VII SA/Wa 1267/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Stawecki po rozpoznaniu w dniu 9 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. F. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 2 sierpnia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi G. F. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] grudnia 2016 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. G. F. ("wnioskodawca") złożył w dniu [...] lipca 2018 r. (data nadania) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu, z uwagi na fakt, że wnioskodawca nie wykazał, że jego sytuacja jest tak trudna, aby kwalifikowała go do przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] sierpnia 2018 r. wnioskodawca wniósł sprzeciw od tego postanowienia, wskazując ponownie na swoją sytuację majątkową i osobistą i przedstawiając rozbudowaną argumentację w tym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie składającej wniosek. W niniejszej sprawie wnioskodawca wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i nie dysponuje kwotą wolną, umożliwiającą mu ponoszenie wydatków na pełnomocnika z wyboru i opłacenie kosztów sądowych. Wnioskodawca otrzymuje świadczenie emerytalne ([...] euro), które jest przeznaczone na konieczne utrzymanie (czynsz, żywność). Wnioskodawca posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha oraz dwie działki, a ponadto nieruchomość zabudowaną pałacem w ruinie (będącym w odbudowie), w całości użyczoną nieodpłatnie, na czas nieoznaczony, [...] Stowarzyszeniu [...]. Wnioskodawca wskazał, że nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Z kolei w sprzeciwie wnioskodawca podkreślił, że referendarz błędnie ustalił stan faktyczny i nie zgodził się z oceną, że posiadanie majątku wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca podniósł także, że konieczność poniesienia kosztów sądowych wielokrotnie blokuje możliwość dochodzenia przez stronę obrony swoich praw przed sądem, natomiast zwolnienie z tego obowiązku jest instytucją uprzednią, która pewnym kategoriom podmiotów ma to umożliwić. Wnioskodawca wskazał tez na tzw. przymus adwokacki, wiążący się ze składaniem skargi kasacyjnej od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, którego spełnienie łączy się z wydatkami, których wnioskodawca nie jest w stanie ponieść. W ocenie Sądu, referendarz sądowy, rozpoznając złożony wniosek słusznie uznał, że wnioskodawcza nie wykazał, w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudniej sytuacji materialnej, która uzasadniałby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jak wynika ze złożonego wniosku, wnioskodawca posiada stały dochód (emerytura), posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha oraz dwie działki, a ponadto nieruchomość zabudowaną pałacem w ruinie (będącym w odbudowie). Słusznie więc referendarz stwierdził, że wnioskodawcy nie można zaliczyć do osób ubogich, którym należy przyznać prawo pomocy. Wskazać należy, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych na ocenę, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, ale także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 158/13, LEX nr 1 310 045, z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OZ 222/13, LEX nr 1 296 872). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/14, LEX nr 1 240 493). Jak wynika z przywołanych orzeczeń, już sama potencjalna możliwość uzyskiwania dodatkowych dochodów z posiadanego majątku wyklucza lub czyni w praktyce niemożliwym pozytywne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Majątek taki może nie tylko przynosić stronie wymierne korzyści, ale może również stanowić zabezpieczenie dla ewentualnego kredytu czy pożyczki. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie. Rolą sądu jest, natomiast, ocena, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc. Skoro wnioskodawca nie wykazał, że w jego przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. nie wykazał, że pozyskanie przez niego środków na pokrycie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe, Sąd musiał utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Na marginesie podkreślić należy, że w niniejszej sprawie została złożona skarga kasacyjna (przez uczestnika postępowania), a więc wydany przez Sąd wyrok z dnia 27 lutego 2018 r. zostanie poddany kontroli instancyjnej, do czego składanym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, zdaje się dążyć wnioskodawca. W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.