VII SA/Wa 1282/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Miron, , Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), Sędzia WSA Mariola Kowalska, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Ciszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2011 r. sprawy ze skargi H. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia I. skargę odrzucić, II. przyznać ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A. W. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 307,50 zł. (trzysta siedem złotych pięćdziesiąt groszy) w tym: tytułem zastępstwa prawnego kwotę 250 zł. (dwieście pięćdziesiąt złotych), tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 57,50 zł. (pięćdziesiąt siedem złotych pięćdziesiąt groszy). W dniu 25 stycznia 2011 r. H. J. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2010 r. znak: [...]. Zaskarżoną decyzją organ utrzymał w mocy rozstrzygnięcie własne z [...] września 2010 r. o odmowie wszczęcia na żądanie skarżącego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] listopada 2008 r. Ostatnią z wymienionych decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] odmówił skarżącemu prawa do wcześniejszej emerytury. W podstawie prawnej zaskarżonego orzeczenia (w jej sentencji i uzasadnieniu) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przywołał art. 83a ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej: ustawa o s.u.s.). Wyjaśnił w uzasadnieniu wydanej decyzji, iż tryb unieważniania decyzji Zakładu przewidziany w art. 83 ust. 2 ustawy o s.u.s. nie ma zastosowania -w świetle ust. 4 tego artykułu- do spraw dotyczących emerytur i rent i ich wysokości. Skarżący w skardze wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz o stwierdzenie nieważności decyzji odmawiającej mu prawa do wcześniejszej emerytury. Stanowisko skarżącego zawarte w skardze zostało uzupełnione pismem procesowym jego pełnomocnika (ustanowionego w sprawie z urzędu) z 15 sierpnia 2011 r. W piśmie tym podtrzymano żądanie uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i zawarto wniosek o uchylenie również decyzji ją poprzedzającej z [...] września 2010 r. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 180 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej zw. k.p.a.) oraz art. 83a ust. 2 i ust. 4 ustawy o s.u.s. i art. 124 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.). W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Po 141/11 Wojewódzki Sąd administracyjny w Poznaniu przekazał sprawę ze skargi H. J. sądowi właściwemu miejscowo, tj. Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd w Poznaniu przedstawił swoje stanowisko m.in. w zakresie właściwości rzeczowej sądu administracyjnego w niniejszej sprawie. Po uprawomocnieniu się tego orzeczenia, sprawa została przekazana do Sądu w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W niniejszej sprawie, z uwagi na przedmiot skargi, należało w pierwszej kolejności rozważyć, czy sprawa ta należy do właściwości sądów administracyjnych. Dokonując oceny w tym zakresie Sąd wziął pod uwagę zarówno przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), jak i przepisy, w oparciu o które została wydana zaskarżona w sprawie decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Miał też na względzie stanowisko skarżącego i organu, a także pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zawarty w uzasadnieniu postanowienia tego Sądu z dnia 21 kwietnia 2011 r. (przekazującego sprawę ze skargi H. J. zgodnie z właściwością miejscową). We wskazanym postanowieniu, Sąd w Poznaniu zawarł swoje stanowisko odnośnie właściwości rzeczowej sądów administracyjnych w tego rodzaju sprawach jak przedstawiona w skardze (tj. dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał w efekcie na to, iż zaskarżona decyzja podlega kontroli sądu administracyjnego. Jednakże, orzekając w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż jest związany ww. prawomocnym orzeczeniem Sądu w Poznaniu jedynie w zakresie przekazania sprawy zgodnie z właściwością miejscową (bo tylko w tym zakresie Sąd w Poznaniu mógł wypowiedzieć się w niniejszej sprawie), a wobec tego zobligowany jest obowiązującymi przepisami -przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi- zbadać, czy jest właściwy rzeczowo do jej załatwienia. W kontekście powyższego zauważenia więc wymaga, iż kognicję sądów administracyjnych określa art. 3 p.p.s.a., wskazując katalog aktów prawnych i czynności z zakresu administracji publicznej, które mogą być przedmiotem skargi. Stosownie do treści tego przepisu, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: