VII SA/Wa 1023/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mariola Kowalska, Sędziowie sędzia WSA Joanna Gierak - Podsiadły, asesor WSA Joanna Kruszewska – Grońska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi R. B. na postanowienie Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lutego 2018 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia oddala skargę Zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem z [...] lutego 2018 r. znak [...] Główny Inspektor Sanitarny (dalej: "GIS", "organ II instancji"), na podstawie art. 59 § 2, art. 126, art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu zażalenia R. B. (dalej: "skarżący"), utrzymał w mocy postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (dalej: "WWIS", "organ I instancji") z [...] stycznia 2018 r. znak [...] o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w P. (dalej: "PPIS w P.") z [...] lutego 2017 r. Do wydania zaskarżonego postanowienia doszło w następujących okolicznościach sprawy. W dniu [...] lutego 2017 r. PPIS w P. wydał postanowienie znak [...] w sprawie stanowiska wierzyciela dotyczącego zgłoszonych przez skarżącego zarzutów w toku postępowania egzekucyjnego w administracji, prowadzonego w związku z uchylaniem się skarżącego jako rodzica od obowiązku wykonania szczepień ochronnych u jego córki L. B. urodzonej [...] września 2010 r. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, powyższe rozstrzygnięcie zostało doręczone skarżącemu 27 lutego 2017 r. (odbiór korespondencji pokwitowała matka skarżącego). W dniu 7 grudnia 2017 r. skarżący nadał do PPIS w P. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie tego organu z [...] lutego 2017 r. Motywując ten wniosek, skarżący wskazał, że przekroczenie siedmiodniowego terminu do złożenia zażalenia nie jest przez niego zawinione, ponieważ ww. postanowienie odebrała jego matka B. B., która przez nieuwagę włożyła korespondencję do szuflady i zapomniała o niej. Dopiero podczas robienia porządków w dniu 3 grudnia 2017 r. przedmiotowe rozstrzygnięcie odnalazło się. Do wniosku o przywrócenie terminu skarżący załączył zażalenie na postanowienie PPIS w P. z [...] lutego 2017 r. oraz oświadczenie swojej matki z 3 grudnia 2017 r. "o dacie przekazania pisma". W oświadczeniu tym matka skarżącego podała, iż odebrała pisma od PPIS w P. adresowane do skarżącego i M. B., ale przez niedopatrzenie zostały przekazane adresatom dopiero 2 grudnia 2017 r., bowiem przypadkowo odnalazła je w szufladzie podczas przedświątecznych porządków. Postanowieniem z [...] stycznia 2018 r. WWIS odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia zażalenia, nie aprobując stanowiska, że przekroczenie terminu było niezawinione. Po rozpoznaniu zażalenia skarżącego na ww. rozstrzygnięcie organu I instancji, GIS wydał powołane na wstępie postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia organ II instancji na wstępie przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego w sprawie, a następnie przytoczył treść przepisów stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia. W dalszej kolejności podkreślił, że skarżący uczestniczy w postępowaniu administracyjnym egzekucyjnym wykonania obowiązku administracyjnego o charakterze niepieniężnym jakim jest obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym w wymaganym prawem zakresie. Skarżący nie kwestionuje prawidłowości i skuteczności doręczenia korespondencji (której odbiór pokwitowała jego matka przebywająca pod adresem zamieszkania wskazanym organowi do doręczeń) przez operatora pocztowego, stosownie do przepisów ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (Dz. U. z 2017 r., poz. 1481 ze zm.). Jednakże skarżący twierdzi, iż fakt przekazania mu przez matkę ze zwłoką prawidłowo doręczonego postanowienia stanowi przesłankę wystarczającą dla przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. W ocenie GIS, skarżący - wiedząc o toczącym się postępowaniu administracyjnym egzekucyjnym i zachowując staranność oraz dbałość o swój interes prawny - miał możliwość codziennego dowiadywania się u współdomowników (w tym również od matki), czy nie została przez nich odebrana kierowana do niego urzędowa korespondencja. Alternatywnie, skarżący mógł dokonać odpowiedniego przewidzianego w przepisach ww. ustawy Prawo pocztowe zastrzeżenia sposobu doręczenia korespondencji