VII SA/Wa 1506/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Halina Kuśmirek (spr.), , Sędzia WSA Daria Gawlak - Nowakowska, Sędzia WSA Bożena Więch-Baranowska, Protokolant Piotr Bibrowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2009 r. sprawy ze skargi L. sp. z o.o. w P. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. stwierdził u H. K. chorobę zawodową – przewlekłe zapalenie ścięgien i ich pochewek zginaczy palców rąk wymienioną w poz. 19 pkt 1 wykazu chorób zawodowych określonych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115). Rozstrzygnięcie to wydano w oparciu o orzeczenie lekarskie z dnia [...] listopada 2007 r. wydane przez [...] Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w [...] – Poradnia Chorób Zawodowych oraz ocenę narażenia zawodowego opracowaną przez Kierownika Oddziału Nadzoru Higieny Pracy Powiatowej Stacji Sanitarno – Epidemiologicznej w [...]. H. K. w latach 1985 – 2006 była zatrudniona na stanowiskach szwacz maszynowy oraz operator maszyn szyjących wykonując prace wymagające zaangażowania rąk i obręczy barkowej w warunkach narzuconej normy zadaniowej w wymuszonej pozycji ciała. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] decyzją z dnia [...] maja 2008 r. wydaną w wyniku odwołania L. Sp. z o.o. w P. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdził, że organ I instancji zwrócił się do [...] Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] o zajęcie stanowiska odnośnie zarzutów odwołującej się zawartych w piśmie z dnia [...] grudnia 2007 r. W odpowiedzi wskazano, że kwestie dotyczące sposobu wykonywania pracy należą do kompetencji Powiatowej Stacji Sanitarno – Epidemiologicznej w [...], a podstawą do rozpoznania choroby zawodowej było udokumentowane leczenie ortopedyczne. Zauważono, że przedstawiciel pracodawcy nie wniósł żadnych uwag przy parafowaniu karty oceny narażenia zawodowego. W skardze do Sądu L. Sp. z o.o. w P. podniósł, że pomimo zgłaszanych przez nią zarzutów dotyczących orzeczenia lekarskiego o rozpoznaniu choroby zawodowej organ I instancji nie zwrócił się o ponowne przeprowadzenie badania przez jednostkę orzeczniczą drugiego stopnia zgodnie z § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. Organ nie przeprowadzając dowodu w tym zakresie wydał decyzję bez wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Nie wykazano też związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rodzajem i wielkością narażenia, a jednostką chorobową, co jest warunkiem koniecznym dla uznania choroby zawodowej. Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 października 2008 r. w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 1228/08 oddalona została skarga L. Sp. z o.o. w P. Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu swojego wyroku stwierdził, że Sąd zobowiązany jest w pierwszej kolejności zbadać czy skargę wniósł podmiot uprawniony. W przypadku wniesienia skargi przez podmiot, który nie może mieć legitymacji skargowej, skarga podlega odrzuceniu, natomiast stwierdzenie w toku postępowania, że wnoszący skargę nie legitymuje się interesem prawnym powoduje oddalenie skargi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym zerwano z istniejącym od 2003 r. dualizmem podmiotów zobowiązanych do wypłaty jednorazowych odszkodowań dla poszkodowanych pracowników. Skoro zakład pracy nie jest zobowiązany do wypłacenia pracownikowi jednorazowych świadczeń z tytułu choroby zawodowej to odpadła materialnoprawna podstawa do udziału zakładu pracy w charakterze strony w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej, a taki podmiot posiada wyłącznie interes faktyczny – wyrok NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1687/07. O posiadaniu przez dany podmiot interesu prawnego nie może przesądzać fakt, że uczestniczył on aktywnie w postępowaniu administracyjnym i był traktowany jako strona tego postępowania, gdyż sąd administracyjny na podstawie art. 50 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dokonuje samodzielnych ustaleń w tym zakresie. Skoro sąd w wyniku przeprowadzonej analizy stanu normatywnego oraz przyjętej linii orzeczniczej stwierdził, że skarżącemu nie przysługuje przymiot strony to był zobowiązany do oddalenie skargi. Na skutek skargi kasacyjnej wniesionej przez L. Sp. z o.o. w P., Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 lipca 2009 r. w sprawie sygn. akt II OSK 190/09 uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Rozważania nad zgodnością z prawem zaskarżonej decyzji należy poprzedzić wskazaniem, iż rozpoznawana sprawa była przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 14 lipca 2009 r. W myśl art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci na przykład braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. pogląd S. Hanuska (w:) W. Siedlecki (red.), System prawa procesowego i cywilnego. Zaskarżanie orzeczeń sądowych, Ossolineum 1986, s. 318 – 319, przywołany przez A. Kabata (w:) B. Dauter i in. