VI SA/Wa 812/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędziowie Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.) Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2017 r. sprawy ze skargi A. N. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów oddala skargę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w Warszawie (dalej: "Prezydium NRA") uchwałą z [...] stycznia 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] (dalej: "ORA w [...]") z [...] października 2016 r. nr [...] skreślającą A. N. (dalej: "skarżący") z listy adwokatów Izby Adwokackiej w [...]. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Skarżący, pełniąc funkcję komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...], złożył wniosek o wpis na listę adwokatów. W wyniku pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego wniosku, ORA w [...] uchwałą z [...] maja 2016 r. wpisała skarżącego na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...]. Pismem z 9 września 2016 r. ORA w [...] wezwała skarżącego do wskazania, czy zrezygnował z zajmowanego stanowiska komornika. W odpowiedzi skarżący poinformował, iż nadal pełni tę funkcję. Powyższe ustalenie legło u podstaw skreślenia skarżącego z listy adwokatów Izby Adwokackiej w [...] (uchwałą ORA w [...] z [...] października 2016 r.). Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżący wniósł odwołanie od ww. uchwały, w którym sformułował zarzut naruszenia przepisów Konstytucji RP oraz ustawy Prawo o adwokaturze. Powołaną na wstępie uchwałą Prezydium NRA z [...] stycznia 2017 r. utrzymało w mocy uchwałę ORA w [...], wskazując, że usytuowanie komornika przy sądzie rejonowym i prowadzenie przez niego czynności egzekucyjnych w związku z działalnością wymiaru sprawiedliwości pozwala na zaliczenie zawodu komornika do pomocniczego organu wymiaru sprawiedliwości, co stanowi przesłankę skreślenia osób wykonujących te funkcje z listy adwokatów na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 1999 ze zm.; dalej: "p.o.a."). Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zażądał uchylenia w całości zaskarżonej uchwały i umorzenia postępowania w przedmiocie skreślenia go z listy adwokatów niewykonujących zawodu. Zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie: 1) art. 65 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 65 i art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o.a. oraz 2) art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że uzyskał ostateczny wpis na listę adwokatów niewykonujących zawodu. Zaznaczył przy tym, iż ustawa Prawo o adwokaturze nie nakłada na osobę wpisaną na listę adwokatów obowiązku ani nie przewiduje terminu rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata po uzyskaniu wpisu na listę. Dlatego do chwili złożenia skargi nie zdecydował się na rozpoczęcie wykonywania zawodu adwokata, a w szczególności nie złożył ślubowania ani nie wyznaczył siedziby zawodowej. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazał że wpis jest elementem koniecznym, ale niewystarczającym do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata. Należy bowiem rozróżnić nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata od prawa wykonywania tego zawodu. Skarżący argumentował, iż w regulacji nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata nie została wprowadzona przesłanka ograniczająca dopuszczenie do tego zawodu osoby zajmującej dotychczas stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości czy w organach ścigania, a odmienna wykładnia stanowiłaby ograniczenie konstytucyjnego prawa jednostki do wyboru zawodu. Zdaniem skarżącego, art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. wprowadza jedynie zakaz łączenia czynnie wykonywanego zawodu adwokata ze stanowiskiem w organach wymiaru sprawiedliwości. Zatem nie odnosi się do sytuacji osoby, która nabyła samo prawo do wykonywania zawodu adwokata, gdyż oznaczałoby to możliwość skreślenia takiej osoby z listy adwokatów bezpośrednio po wpisie na tę listę. Według skarżącego, podjęcie przez komornika sądowego postępowania w sprawie nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata nie stwarza po jego stronie obowiązku zrzeczenia