kierowanej na adres zamieszkania wyłącznie do rąk własnych adresata. Ponadto miał możliwość ustanowienia pełnomocnika pocztowego do doręczeń, a także wskazania organowi administracji, przed którym toczy się postępowanie, innego - dogodnego dla niego - adresu do doręczeń bądź udzielenia pełnomocnictwa do doręczeń. Również skarżący mógł wnieść o doręczenie mu korespondencji urzędowej za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Organ II instancji dostrzegł też, że skarżący, podając 3 grudnia 2017 r. jako dzień, w którym faktycznie dowiedział się o istnieniu postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela oraz o służącym mu prawie do wniesienia na nie zażalenia, pominął okoliczność, iż wcześniej w uzasadnieniu postanowienia Wojewody [...] znak [...] w sprawie rozpoznania zarzutów była już zawarta informacja, że zostało ono wydane po zapoznaniu się z postanowieniem w sprawie stanowiska wierzyciela, na które nie zostało przez stronę wniesione zażalenie. Dlatego, zdaniem GIS, nie można uznać za wiarygodne twierdzenia skarżącego, że dowiedział się o treści postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela dopiero 3 grudnia 2017 r., tj. z chwilą przekazania ww. postanowienia przez matkę. Na powyższe rozstrzygnięcie organu II instancji skarżący wniósł skargę do tut. Sądu, żądając uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia WWIS, a także zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj. naruszenie art. 58 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm.) poprzez uznanie, że w sprawie zachodzą przyczyny uzasadniające odmowę przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów, mimo, iż skarżący uprawdopodobnił brak swojej winy w przekroczeniu terminu do wniesienia zażalenia. W uzasadnieniu skargi skarżący zakwestionował pogląd organu, zgodnie z którym codziennie musiał dowiadywać się u współdomowników, czy nie została odebrana przez nich skierowana do niego korespondencja. Jest to oderwane od doświadczenia życiowego. Co więcej, biorąc pod uwagę czas trwania postępowań administracyjnych, w szczególności postępowań dotyczących przymuszania rodziców do poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, nie sposób wymagać od skarżącego, aby każdego dnia przez okres trwania postępowania dowiadywał się o ewentualnym doręczeniu korespondencji któremuś z jego domowników. Jednocześnie wskazał, iż w jego przypadku postępowanie administracyjne trwa ponad rok. W odpowiedzi na skargę GIS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Według art. 58 § 2 k.p.a. prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") w wyroku z 20 września 2018 r., sygn. akt II OSK 2369/16 (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w bazie internetowej na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl), odwołanie się w art. 58 § 1 k.p.a. do braku winy powoduje, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie. Przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie jest dopuszczalne, gdy strona zawiniła uchybienie terminu, choćby w postaci lekkiego niedbalstwa. Przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od osoby dbającej należycie o swoje interesy. Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe. Osoba zainteresowana powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Organ powinien jedynie przedstawione przez nią okoliczności ocenić w świetle przesłanek z art. 58 § 1 k.p.a. Trudno jest bowiem wymagać od organu, aby prowadził postępowanie wyjaśniające przyczyny uchybienia terminu przez stronę (vide wyrok NSA z 8 lutego 2007 r., sygn. akt II OSK 1806/06 oraz B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 331). Na gruncie niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości fakt uchybienia przez skarżącego terminu do zaskarżenia zażaleniem postanowienia PPIS w P. z [...] lutego 2017 r. w sprawie stanowiska wierzyciela dotyczącego zgłoszonych zarzutów. Niesporna jest też między stronami okoliczność, że odbiór ww. postanowienia pokwitowała matka skarżącego w dniu 27 lutego 2017 r. Wprawdzie organy obu instancji rozpoznające wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia poddały w wątpliwość datę (3 grudnia 2017 r.), w której skarżący dowiedział się o treści postanowienia PPIS w P. z [...] lutego 2017 r. w sprawie stanowiska wierzyciela, to Sąd - dostrzegając w tym kontekście