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. Zakamycze 2005, s. 345). Naczelny Sąd Administracyjny w powyższym wyroku nie podzielił stanowiska wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2008 r. o braku po stronie pracodawcy interesu prawnego w postępowaniu związanym z orzekaniem w przedmiocie choroby zawodowej: Rozpoznanie choroby zawodowej ściśle powiązane jest z istnieniem narażenia zawodowego. W konsekwencji w tym postępowaniu przypisano określone uprawnienia i obowiązki pracodawcy. Wynika to nie tylko z przepisu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, ale także z przepisów Kodeksu pracy m.in. art. 212 pkt 3 k.p., art. 231 k.p i 230 § 2 k.p. Przepisy te nakładają na pracodawcę obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, przeniesienia pracownika do innej pracy w przypadku stwierdzenia objawów wskazujących na chorobę zawodową oraz zapewnienia dodatku wyrównawczego przez okres do 6 miesięcy gdy przeniesienie to powoduje obniżenie wynagrodzenia. Naczelny Sąd Administracyjny uznał więc, iż pracodawca nie może zostać pozbawiony wiedzy o ewentualnych chorobach pracowników oraz o zagrożeniach istniejących w ocenie ich warunków pracy. Brak zatem podstaw do odmowy przyznania pracodawcy przymiotu strony. Rozpatrując więc skargę L. Sp. z o.o. po raz drugi na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] maja 2008 r., należy przede wszystkim uwzględnić nową sytuację prawną, zaistniałą po wydaniu kontrolowanej decyzji. W sprawie niniejszej istotny jest fakt, że organy obu instancji, zarówno prowadząc postępowanie, jak i wydając decyzje w sprawie choroby zawodowej u H. K. stosowały przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115). Rozporządzenie to zostało wydane w oparciu o art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r., nr 21, poz. 94 z późn. zm.) Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. w sprawie o sygn. akt P 23/07 (Dz. U. z 2008 r., nr 116, poz. 740) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że zarówno art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia), jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawy wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach – są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że żaden z przepisów kodeksu pracy nie zawiera jakichkolwiek wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego oraz że takich wytycznych nie można zrekonstruować również z treści innej ustawy. Konsekwencją sformułowania takiego wniosku jest uznanie przez Trybunał niezgodności art. 237 § 1 pkt 2 i 3 k.p. z art. 92 ust. 1 Konstytucji, przez to, że zawarte w nim upoważnienie do wydania rozporządzenia nie określa wytycznych dotyczących treści tego aktu. Powoduje to skutki także w stosunku do ściśle powiązanego z nim rozporządzenia Rady Ministrów, które – jako oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej – jest również niezgodne z Konstytucją. Trybunał Konstytucyjny przyznał, że można wskazać argumenty przemawiające za zasadnością umieszczenia wykazu chorób zawodowych w rozporządzeniu. Takie rozwiązanie nie rodziłoby niebezpieczeństwa nadużyć ze strony władzy wykonawczej, gdyby w ustawie – zgodnie z art. 92 ust. 1 zdaniem drugim Konstytucji – były zawarte wytyczne wiążące Radę Ministrów przy tworzeniu katalogu chorób zawodowych. Wynika z powyższego, że postępowania w sprawach dotyczących H. K. prowadzone były w oparciu o przepisy prawa, które Trybunał Konstytucyjny uznał za niekonstytucyjne. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł, że wyżej wymienione przepisy tracą moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 2 lipca 2008 r. W uzasadnieniu swojego stanowiska Trybunał wskazał, że "zakwestionowane w niniejszej sprawie przepisy są niezbędnym elementem porządku prawnego i służą realizacji istotnych uprawnień pracowniczych. Aby pozostawić ustawodawcy czas na przygotowanie koniecznych zmian legislacyjnych, a jednocześnie zapobiec powstaniu luki w prawie, uniemożliwiającej wydawanie decyzji w sprawach stwierdzania chorób zawodowych, Trybunał postanowił odroczyć utratę mocy obowiązującej zaskarżonych przepisów. Wyznaczony przez Trybunał termin odroczenia powinien być wystarczający dla wprowadzenia w życie regulacji zgodnej z Konstytucją". Wprawdzie można by z powyższego wywieść wniosek, że – z uwagi na odroczenie utraty mocy obowiązującej zaskarżonych do Trybunału Konstytucyjnego przepisów, należy je stosować do dnia wprowadzenia w życie regulacji zgodnej z Konstytucją, bądź do dnia wskazanego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego – lecz należy zwrócić uwagę na treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2006 r., sygn. akt II OSK 1403/05 (Wokanda 2006/5/35, LEX nr 214402), w