się swojego dotychczasowego stanowiska. Ze względu na brak pewności nabycia prawa do wykonywania zawodu nie jest wymagane zrzeczenie się stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości. Dlatego, zdaniem skarżącego, niedopuszczalna jest interpretacja rozszerzająca w odniesieniu do przesłanek warunkujących nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, jak i pozbawienia prawa nabytego. W ocenie skarżącego, art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. znajduje zastosowanie wyłącznie do sytuacji, gdy adwokat po rozpoczęciu wykonywania zawodu obejmie stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpocznie wykonywanie zawodu notariusza. Zaznaczył przy tym, że jego sytuacja przed i po wpisie na listę adwokatów niewykonujących zawodu pozostaje bez zmian. Stanowisko organów samorządu adwokackiego zostało oparte na nieaktualnym orzecznictwie odbiegającym od obecnej linii orzeczniczej sądów administracyjnych. W odpowiedzi na skargę Prezydium NRA wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznając sprawę w świetle kryteriów, określonych przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) oraz art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona uchwała Prezydium NRA, jak i utrzymana nią w mocy uchwała ORA w [...] nie naruszają prawa. Istota problemu w niniejszej sprawie sprowadza się do klasyfikacji zawodu komornika sądowego na tle stanowisk w organach wymiaru sprawiedliwości, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. Zdaniem Sądu w składzie tu orzekającym, status prawny komornika w świetle art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. należy oceniać odwołując się do wykładni celowościowej i systemowej pojęcia "stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości" w kontekście wykonywania zawodu komornika, wyroków Trybunału Konstytucyjnego z 3 grudnia 2003 r., sygn. akt K 5/02 i z 20 stycznia 2004 r., sygn. akt SK 26/03, a także wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: "NSA"): z 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1899/11, z 24 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 302/12 oraz z 20 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GSK 395/11, gdzie wskazano, iż funkcjonalnie status prawny komornika sądowego mieści się w pojęciu zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, w rozumieniu art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. W wyroku z 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1899/11 NSA uznał, że komornik działa przy sądzie rejonowym, prezes sądu sprawuje nadzór nad jego działalnością, a sąd nadzoruje czynności judykacyjne. Komornik jest więc "pomocniczym organem wymiaru sprawiedliwości" i działa w strukturze tych organów. Sąd orzekający w niniejszej sprawie powyższe stanowisko w pełni podziela i akceptuje. Reasumując należy więc uznać, że komornik mieści się w pojęciu zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, Stanowiący materialnoprawną podstawę podjęcia uchwał art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. nakazuje okręgowej radzie adwokackiej skreślić adwokata z listy w wypadku (m.in.) objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza. Status adwokata łączy się z wpisem danej osoby na listę adwokatów (wynika z tego wpisu). Aczkolwiek sam wpis nie uprawnia jeszcze do wykonywania czynności adwokackich – niezbędne jest do tego bowiem wyznaczenie siedziby zawodowej (art. 70 p.o.a.) oraz złożenie ślubowania (art. 5 p.o.a.) – jednak decyduje o tym statusie, także z tego powodu, że na tym właśnie etapie badane są przesłanki jego uzyskania (art. 65 i nast. p.o.a.). Działania polegające na wyznaczeniu siedziby zawodowej i złożeniu ślubowania są zatem następstwem wpisu – umożliwiają podjęcie wykonywania zawodu adwokata, ale pozostają bez wpływu na status adwokata, który wynika z wpisu na listę. Skoro w myśl cytowanego wyżej art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a, skreśla się adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach, o których mowa w tym przepisie (przepis ten dotyczy również komornika, gdyż jak wyżej wskazano mieści się on w szeroko rozumianym pojęciu zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości), to tym bardziej podlega skreśleniu z listy adwokat, który został powołany na stanowisko komornika i z tego stanowiska nie zrezygnował. W obu przypadkach chodzi bowiem o ten sam, jednakowy status – adwokata, który przysługuje osobom wpisanym na listę adwokatów, niezależnie od okoliczności w jakich do tego wpisu doszło. W świetle dyspozycji art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. oraz na potrzeby stosowania tego przepisu, należy przyjąć, że nie ma różnicy między adwokatem, który objął stanowisko w organach przewidzianych w tym przepisie – przykładowo został komornikiem i nie skreślił się z listy adwokatów (wówczas bezdyskusyjnie podlega skreśleniu) i adwokatem, który będąc (jak w przedmiotowej sprawie) komornikiem, został wpisany na listę adwokatów i nadal wykonuje zawód komornika. Obaj bowiem – mimo że wpisani na listę adwokatów, a więc legitymujący się statusem adwokata, obejmują (zajmują) stanowisko w tych organach, w rozumieniu przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. Nie ma więc powodów, żeby różnicować względem nich konsekwencje prawne tego stanu rzeczy (w postaci skreślenia z listy adwokatów). Bez znaczenia jest zatem, czy do objęcia wskazanego stanowiska doszło przed czy po wpisie na listę adwokatów, gdyż w obu sytuacjach mamy do czynienia z adwokatem obejmującym stanowisko w organach, o których mowa w przepisie art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. (tu jako komornik). Inny sposób rozumienia analizowanego problemu prowadziłby do pytania, dlaczego adwokata, który objął stanowisko komornika (zaprzestając wykonywania zawodu adwokata), należy skreślić z listy adwokatów, a komornika, który wpisał się na listę adwokatów i dalej, mimo tego wpisu, obejmuje stanowisko komornicze, należy na tej liście pozostawić. Trzeba przy tym baczyć na to, że adwokat po objęciu stanowiska komornika, w następstwie skreślenia, przestaje być adwokatem, natomiast komornik, który wpisał się na listę adwokatów i nie zrezygnował następnie ze stanowiska komornika, nie tylko uzyskuje status adwokata, ale nadal jest komornikiem. Wprawdzie bazując wyłącznie na językowej (literalnej) wykładni art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. można dojść do wniosku, że przepis ten dotyczy tylko przypadków, w których wpis na listę adwokatów został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska, o którym mowa w tym przepisie i nie ma zastosowania do sytuacji odwrotnej, to jest w której osoba pełniąca to stanowisko uzyskała wpis na listę adwokatów, jednak w świetle wcześniejszych wywodów, poprzestanie na tej wykładni prowadziłoby do stosowania tego przepisu w sposób sprzeczny z jego ratio legis. Tymczasem ratio legis omawianego przepisu wydaje się być oczywiste – cel normy prawnej zawartej w tym przepisie sprowadza się do przeciwdziałania sytuacji, w której osoby zatrudnione – a ściślej obejmujące stanowiska – w szeroko rozumianym wymiarze sprawiedliwości czy organach ścigania, mogłyby równocześnie znajdować się na liście adwokatów. Dlatego odwoływanie się tylko do wykładni językowej art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. nie jest dla stosowania tego przepisu wystarczające; nie uwzględnia ona bowiem jego ratio legis. Czyni to natomiast wykładnia celowościowo-funkcjonalna i systemowa, prowadząc do wniosku, iż intencją ustawodawcy nie było różnicowanie w tym przepisie sytuacji adwokata, który po wpisaniu na listę adwokatów obejmuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości lub w organach ścigania oraz sytuacji adwokata, który przed wpisaniem na listę adwokatów zajmował stanowisko komornika, jednak po uzyskaniu wpisu, nie zrezygnował z tego stanowiska (tj. tak jak w niniejszej sprawie: dalej zajmuje stanowisko komornika i nie podejmuje się wykonywania zawodu adwokata). Z punktu widzenia prawidłowego pojmowania i działania instytucji komornika sądowego i adwokatury taka sytuacja jest niedopuszczalna, gdyż w praktyce skutkuje tym, że oto komornik wykonujący funkcję egzekutora uzyskuje w tym samym czasie, niejako równolegle, prawo posługiwania się tytułem zawodowym "adwokat". Wykładnia celowościowo-funkcjonalna