VII SA/Wa 1414/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Tarnowska po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 września 2016 r. w sprawie ze skargi M. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odstąpienia od nałożenia obowiązku doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 września 2016 r. M. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2016 r. w przedmiocie odstąpienia od nałożenia obowiązków w celu doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem. W dniu 30 czerwca 2016 r. skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z treści złożonego wniosku wynika, iż skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe mieszkając w lokalu będącym własnością jej matki. Skarżąca utrzymuje się z renty socjalnej w wysokości 644,63 zł miesięcznie oraz doraźnej pomocy matki. Nie wskazała posiadania majątku, posiada jedynie udział w nieruchomości przy ul. W. w W., jednakże nie czerpie z niej dochodów z uwagi na brak faktycznego posiadania tej nieruchomości. Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, na mocy zarządzenia z dnia 30 sierpnia br. wnioskodawczyni została zobowiązana w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: "ppsa" do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w sprawie tj. do: - nadesłania kopii decyzji przyznającej rentę socjalną, - wyszczególnienia kosztów ponoszonych w związku z utrzymaniem domu: opłaty stałe (prąd, gaz, podatki, telefon, woda, ścieki, ubezpieczenie, inne) i utrzymania (żywność, ubrania, leki, itp.), jeżeli ww. wydatki przewyższają dochody wnioskodawczyni, należy wskazać źródło finansowania tych dochodów i ich wielkość – dochody rodziców utrzymujących wnioskodawczynię; - nadesłania kopii dokumentów PIT za rok 2015 wnioskodawczyni, - wskazania czy rodzina wnioskodawczyni w innej formie niż zezwolenie na zamieszkiwanie w mieszkaniu matki pomaga wnioskodawczyni, jeżeli tak należy wskazać na czym polega ta pomoc, - wskazania czy rodzina wnioskodawczyni wynajmuje lokale w budynku przy ul. N. w W.; - nadesłanie kopii wyciągu bankowego wnioskodawczyni za trzy ostatnie miesiące. W dodatkowym piśmie z dnia 9 września 2016 r. skarżąca wyjaśniła, że koszty utrzymania lokalu wynoszą 240 zł. Zaznaczyła, że utrzymuje się samodzielnie, jednak niezbędna jest cyt. "szczątkowa forma pomocy ze strony matki i babci". Wnioskodawczyni nie otrzymuje alimentów, ani innej pomocy ze strony ojca. Pomoc matki polega na okazjonalnych zakupach odzieży, czy pomocy w rehabilitacji, zaś babcia finansuje dożywianie wnioskodawczyni. Wskazano, że wnioskodawczyni nie posiada rachunku bankowego. Pełnomocnik wnioskodawczyni wskazała ponadto, że dochody i forma zatrudnienia rodziny wnioskodawczyni nie są przedmiotem niniejszego postępowania i z tego względu odmówiła udzielenia informacji o dochodach rodziny wnioskodawczyni. Wskazała, że informacje te Sąd może uzyskać z urzędu skarbowego. Pełnomocnik (matka) wnioskodawczyni dodała że z uwagi na niepełnosprawność córki (wnioskodawczyni) niezbędna jest pomoc wspierająca rehabilitację i wspomagająca reprezentowanie w sprawach nieruchomości przy ul. W.. Do wniosku dołączono kopie: orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, decyzji o wysokości renty, dokumentu PIT. Postanowieniem z dnia 15 września 2016 r. referendarz sądowy odmówił M. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Postanowienie to zostało doręczone skarżącej w dniu 23 września 2016 r. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu wskazała, że nie zgadza się z uzasadnieniem zaskarżonego postanowienia, a część argumentów uważa za nadinterpretację faktów. Wskazała, że M. K. samodzielnie ponosi koszty utrzymania lokalu mieszkalnego nr [...], które średniorocznie nie przekraczają kwoty 240 zł. Pozostałą kwotę, tj. ok 400 zł miesięcznie skarżąca wydaje na żywność i inne potrzebne produkty. Ponadto matka skarżącej – A. K., będąca jednocześnie pełnomocnikiem skarżącej oświadczyła, że pomaga w miarę możliwości obu swoim córkom, a jednocześnie odmówiła udzielenia dodatkowych informacji o zakresie pomocy ze strony rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd stwierdził, że skarżąca wniosła w terminie sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 września 2016 r. Nie zawiera on braków skutkujących jego odrzuceniem, a zatem sprzeciw podlega merytorycznemu rozpoznaniu. Rozpoznając wniesiony sprzeciw należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Dalej należy wskazać, że na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie z którą koszty sądowe pokrywa osoba dochodząca swych roszczeń przed sądem. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zaznaczyć należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, a w szczególności zaś posiada zgromadzone oszczędności pieniężne, to powinna partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Rozpoznając wniesiony sprzeciw Sąd uznał, że referendarz sądowy słusznie zauważył, że co prawda sytuacja skarżącej jest trudna, a osiągane przez nią dochody nie są wystarczające do samodzielnej egzystencji, jednakże okoliczność ta stanowi również jeden z determinantów poddania ocenie sytuacji majątkowej osób, na utrzymaniu których pozostaje skarżąca. W sprawie niniejszej jak wskazano we wniosku, skarżąca korzysta głównie z pomocy matki – A. K. oraz babci. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 lutego 1996 r. (sygn. akt II URN 56/95, LEX 247754; również NSA w postanowieniu z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 840/11 i z dnia 17 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 160/11) ocena, czy osoba "pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym", zależy od okoliczności konkretnego przypadku. Sam zaś fakt wspólnego zamieszkiwania nie odgrywa najistotniejszej roli. Za uznaniem, że określone osoby pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym może chociażby przemawiać udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu. A tak sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. W sprawie niniejszej skarżąca co prawda zamieszkuje samodzielnie w lokalu, który stanowi jej własność, jednakże w kamienicy w której znajduje się lokal skarżącej zamieszkuje również jej matka i babcia. Pomoc matki polega na okazjonalnych zakupach odzieży, czy pomocy w rehabilitacji, zaś babcia finansuje dożywianie wnioskodawczyni. W tych relacjach widoczna jest ścisła współpraca i pomoc dla niepełnosprawnej wnioskodawczyni. W tej sytuacji dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny, strona postępowania nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Referendarz zasadnie uznał, że skoro wnioskodawczyni pomocy udzielają matka i babcia, a dochody wnioskodawczyni nie wystarczają do samodzielnego utrzymania, to sytuację majątkową strony należy rozpatrywać z uwzględnieniem sytuacji majątkowej matki i babci wnioskodawczyni. Natomiast A. K. odmówiła udzielenia informacji o swoim stanie finansowym. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym to niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 58/15, postanowienie NSA z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I FZ 388/14). Złożone natomiast przez skarżącą oświadczenia są niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych jest zasadny. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, wszystkie powołane orzeczenia publikowane na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania lub wykonania go w sposób wybiórczy obciążają w całości stronę, do której wezwania sądowe zostały skierowane. Z powyższych względów uznać należy, iż skarżącej zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Nie spełnia ona bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.