VII SA/Wa 1177/15

Starszy referendarz sądowy - Katarzyna Pakuła - Getka Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 listopada 2015r. po rozpoznaniu wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A. B. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2015r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku wykonania rozbiórki postanawia: odmówić A. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 24 czerwca 2015r. do Sądu wpłynął wypełniony przez A. B. formularz PPF w którym wniosła o zwolnienie z kosztów sądowych. We wniosku wnioskodawczyni wskazała, że od 31 października 2014r. jest osobą zarejestrowaną jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Oświadczyła, że nie pracuje, nie ma oszczędności. Podała, że odziedziczyła po ojcu długi oraz działki w S. w Z. o które toczy się sprawa z byłą żoną jej ojca. Wnioskodawczyni wskazała, że posiada dom w W. o pow. 120 m ² oraz działki w S. w Z. 0,0996 ha 1/3 części działki nr [...], 0,8641 ha 1/6 części nr [...] , 0,8599 ha 1/6 części nr [...], 0,4000 ha 1/6 części działki nr [...]. Do wniosku załączyła kserokopię decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] października 2014r. uznającą wnioskodawczynię za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. W związku z niewystarczającymi danymi zawartymi ww. wniosku pismem z dnia 4 sierpnia 2015r. w wykonaniu zarządzenia z dnia 31 lipca 2015r. wezwano wnioskodawczynię do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie: - z czego lub przy czyjej pomocy się utrzymuje, - czy samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, czy też pozostaje z innymi osobami, jeśli tak, należało wyszczególnić te osoby oraz podać wysokość uzyskiwanego przez nie dochodu, - orientacyjnie wysokości kwoty pieniężnej jaką przeznacza miesięcznie na codzienne utrzymanie (żywność, odzież, itp.), - czy ponosi wydatki związane z utrzymaniem domu, jeśli tak należało je wyszczególnić i podać ich wysokość (podatek od nieruchomości, energię elektryczną, gaz, wodę telefon, itp.) lub podania kto je ponosi, - czy uzyskuje jakąkolwiek pomoc od rodziny, instytucji społecznych lub państwowych, jeśli tak należało wskazać od kogo, w jakiej wysokości lub formie, - czy podejmuje prace dodatkowe, dorywcze, sezonowe, umowy zlecenia, a jeśli tak jakie uzyskuje z tego tytułu dochody, należało podać ich wysokość. Powyższe należało wykonać w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W dniu 18 sierpnia 2015r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynęły wyjaśnienia wnioskodawczyni na powyższe wezwanie. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że utrzymuje się z pomocy rodziny. Samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Oświadczyła, że nie otrzymuje pomocy, nie podejmuje pracy, nie uzyskuje dochodu, nie przeznacza pieniędzy na odzież której ma pod dostatkiem, żywi się u rodziny. Podała, że ponosi wydatki na dom ok. 70,00 złotych, podatek roczny od nieruchomości w wysokości ok. 1000 złotych opłaciła jej mama, opłatę za telefon w wysokości 45,00 złotych opłaca siostra. Pismami z dnia 28 września 2015r. w wykonaniu zarządzeń z dnia 23 września 2015r. wezwano wnioskodawczynię ponownie do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie: - od kogo i w jakiej wysokości miesięcznie uzyskuje pomoc finansową, - w przypadku uzyskiwania pomocy od (matki, sióstr) podanie ich wysokości miesięcznych dochodów, - gdzie zamieszkuje (dom/ mieszkanie) oraz czyją własnością jest lokal wskazany w piśmie z dnia 14 sierpnia 2015r. ul. [....] ,[...], a także jaki tytuł prawny posiada do tego lokalu ( własność, umowa najmu), - czy ponosi miesięczne koszty związane z utrzymaniem ww. mieszkania (gaz, opłaty za energię, telefon, czynsz, itp.), jeśli tak należało je wyszczególnić i podać ich wysokość, a jeśli nie, należało wskazać, kto je ponosi i w jakiej wysokości, - czy uzyskuje dochody z tytułu wynajmu posiadanego domu przy ul. [...] w W., jeśli tak w jakiej wysokości miesięcznie lub wskazania przez kogo jest zamieszkiwany, - wyszczególnienia ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z utrzymaniem ww. domu tj. ( opłaty za prąd, wodę, gaz, wywóz śmieci itp.), - czy posiada obciążenie komornicze, jeśli tak to z jakiego tytułu, czy je spłaca i w jakiej wysokości miesięcznie, - czy posiada oszczędności pieniężne, jeśli tak wskazać ich wysokość, oraz do nadesłania: - wyciągu z konta bankowego z dwóch ostatnich miesięcy, jeśli je posiada. Powyższe należało wykonać w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Jednocześnie w związku z dokonaną ustawą z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015r., poz. 658) nowelizacją przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a wezwano wnioskodawczynię do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie oświadczenia zgodnie z art. 252 § 1 a p.p.s.a o następującej treści: " Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Powyższe należało wykonać w terminie 7 dni od dnia doręczenia pisma, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W dniu 19 października 2015r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynęły wyjaśnienia wnioskodawczyni na powyższe wezwania. Wnioskodawczyni oświadczyła, że jest świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. W piśmie z dnia 14 października 2015r (data wpływu do Sądu 19 października 2015r.) wnioskodawczyni podała, że nie uzyskuje miesięcznej pomocy finansowej. Nie uzyskuje stałej pomocy od matki, siostry. Oświadczyła, że żywi się w domu, nie są jej znane dochody matki ani siostry, dostaje ubrania, jeśli coś potrzebuje to jej kupią i dadzą w prezencie. Nie posiada oszczędności pieniężnych ani konta w banku. Wnioskodawczyni podała, że zamieszkuje na ul. [...] oraz u znajomych. Wyjaśniła, że lokal przy ul. [...] jest własnością siostry nie posiada żadnego tytułu prawnego do tego lokalu. Nie ponosi miesięcznie kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, opłaty ponosi siostra. Nie uzyskuje dochodu z tytułu najmu domu przy ul. [...] i nie jest on zamieszkiwany obecnie przez nikogo, pustostan. Posiada dług z dwoma siostrami odziedziczony po zmarłym ojcu ponad milion złotych - sprawa u komornika, nie spłaca zadłużenia, oczekuje na zakończenie spraw sądowych aby móc sprzedać lub oddać komornikowi nieruchomości grunty odziedziczone po ojcu. W niniejszej sprawie zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z dyspozycją art. 246 § 1 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a). Podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka -Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Z przepisu art. 246 p.p.s.a wynika, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być zatem sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do pełnej możliwości płatniczych wnioskodawcy. Okoliczności wynikające ze złożonego wniosku nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują nie mogą być interpretowane na korzyść strony. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie wykazała, w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej, która uprawniałaby ją do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Wnioskodawczyni wprawdzie oświadczyła, że jest od 31 października 2014r. osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i nie uzyskuje żadnych dochodów. Powyższe informacje nie przesądzają jednak automatycznie o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W piśmie wyjaśniającym wnioskodawczyni oświadczyła, że nie uzyskuje stałej i miesięcznej pomocy finansowej od siostry i matki ale jak wynika z podanych przez nią danych jest na całkowitym ich utrzymaniu. Podała, że one ponoszą za nią wydatki np. opłatę za telefon, podatek od nieruchomości oraz "co chce to jej kupują i dają w prezencie". Skoro zatem wnioskodawczyni będący osobą jak wskazała aktualnie bez pracy pozostaje na utrzymaniu matki i siostry to również ich dochody oraz stan majątkowy należy uwzględnić przy ocenie jej możliwości finansowych. Pomimo jednak wezwania wnioskodawczyni nie wskazała ich miesięcznych dochodów. Oświadczyła, że nie są jej znane. Wnioskodawczyni wskazała, że zamieszkuje u siostry przy ul. [...] w W. Informacje podane przez wnioskodawczynię dotyczące miejsca zamieszkania (dom, mieszkania), osób z którymi zamieszkuje, kosztów związanych utrzymaniem (domu, mieszkania) są bardzo ogólne i niepełne. Z podanych danych nie wynika, gdzie zamieszkuje matka wnioskodawczyni czy również w lokalu przy ul. [...] o wskazanym wyżej numerze czy też w innym miejscu. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła jasno czy mieszkaniew którym zamieszkuje z siostrą stanowi jej "dom" w którym się żywi tak jak oświadczyła w piśmie z dnia 14 października 2015r. czy jest to inne miejsce. Nie podała także kosztów utrzymania mieszkania jakie ponosi siostra. Podane wyżej okoliczności podważają wiarygodność oświadczenia wnioskodawczyni o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego. W orzecznictwie przyjmuje się, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym "należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa" (vide: postanowienie NSA z dnia 10 września 2013r. sygn. akt I GZ 375/13). Skoro wnioskodawczyni, która jak oświadczyła zamieszkuje z siostrą nie osiąga żadnych dochodów, to nie sposób przyjąć by samodzielnie prowadziła gospodarstwo domowe, czyli ponosiła wydatki związane z jego utrzymaniem. Należy przy tym zaznaczyć, że wnioskodawczyni nie otrzymuje zasiłku dla osób bezrobotnych, nie korzysta z pomocy społecznej i nie otrzymuje żadnych innych świadczeń, co można by było uznać za próbę samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego. Podkreślić należy, że wnioskodawczyni wnioskując o przyznanie prawa pomocy powinna wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny – domowników, którzy pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym bądź są zobowiązani do alimentacji. Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ), zw. dalej k.r.o. regulują stosunki między małżonkami, rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne. Zgodnie z przepisem art. 87 k.r.o rodzice i dzieci obowiązani są wpierać się wzajemnie. Przepis art. 128 k.r.o. stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny nie został w żaden sposób ograniczony w czasie przez ustawodawcę i występuje także po uzyskaniu przez dziecko pełnoletności. W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). Skoro zatem, wnioskodawczyni nie podała dochodów matki i siostry, które pozostają z nią w relacji powinności alimentacyjnych to nie można rzetelnie ocenić czy istotnie wnioskodawczyni ani przy pomocy matki i siostry nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zgodnie z obowiązującym orzecznictwem orzekając o przyznaniu prawa pomocy należy mieć na uwadze nie tylko osiągany dochód, ale także samą możliwość zarobkowania przez wnioskującego. Wnioskodawczyni nie wykazała niemożności podejmowania działalności zarobkowej choćby dorywczej. Nie wyjaśniła, jakie są powody tego, że od roku nie posiada źródła dochodów. Z akt sprawy nie wynika, aby była ona całkowicie lub częściowo niezdolna do pracy. Należało zatem uznać, że skarżąca może podjąć jakąkolwiek działalność zarobkową, poszukując zatrudnienia "na własną rękę" lub za pośrednictwem urzędu pracy. Skarżąca nie wykazała, iż czyniła wszelkie możliwe starania mogące przeciwdziałać takiemu stanowi rzeczy. Brak inicjatywy w tym zakresie wyklucza zaś możliwość przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny potwierdza w swoich orzeczeniach, że w sytuacji nieusprawiedliwionego niewykorzystywania możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowania działalności zarobkowej, przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie jest wykluczone (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 2015r., sygn. akt I OZ 1214/15, postanowienie NSA z dnia 14 lipca 2015r. sygn. akt I OZ 667/15. W świetle powyższych rozważań uznano, że wnioskodawczyni nie wykazała w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że znajduje się wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej, która uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.