pewną niespójność pomiędzy treścią wniosku a oświadczeniem jego matki (we wniosku skarżący podaje, że postanowienie odnalazło się 3 grudnia 2017 r., a jego matka oświadczyła, iż przekazała je adresatowi 2 grudnia 2017 r.) - nie podważa tej okoliczności. Niezależnie bowiem od tego, czy matka przekazała skarżącemu postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela 2 grudnia 2017 r. czy też następnego dnia, tj. 3 grudnia 2017 r., to po pierwsze skarżący zachował siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, o którym mowa w art. 58 § 2 k.p.a. (nadając ww. wniosek w urzędzie pocztowym w M. w dniu 7 grudnia 2017 r.), a po wtóre rozpoznające ten wniosek organy trafnie uznały, iż fakt przekazania ze zwłoką korespondencji przez domownika nie stanowi wystarczającej przesłanki do przywrócenia terminu. W tym miejscu podkreślić należy, że stosownie do treści art. 43 k.p.a. w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Dla uznania określonej osoby za domownika, o którym mowa w art. 43 k.p.a. wystarczające jest, aby osoba odbierająca pismo zamieszkiwała z adresatem, prowadząc z nim wspólne gospodarstwo domowe lub też, aby będąc krewnym lub powinowatym, przebywała ona w mieszkaniu adresata za jego zgodą okresowo, przy czym bez znaczenia jest jakiego okresu to dotyczy oraz czy osoba ta prowadzi z adresatem wspólne gospodarstwo domowe. Bezsprzecznie matka skarżącego mieści się w omawianej kategorii osób. Skuteczne doręczenie w trybie art. 43 k.p.a. następuje wówczas, gdy pod nieobecność adresata w domu, pismo odbiera dorosły domownik w rozumieniu wyżej podanym, który zobowiązuje się do oddania pisma adresatowi, przy czym, co do zasady, zobowiązanie to następuje z momentem przyjęcia pisma i złożenia czytelnego podpisu na potwierdzeniu odbioru. Analizując treść art. 43 k.p.a. brak jest podstaw, aby twierdzić, że odbierający pismo domownik musi złożyć oświadczenie, iż zobowiązuje się oddać pismo adresatowi (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 27 września 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 522/17). Tryb doręczenia, o którym mowa w art. 43 k.p.a., oparty jest na założeniu, że to adresata obciążają skutki działania osoby, której przesyłkę doręczono tak, jakby została ona podjęta bezpośrednio przez stronę. Niewywiązanie się z obowiązku oddania przesyłki zawierającej rozstrzygnięcie jego adresatowi przez osobę, której doręczono rozstrzygnięcie zastępczo, nie zwalnia adresata z winy w przypadku, gdy uchybił on terminom procesowym na skutek takiego zaniedbania. Niedbalstwo osoby, do rąk której dokonano doręczenia zastępczego, jest traktowane tak samo jak adresata postanowienia lub decyzji (vide wyrok NSA z 12 września 2018 r., sygn. akt I OSK 2506/16). Okoliczność, że matka skarżącego, której wręczono korespondencję z PPIS w P. za pokwitowaniem, nie oddała niezwłocznie pisma adresatowi (lecz dopiero po upływie ponad 9 miesięcy) nie uprawdopodabnia braku winy skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia. Jak już wyżej wskazano, zaniedbanie domownika w tym zakresie obciąża skarżącego. Jednocześnie zaznaczyć należy, iż skarżący nie podnosił, że jego matka, która pokwitowała w dniu 27 lutego 2017 r. odbiór urzędowej korespondencji, znajdowała się w ciężkim stanie psychicznym bądź fizycznym uniemożliwiającym zrealizowanie obowiązku przekazania korespondencji adresatowi. Co więcej, lektura akt administracyjnych sprawy prowadzi do wniosku, że w toku postępowania administracyjnego matka skarżącego odbierała korespondencję adresowaną do syna, a skarżący nie kwestionował jej braku rozeznania co do znaczenia tych czynności, np. na zwrotnym potwierdzeniu odbioru zaskarżonego postanowienia GIS z [...] lutego 2018 r. widnieje podpis jego matki - "B. B.". Należy również zgodzić się z organem II instancji, że skarżący powinien podjąć czynności gwarantujące właściwe prowadzenie jego spraw, zwłaszcza tak zorganizować sposób doręczania przesyłek administracyjnych i sądowych, aby podczas nieobecności jego interesy nie doznały uszczerbku. Reasumując, należało uznać, iż w sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów. Wydane przez GIS zaskarżone postanowienie z [...] lutego 2018 r. znajduje oparcie w powołanych w jego sentencji przepisach. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym w oparciu o przepis art. 119 pkt 3 p.p.s.a.