VII SA/Wa 1395/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu adwokata M.M. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 22 stycznia 2018 r. odmawiającego adwokatowi M.M. przyznania wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [....] stycznia 2016r., Nr [....] w przedmiocie uznania zarzutów za bezzasadne postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 14 lipca 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił zmiany postanowienia z dnia 8 lutego 2017r. w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i przyznał M. S. prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W piśmie z dnia [....] sierpnia 2017 r. Okręgowa Rada Adwokacka w W. poinformowała o wyznaczeniu adwokata M. M. pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej. W dniu [....] października 2017r. pełnomocnik z urzędu zapoznał się w czytelni Sądu z aktami sprawy. Wyrokiem z dnia 19 października 2017 r., wydanym w trybie uproszczonym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę skarżącej wniesioną na postanowienie [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [....]. Pismem z dnia [....] października 2017 r. pełnomocnik z urzędu wniósł o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Odrębnym pismem z tej samej daty pełnomocnik wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Podał, że przed wydaniem wyroku podjął szereg czynności związanych z reprezentowaniem skarżącej, tj. przeglądał i analizował akta sprawy oraz kontaktował się ze skarżącą. Oświadczył, że nie zostały one opłacone w całości, ani w części. W dniu 28 grudnia 2017 r. do Sądu wpłynęła skarga kasacyjna skarżącej sporządzona przez pełnomocnika z urzędu od ww. wyroku Sądu wraz z wnioskiem o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił adwokatowi M.M. przyznania wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji. W uzasadnieniu referendarz podał, że z akt sprawy wynika, że skarga, jak i wniosek o przywrócenie terminu do jej złożenia, zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 20 października 2016 r. były sporządzone osobiście przez stronę skarżącą. Czynności podjęte przez wyznaczonego z urzędu pełnomocnika polegały na zapoznaniu się w dniu [....] października 2017 r. w czytelni Sądu z aktami sprawy. Pełnomocnik, w piśmie z dnia [....] października 2017 r., wskazał, że czynności podjęte przez niego w sprawie polegały na analizie i przeglądzie akt sprawy oraz kontakcie z klientem. Referendarz sądowy podał, że mając na uwadze zakres podjętych przez pełnomocnika czynności (zapoznanie się z aktami sprawy, ich analiza i kontakt ze skarżącą) trudno uznać, że pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy udzielił stronie – na etapie postępowania w pierwszej instancji - rzeczywistej pomocy prawnej. Kryterium pomocy prawnej nie spełniają podjęte przez pełnomocnika ww. czynności. Wskazane wyżej czynności mają bowiem charakter czynności faktycznych (wstępnych, przygotowawczych), których celem jest dopiero udzielenie właściwej pomocy prawnej, niemniej jednak same w sobie tej pomocy nie stanowią i nie mogą być z nią utożsamiane. Faktyczna pomoc prawna polega, np. na sporządzaniu wniosków procesowych, opinii prawnych, wyrażaniu stanowiska w sprawie, czy też występowaniu przed sądem. W rozpoznawanej sprawie pomoc taka w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie została udzielona. W szczególności, pełnomocnik nie złożył w imieniu skarżącej żadnego pisma procesowego zawierającego stanowisko pełnomocnika z urzędu w sprawie. W sprzeciwie od postanowienia z dnia 22 stycznia 2018 r. pełnomocnik wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, przez odmowę przyznania pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia za udzieloną stronie pomoc prawną mimo, iż podjął on szereg czynności faktycznych mających na celu prawidłową reprezentację skarżącej, a wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu jest zależne od staranności w faktycznym udzieleniu pomocy prawnej, a nie rezultatu. W uzasadnieniu podniósł, że przez cały czas trwania postępowania był w stałym kontakcie telefonicznym ze skarżącą. Jego zdaniem rola pełnomocnika nie jest pisanie pism procesowych celem uzyskania wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej. Pomoc prawna nie polega tylko na pisaniu skargi i popieraniu jej przed Sądem. Praca adwokata polega na zapewnieniu rzeczywistej pomocy prawnej polegającej na byciu w kontakcie ze skarżącą informowaniu o stanie sprawy i ustaleniu zakresu działania. Podniósł, ze niezrozumiałe i całkowicie chybione jest rozstrzygnięcie referendarza sądowego, iż jedynie "faktyczna" pomoc prawna polegająca na sporządzaniu wniosków procesowych, opinii prawnych, wyrażanie stanowiska w sprawie, czy też występowanie przed Sądem zasługuje na wynagrodzenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 250 § 1 p.p.s.a. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Przepis art. 250 p.p.s.a. nie nakłada obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza bowiem, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to konieczność ustalenia przez Sąd, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (por. postanowienie NSA z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1226/13; wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2010 r. sygn. akt I FSK 1648/08; postanowienie NSA z dnia 21 października 2010 r. sygn. akt II FSK 83/09, wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2015 r. I GSK 2012/13, wyrok WSA w Łodzi z dnia 11 grudnia 2013 r. III SA/Łd 957/13, postanowienie NSA z dnia 21 października 2010 r., II FSK 83/09, postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2010 r., I FSK 1648/08, postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 720/04 – wszystkie przywołane w niniejszym postanowieniu orzeczenia, dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie budzi przy tym większych wątpliwości, że w ramach oceny referendarza sądowego czy pomoc prawna w sprawie została rzeczywiście udzielona, mieści się nie tylko zbadanie dokonania przez pełnomocnika z urzędu jakichkolwiek czynności procesowych, ale również ocena, czy działania te wykonywane były z zachowaniem należytej staranności. W ocenie Sądu, zasadnie starszy referendarz sądowy odmówił przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji, gdyż pełnomocnik w istocie pomocy prawnej skarżącej nie udzielił. Wskazać należy, że czynności pełnomocnika ograniczyły się do przejrzenia akt i złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Pełnomocnik podał, że przed wydaniem wyroku podjął szereg czynności związanych z reprezentowaniem skarżącej, tj. przeglądał i analizował akta sprawy oraz kontaktował się ze skarżącą. Mając na uwadze powyższe trudno uznać, że wynagrodzenie dla pełnomocnika z urzędu się należy, skoro z akt nie wynika, by pełnomocnik podjął merytoryczne czynności zmierzające do polepszenia sytuacji procesowej skarżącej. Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że czynność przejrzenia akt nie jest wystarczająca dla uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie udzielona (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt I OZ 790/11). Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2015 r., sygn. akt I FZ 472/14 wyjaśnił, że znajomość przez pełnomocnika akt sprawy nie jest pomocą dla Sądu ani dla mocodawcy, natomiast pomocne byłoby zaprezentowanie stanowiska w sprawie na podstawie akt, z którymi pełnomocnik się zapoznał. Podobnie stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w postanowieniu z dnia 6 października 2014 r., sygn. akt I SO/Wr 15/14 wskazując, że podstawą przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji przez adwokata ustanowionego z urzędu, jest podjęcie przez tego adwokata czynności procesowych zmierzających do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia przez sąd sprawy. Podobnie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 12 września 2013 r. sygn. I OZ 768/13 wskazując, że zapoznanie się z aktami sprawy, analiza sprawy oraz udzielenie stronie informacji telefoniczne bez podjęcia dalszych czynności procesowych nie jest wystarczające dla uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie udzielona. Stwierdzić zatem należy, że zapoznanie się z aktami sprawy jest jedynie czynnością poprzedzającą faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej. W postępowaniu przed Sądem w pierwszej instancji czynności podjęte przez pełnomocnika powinny znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy, poprzez wyrażenie przez pełnomocnika stanowiska w sprawie oraz – w razie potrzeby – złożenie w imieniu strony niezbędnych wniosków procesowych. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.