którym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że sąd może odmówić zastosowania przepisu rozporządzenia niezgodnego z Konstytucją również w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej tego przepisu orzeczonej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, że uprawnienie każdego sądu rozpoznającego sprawę do oceny, czy określone przepisy rozporządzenia są zgodne z ustawą i Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej nie pozostaje w żadnym stopniu w kolizji z rolą Trybunału Konstytucyjnego, który jest powołany do orzekania w sprawach zgodności przepisów prawa z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że zdaniem samego Trybunału Konstytucyjnego, w przypadku orzeczenia, że zakwestionowany przepis traci moc obowiązującą z dniem określonym przez Trybunał, do nadejścia wskazanego terminu uznany za niezgodny z Konstytucją przepis zachowuje moc obowiązującą, lecz Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że takie stanowisko Trybunału zostało wyrażone w sprawach, w których Trybunał orzekał o niezgodności z Konstytucją przepisów ustawowych. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył również, że omawiane zagadnienie ma dodatkową komplikację w przypadku, gdy wyrok Trybunału stwierdza niezgodność z Konstytucją i ustawą przepisu rozporządzenia. Ostatecznie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza: "wydaje się, że w takich przypadkach należy brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, powody, dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu a także okoliczności rozpoznawanej przez Sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu". Sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą podziela poglądy zawarte w przywołanym powyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. W sprawie podlegającej ocenie Sądu wydane zostały co prawda decyzje stwierdzające u H. K. chorobę zawodową: przewlekłe zapalenie ścięgien i ich pochewek zginaczy palców rąk, jednak decyzje organów obu instancji konsekwentnie kwestionował pracodawca – skarżący w niniejszym postępowaniu – L. Sp. z o.o. w P. Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy musi uwzględnić również sytuację skarżącego, czyli strony, która od początku postępowania nie zgadzała się z decyzjami organów obu instancji, a przepisy prawa, na podstawie których ustalono, że H. K. cierpi na choroby zawodowe, okazały się niekonstytucyjne. Odraczając termin utraty mocy niekonstytucyjnych przepisów Trybunał wskazał, że zakwestionowane przepisy są niezbędnym elementem porządku prawnego i służą realizacji istotnych uprawnień pracowniczych. Trybunał wskazał też na ogólny cel, jakim jest zapobieżenie powstania luki w prawie oraz pozostawienie ustawodawcy czasu na przygotowanie koniecznych zmian legislacyjnych. Celem odroczenia przez Trybunał Konstytucyjny utraty mocy obowiązującej przepisów omawianego rozporządzenia było, w świetle uzasadnienia wyroku Trybunału, umożliwienie wydawania decyzji realizujących uprawnienia pracownicze. Jednak w ocenie Sądu nie odpowiada temu celowi zaspokojenie roszczeń pracowniczych na podstawie niekonstytucyjnych przepisów, bowiem może to spowodować uszczerbek w ochronie praw pracodawcy. Również takie poglądy prezentowane są zarówno w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i w doktrynie (por. wyrok NSA z dnia 23 lutego 2006 r., w sprawie sygn. akt II OSK 1403/05, LEX nr 214402; A. Wróbel " "Odroczenie" przez Trybunał Konstytucyjny utraty mocy obowiązującej przepisu niezgodnego z Konstytucją. Zagadnienia wybrane" i cyt. tam literatura, Księga Jubileuszowa ku czci Profesora J. Trzcińskiego, NSA, Warszawa 2007 r., s. 105 i n.). sprawa stwierdzenia, czy H. K. cierpi, bądź też nie cierpi na chorobę zawodową, powinna zostać rozpoznana na podstawie przepisów, które zostaną uchwalone w zgodzie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Tak więc Sąd w sprawie niniejszej, mając na uwadze treść art. 178 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, odmówił zastosowania przepisów aktu rangi podustawowej – rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. Mając na uwadze powyższe Sąd uchylił decyzje organów obu instancji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji wydano na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań – organy administracji powinny rozpatrzyć sprawę skarżącej na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869), które weszło w życie w dniu 3 lipca 2009 r. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracyjne winny ustosunkować się do zarzutów L. Sp. z o.o. w P., kwestionujących orzeczenie lekarskie nr [...] oraz powtarzalność ruchów na stanowisku H. K., bez odniesienia się do norm i określenia poziomu narażenia jak również wpływu na rozpoznanie choroby zawodowej – przewlekłej obustronnej cieśni nadgarstka, stwierdzonej w H. K.