VII SA/Wa 1069/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi W. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie samowolnego utwardzenia działek postanawia: odmówić przyznania W. K. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W. K., zastępowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie samowolnego utwardzenia działek. Wraz ze skargą złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF z dnia 4 maja 2014 r. skarżąca wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i synem. Posiadany majątek obejmuje: dom o powierzchni 130 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 25,92 m2, budynki gospodarcze o powierzchni ok. 775 m2. Skarżąca podała, że posiada oszczędności o wartości 9 000 zł., jak również maszyny i urządzenia wykorzystywane w gospodarstwie rolnym o wartości ok. 600 000 zł oraz stado bydła mlecznego o wartości ok. 120 000 zł. Skarżąca utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości 2 500 zł miesięcznie, ponadto syn otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1 100 zł z tytułu stażu. Skarżąca oświadczyła, że na przełomie 2013 r. i 2014 r. przeprowadziła znaczne inwestycje w gospodarstwie: powiększono działkę siedliskową poprzez zakup sąsiedniej nieruchomości oraz wybudowano zbiornik na gnojowicę, zakupiono także nawozy mineralne o wartości ok. 40 000 zł. Podała, że w najbliższym czasie będzie konieczny zakup innych środków do produkcji: materiału siewnego, paliwa, środków ochrony roślin i konserwacji pasz. Wskazała też na obniżenie produkcji w gospodarstwie spowodowane ubiegłorocznymi stratami w inwentarzu żywym. Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie od ww. postanowienia referendarza sądowego pełnomocnik skarżącej podniósł, że sytuacja majątkowa skarżącej wskazuje na to, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej oraz rodziny. O trudnej sytuacji majątkowej świadczyć ma, oprócz danych podanych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, fakt uiszczenia przez skarżącą opłaty legalizacyjnej w kwocie 25 000 zł. W ocenie pełnomocnika skarżącej posiadanie oszczędności w postaci nieruchomości rolnych, maszyn rolniczych oraz inwentarza żywego nie powinno stanowić o możliwości poniesienia kosztów sądowych, lecz powyższe okoliczności powinny być oceniane pod kątem przychodów, jakie przynosi gospodarstwo rolne, inwentarz żywy, maszyny rolnicze. Pełnomocnik wskazał, że obecne przychody (uzyskane w ubiegłym roku) zostały przeznaczone na zakup środków ochrony rośli, nawozów rolnych oraz nasion. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia sprzeciwu – na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej: p.p.s.a., postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy, przy czym prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym, który obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym zawarte są w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie całkowitym Sąd przyznaje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu własnym i rodziny. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA: z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt II OZ 673/13, z dnia 22 maja 2013 r. sygn. akt II OZ 380/13, z dnia 15 marca 2011 r. sygn. akt II GZ 83/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępna pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd nie dopatrzył się zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ze zgromadzonego materiału wynika, że sytuacja materialna skarżącej jest dobra. Oceniając sytuację materialną strony Sąd bada nie tylko jej dochody, ale również czy posiada ona obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się natomiast, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimikolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 406/13, CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe stanowisko Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela. Wskazany przez skarżącą posiadany majątek, zarówno nieruchomy, jak i ruchomy, przynosi dochód, co sama skarżąca przyznała. Odnosząc się do argumentów zawartych w sprzeciwie wyjaśnić trzeba, iż nie można ograniczać oceny posiadanego majątku strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy tylko pod kątem możliwości jego ewentualnej sprzedaży. Skarżąca nie wskazała, by majątek był w jakikolwiek sposób obciążony, zatem może on służyć za zabezpieczenie kredytu lub pożyczki. Ponadto fakt dokonania inwestycji w postaci zakupu nieruchomości i wybudowania zbiornika na gnojowicę, poniesienie wydatków na prowadzenie gospodarstwa w wysokości ok. 40 000 zł, uiszczenie opłaty legalizacyjnej w kwocie 25 000 zł, świadczą o dobrej sytuacji majątkowej skarżącej. Charakter dokonanych wydatków oraz ich wysokość prowadzą do wniosku, że skoro skarżąca dokonuje wydatków takich rozmiarów, nie będących wydatkami niezbędnymi do utrzymania niezbędnego skarżącej i jej rodzinie, jest też w stanie uiścić koszty sądowe bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Podkreślić jednak należy, że na powyższą ocenę zdolności majątkowych skarżącej wpływ miała nie tylko rażąca dysproporcja wartości posiadanego majątku i przewidywanych kosztów sądowych, ale przede wszystkim fakt, iż skarżąca w formularzu wniosku o prawo pomocy wykazała posiadanie oszczędności w kwocie 9 000 zł. Już sam fakt posiadania oszczędności takiej wartości należy uznać za wystarczający do uznania, że skarżąca posiada środki na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.