieżącego roku na każdym z wyciągów widoczne były blokady (w wysokości: około 12.000.000,00 EUR, około 13.000.000,00 - 14.000.000,00 USD oraz około 50.000.000,00 zł), to na wyciągach z marca, kwietnia, maja i czerwca blokady te nie były już odnotowane. Wskazuje to, że Spółka zrealizowała w tym czasie płatności zabezpieczone blokadami. Mając zatem na uwadze: 1) ustaloną powyżej wysokość opłat sądowych w sprawie wszczętej skargą na decyzję Ministra Energii z dnia [...] lutego 2016 r. oraz 2) relację tej wielkości do wykazanych przez Spółkę przychodu ze sprzedaży i kosztów działalności operacyjnej, a także 3) przedstawienie przez skarżącą niepełnych danych o płatnościach dokonywanych za pomocą rachunków bankowych i o saldzie tych rachunków, nie ma podstaw, by stwierdzić, że Spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Nie można też tracić z pola widzenia, że zaskarżona przez Spółkę decyzja Ministra Energii została wydana w związku z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą. Jak tymczasem sama skarżąca zauważa w uzasadnieniu przedmiotowego wniosku, chcąc realizować zamierzoną działalność, powinna liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego - także kosztów postępowania przed sądami administracyjnymi. Przyznanie prawa pomocy nie może skutkować nieuzasadnionym "przerzuceniem" na Państwo ciężaru funkcjonowania Spółki, która winna funkcjonować na bazie własnego majątku. Prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dlatego, ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Mając powyższe na względzie, należy dodać, że w świetle art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w literaturze przedmiotu, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. A. Kidyba, Komentarz aktualizowany do art. 1-300 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych; LEX/el., 2016. Stan prawny na 31 marca 2016 r.). Jak natomiast wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny (np. w postanowieniach z dnia 19 grudnia 2013 r. sygn. akt I GZ 567/13 i I GZ 568/13), z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, należy przyjąć, że może ona być wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Z informacji ujawnionych w Krajowym Rejestrze Sądowym wynika, że skarżąca ma jednego wspólnika, który posiada 95 udziałów o łącznej wartości 4.750 zł. W tej sytuacji skorzystanie z możliwości przewidzianej w art. 177 § 1 Kodeksu spółek handlowych w celu uzyskania środków niezbędnych do pokrycia kosztów sądowych, nie powinno wiązać się z nadmiernymi trudnościami. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w postanowieniu.