VII SA/Wa 1000/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Bogusław Cieśla po rozpoznaniu w dniu 1 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. S. i A. S. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] marca 2014 r. znak [...] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia: odmówić A. S. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek A. S. o częściowe przyznanie prawa pomocy (zwolnienie od kosztów sądowych). Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 30 lipca 2014 r. wniosek ten został rozpoznany. Na ww. postanowienie został złożony sprzeciw zatem postanowienie z dnia 30 lipca 2014 r. utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy należy rozpoznać na nowo. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Wnioskodawczyni wskazała posiadanie następującego majątku: nieruchomość rolna o pow. 17,63 ha, dom o powierzchni 100 m2, mąż wnioskodawczyni posiada dom o pow. 300 m2. W złożonym wniosku oświadczyła, iż utrzymuje się wraz z mężem z dochodów w łącznej wysokości 1 751,10 zł. netto miesięcznie, na które składa się środki otrzymywane z ARiMR oraz renta męża. Wniosek ten został uzupełniony wyjaśnieniami złożonymi na wezwanie Sądu, z wyjaśnień tych wynika, że wnioskodawczyni i jej mąż nie uzyskują z żoną żadnych innych dochodów, nie prowadzą działalności gospodarczej, nie uzyskują żadnych dochodów z posiadanych domów, ani z gospodarstwa rolnego, nie uzyskują też dochodów np. z tytułu dzierżawy nieruchomości rolnej. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że wysokość miesięcznych wydatków przekracza 2000 złotych. W sprzeciwie wnioskodawczyni wskazała, ze wszystkie podane dane są rzetelne i wiarygodne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym własnym i rodziny. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 ustawy). Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Mając na uwadze powołane przepisy oraz treść wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, iż brak jest uzasadnienia dla przyznania A. S. prawa pomocy, ponieważ skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Uznano, że strona posiada środki na opłacenie kosztów sądowych. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że na ocenę, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 stycznia 2005 r. FZ 478/04 LEX nr 393645, z 25 kwietnia 2013 r. II FZ 158/13 LEX nr 1310045, z 5 kwietnia 2013 r. II OZ 222/13 LEX nr 1296872, z 23 maja 2013 r. II OZ 390/13 LEX nr 1319086). W rodzinie wnioskodawczyni wspólny dochód to 1751 zł., który nie podlega egzekucji sądowej, czy administracyjnej i jako dochód wolny od jakichkolwiek zajęć jest dostępny w pełnej wysokości. Strona posiada ponadto ponad 17 hektarowe gospodarstwo rolne, dwa domy o wielkości 300 m2 i 100 m2. W tym miejscu zaznaczyć trzeba, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, a na pewno w zakresie całkowitym. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Wnioskodawczyni zaznaczyła wprawdzie, że nie uzyskuje z gospodarstwa rolnego dochodów (poza dopłatami z ARiMR), nawet jednak w tej sytuacji, nie jest zasadnym przychylenie się do wniosku strony, gdyż brak jest przeszkody do poszukiwania przez wnioskodawczynię, lub jej małżonka innych źródeł zarobkowania. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, jak wyżej zaznaczono, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Także strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571., tak też NSA w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12). Gospodarstwem rolnym można rozporządzać w sposób przynoszący dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. Podobnie wnioskodawczyni nie wykorzystała wszystkich możliwości uzyskania dodatkowych dochodów np. z tytułu najmu domu lub poszczególnych pokoi. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12 LEX nr 1212289). Zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych byłoby usprawiedliwione w sytuacji, w której strona nie byłaby w stanie ponieść jakichkolwiek opłat czy wydatków związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie z przyczyn od siebie niezależnych, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). W ocenie Sadu, w sprawie niniejszej taka sytuacja nie ma miejsca. Należy bowiem mieć na uwadze, że skarżąca uzyskuje stały dochód miesięczny, ponadto jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 17 ha i dwóch domów. W tej sytuacji trudno mówić, by wnioskodawczyni i jej rodzina należeli do osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe, a w związku z tym pozyskanie przez skarżącą środków na pokrycie kosztów sądowych jest obiektywnie możliwe. Uznano tym samym, że wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie własnym staraniem ponieść kosztów postępowania w sprawie. Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków strona przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenia spraw sądowych Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.