omawianego przepisu – użyta pomocniczo, pozwala uniknąć tych niewątpliwie trudnych do zaakceptowania konsekwencji jego stosowania, determinowanych wyłącznie wykładnią językową. Odnosząc się do zarzutów skargi należy wskazać, że aczkolwiek ustawa Prawo o adwokaturze, stanowiąc w art. 4b ust. 1 pkt 1, iż adwokat nie może wykonywać zawodu, jeżeli pozostaje w stosunku pracy, a w art. 8a ust. 1 i 2 zwalniając adwokatów niewykonujących zawodu z obowiązku podlegania ubezpieczeniu od odpowiedzialności cywilnej, pozwala na odróżnienie dwóch odrębnych sytuacji prawnych dotyczących statusu adwokata, a to sytuacji obejmującej nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata oraz sytuacji polegającej na jego wykonywaniu, jednak nie ma to istotnego znaczenia dla wykładni i stosowania art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. Z przepisu tego nie wynika bowiem, aby uzależniał rygor skreślenia z listy adwokatów od wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokata przez adwokata, który objął stanowisko w organach przewidzianych w tym przepisie bądź już po jego objęciu - jak w niniejszej sprawie - uzyskał wpis na listę adwokatów i mimo tego pozostał na tym stanowisku. W obu przypadkach mamy do czynienia z osobą, która legitymując się statusem adwokata jednocześnie objęła/dalej obejmuje stanowisko w tych organach. Przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. łączy natomiast z tą sytuacją sankcję skreślenia adwokata z listy adwokatów. W tym sensie Sąd nie dostrzega związku między dyspozycją tego przepisu a kwestią wykonywania/niewykonywania zawodu adwokata. Inaczej niż przepisy ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (por. art. 28 ust. 1 pkt 2 tego aktu), ustawa Prawo o adwokaturze nie przewiduje zawieszenia prawa do wykonywania zawodu adwokata w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości i organach ścigania (ustawa o radcach prawnych posługuje się sformułowaniem "podjęcia pracy" w tych organach). W sytuacji, gdy adwokat obejmuje takie stanowisko, bądź na skutek wpisu na listę adwokatów uzyskuje status adwokata w trakcie obejmowania (zajmowania) stanowiska komornika sądowego i po wpisie nie rezygnuje z tego stanowiska w odpowiednim – możliwym do zaakceptowania (rozsądnym) - czasie, to podlega skreśleniu z listy adwokatów w trybie art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. W nawiązaniu do powyższego należy zgodzić się ze skarżącym, że nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata (co wynika z wpisu na listę) nie powoduje automatycznie obowiązku jego wykonywania, jednak – zdaniem Sądu – w świetle tego przepisu uniemożliwia, pod rygorem skreślenia z listy, obejmowanie (zajmowanie) stanowiska w organach, o których w tym przepisie mowa. Reasumując negatywna przesłanka wpisowa, wywiedziona z art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. z zastosowaniem wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej, zachodzi w każdej sytuacji deklarowanego wykonywania zawodu komornika po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów. Zatem zaskarżona uchwała NRA (i uchwała pierwszoinstancyjna) o skreśleniu skarżącego z listy adwokatów nie może być postrzegana w tych warunkach jako przejaw ograniczenia dostępu do zawodu adwokata, czy naruszenia zasady równości wobec prawa, skoro będąc wpisany na listę adwokatów i - mając ku temu odpowiedni czas - nie zrezygnował ze stanowiska komornika i nie podjął działań, żeby zrealizować swoje prawo i zacząć wykonywać zawód adwokata. Nie można zatem organom adwokatury zarzucić, że uniemożliwiły skarżącemu wykonywanie zawodu adwokata. Z drugiej strony należy mieć też na uwadze treść art. 73 p.o.a., zgodnie z którym adwokat skreślony z listy adwokatów z przyczyn wymienionych w art. 72 ust. 1 pkt 2 i 4-5 podlega na swój wniosek ponownemu wpisowi na listę, chyba że przestał odpowiadać warunkom przewidzianym w art. 65 pkt 1 i 2. Zatem w sytuacji, gdy odpadną przyczyny skreślenia, skarżący będzie miał otwartą drogę do ponownego wpisu na listę adwokatów. Z tych wszystkich względów, stwierdzając bezzasadność zarzutów i argumentacji skargi, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.