decyzje administracyjne; postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę. Podkreślenia w tym miejscu również wymaga, iż nie wszystkie sprawy dotyczące relacji o charakterze administracyjnym (publicznoprawnym) zostały poddane przez ustawodawcę kognicji sądów administracyjnych. Istnieją bowiem od tej zasady wyjątki, mające swoje umocowanie w przepisach rangi ustawowej. Takimi szczególnymi przepisami są regulacje zawarte w ustawie o s.u.s., która w art. 83 ust. 2 ustanawia regułę zaskarżania do sądu powszechnego decyzji podejmowanych przez organ rentowy w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Reguła ta znajduje zastosowanie również w odniesieniu do decyzji wydawanych (jak w niniejszej sprawie) na podstawie art. 83a ust. 2 (i w zw. z ust. 4 art. 83a) ustawy o s.u.s., zgodnie z którym decyzje ostateczne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Należy w tym miejscu podkreślić, że takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale podjętej w składzie siedmiu sędziów w dniu 23 marca 2011 r. (sygn. akt I UZP 3/10). W uchwale tej SN przyjął, iż od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organu rentowego) wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o s.u.s. w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Warto też zaznaczyć że uchwale tej Sąd Najwyższy postanowił nadać moc zasady prawnej. Zauważyć też trzeba, że decyzja odmawiająca wszczęcia postępowania nieważnościowego w oparciu o art. 83a ust. 2 w zw. z ust. 4 tego artykułu ustawy o s.u.s. jest rodzajem decyzji wydanej w przedmiocie nieważności decyzji, o której mowa w ww. uchwale SN. Zatem, w odniesieniu do decyzji wydawanych w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych co do zasady właściwy będzie sąd powszechny, także w zakresie, w którym organ rentowy orzeka na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o s.u.s. (por. wyrok SN z dnia 16 września 2009 r. sygn. akt I UK 109/09 Lex nr 550987, wyrok Sądu Apelacyjnego [...] z dnia [...] grudnia 2007 r. sygn. akt III [...] Lex nr [...], postanowienia NSA: z dnia 9 września 2010 r. sygn. akt I OSK 1425/10, z dnia 25 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 420/08, z dnia 5 grudnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1852/07, postanowienie WSA w Warszawie z dnia 16 listopada 2010 r. sygn. akt VII SA/Wa 1645/10). Zauważyć bowiem należy, że wyjątki co do trybu zaskarżania decyzji organu rentowego zostały w sposób enumeratywny ustalone w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s., zgodnie z którym od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, a przysługuje prawo złożenia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do takiego wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. Skoro zaś w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. nie zostały wymienione decyzje wydawane w oparciu o art. 83a ust. 2 (i w zw. z ust. 4) ustawy o s.u.s., podlegają one, na podstawie art. 83 ust. 2 ustawy o s.u.s., kontroli sądu powszechnego. Gdyby bowiem ustawodawca chciał umożliwić dokonywanie weryfikacji takich decyzji przez sąd administracyjny, wówczas uczyniłby to wprost, tak jak w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że w art. 83a ustawy o s.u.s. jako tryb właściwy do uchylenia, zmiany lub unieważnienia decyzji wskazano tryb przewidziany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to jedynie obowiązek stosowania przy wydawaniu decyzji przepisów właśnie Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu, zasadnicze znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej sądu w niniejszej sprawie ma jednak przedmiot sprawy, a nie tryb, w jakim organ podjął rozstrzygnięcie. Przyjmując założenie racjonalności ustawodawcy, stwierdzić więc trzeba, że brak jest podstaw do różnicowania właściwości sądów w sprawach dotyczących m.in. prawa do emerytury, w zależności od tego, czy zaskarżona została decyzja wydana w trybie zwykłym, czy też nadzwyczajnym. Na koniec Sąd dostrzega, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrażając w postanowieniu z dnia 21 kwietnia 2011 r. pogląd w zakresie właściwości rzeczowej sądów administracyjnych w niniejszej sprawie nie powołał ww. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2011 r. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł, jak w pkt 1 sentencji postanowienia, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie art. 250 p.p.s.a. i § 2 ust. 3 oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), Sąd orzekł o przyznaniu wynagrodzenia dla pełnomocnika świadczącego pomoc prawną w niniejszej sprawie z urzędu.