VII SA/Wa 1095/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Maria Tarnowska po rozpoznaniu w dniu 27 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. C. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 29 sierpnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi S. C. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. S. C. ("wnioskodawca") pismem z dnia [...] lipca 2017 r., uzupełnionym wypełnionym formularzem PPF oraz wyjaśnieniami, zawartymi w piśmie z dnia [...] sierpnia 2017 r., wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, wskazując w uzasadnieniu, że wnioskodawca nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niego tej instytucji. Referendarz podkreślił, że wnioskodawcy nie można zaliczyć do osób ubogich, które nie posiadają źródeł dochodu, a nawet jeśli takie posiadają, to wystarczają im one jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Wnioskodawca posiada majątek, który może wykorzystać do pozyskania środków finansowych. Pismem z dnia [...] września 2017 r. wnioskodawca wniósł sprzeciw od tego postanowienia, wskazując ponownie na swoją sytuację majątkową i osobistą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie składającej wniosek. W niniejszej sprawie wnioskodawca wskazał, że mieszka wspólnie z żoną oraz czterema córkami w domu o powierzchni [...] m2 i utrzymuje się z prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego (pow. [...] ha). Oprócz domu i gospodarstwa rolnego posiada las (pow. [...] ha) oraz budynki stodoły i obory. Wnioskodawca podał, że otrzymuje dopłaty agencyjne, a jego córki – stypendia socjalne. Ponadto, posiada ciągnik rolniczy i samochód osobowy. Wnioskodawca wskazał, że miesięczne dochody wynoszą ok. [...] zł, wsparcie bezpośrednie, otrzymane przez niego w 2016 r. wyniosło [...] zł, a do wydatków zaliczył opłaty za prąd, wywóz nieczystości, ubezpieczenie budynków i umowę najmu lokalu studiujących córek. Dane te wnioskodawca uszczegółowił w piśmie z dnia [...] sierpnia 2017 r., z którego m.in. wynika, że posiada on na bieżącym rachunku kwotę [...] zł. Rozpoznając złożony wniosek referendarz sądowy słusznie uznał, że wnioskodawca nie wykazał, w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudniej sytuacji materialnej, która uzasadniałby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych do niego dokumentów, wnioskodawca nie jest osobą ubogą, której nie stać na zaspokojenie bieżących potrzeb. Choć córki wnioskodawcy otrzymują stypendia socjalne, to wnioskodawca posiadał na bieżącym rachunku kwotę w wysokości [...] zł, co oznacza, że ma on płynność oraz finansową środki na bieżące funkcjonowanie. Wnioskodawca prowadzi normalnie funkcjonujące gospodarstwo rolne, posiada dwa samochody, zabudowania na nieruchomości, oraz otrzymuje dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Przy ocenie, czy wnioskodawca spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należało również wziąć pod uwagę fakt, że posiada on majątek (nieruchomość, gospodarstwo rolne z zabudowaniami), co też referendarz w zaskarżonym postanowieniu uczynił. Słusznie więc referendarz wskazał, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych na ocenę, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, ale także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 158/13, LEX nr 1 310 045, z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OZ 222/13, LEX nr 1 296 872). Ponadto, należy wskazać, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/14, LEX nr 1 240 493). W niniejszej sprawie, choć wnioskodawca we wniosku i nadesłanych w sprawie dokumentach wskazał, że nie uzyskuje dochodów z tytułu najmu mieszkania czy domu, to fakt posiadania przez niego, wskazanych we wniosku, nieruchomości nie może zostać przez Sąd, dokonujący oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy, pominięty. Jak wynika z przywołanych orzeczeń, już sama potencjalna możliwość uzyskiwania dodatkowych dochodów z posiadanego majątku wyklucza lub czyni w praktyce niemożliwym pozytywne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Majątek taki może nie tylko przynosić stronie wymierne korzyści, ale może również stanowić zabezpieczenie dla ewentualnego kredytu czy pożyczki. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie. Rolą sądu jest, natomiast, ocena, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc. Skoro wnioskodawcy nie wykazali, że w ich przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. nie wykazali, że pozyskanie przez nich środków na pokrycie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe, Sąd musiał utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.