VII SA/Wa 1583/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Stawecki po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H. F. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 5 października 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi H. F. i W. F. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. P O S T A N O W I E N I E Dnia 7 listopada 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Stawecki po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. F. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 5 października 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. F. i W. F. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. H. F., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, złożyła na urzędowych formularzach wnioski o przyznanie prawa pomocy, z których wynika, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych (wniosek złożony w dniu [...] sierpnia 2016 r.) oraz o ustanowienie adwokata (wniosek złożony w dniu [...] sierpnia 2016 r.). Zarządzeniem z dnia [...] sierpnia 2016 r. wnioskodawczyni została wezwana do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz do uzupełnienia danych w nim zawartych poprzez: a) wskazanie, czy skarżąca uzyskuje dochody z tytułu najmu mieszkania lub domu, jeśli tak – w jakiej wysokości, b) nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego/rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, c) wskazanie oraz udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu i mieszkania. Pismem z dnia [...] sierpnia 2016 r. H. F. udzieliła odpowiedzi na powyższe wezwanie. Postanowieniem z dnia [...] października 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie całkowitym z uwagi na fakt, że nie wykazała ona w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niej tej instytucji. Referendarz podkreślił, że choć deklarowane przez wnioskodawczynię dochody są niewielkie, to wnioskodawczyni oraz jej mąż (również wnioskujący w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy) posiadają znaczny majątek, który stwarza możliwości uzyskania dodatkowych dochodów. Pismem z dnia [...] października 2016 r. wnioskodawczyni wniosła sprzeciw od tego postanowienia, wskazując ponownie na swoją sytuację majątkową i osobistą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie składającej wniosek. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni wskazała, że posiada dom o pow. 200 m2 oraz mieszkanie o pow. 180 m2. Otrzymuje emeryturę w wysokości 646 zł netto miesięcznie, jej mąż, z którym wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym – otrzymuje emeryturę w wysokości 1144 zł. Rozpoznając złożony wniosek referendarz sądowy słusznie uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała, w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudniej sytuacji materialnej, która uzasadniałby przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jak wynika ze złożonego przez nią wniosku oraz z treści pisma z dnia [...] sierpnia 2016 r., wnioskodawczyni razem z mężem uzyskują niewielkie dochody, obciążone, zgodnie z jej oświadczeniem, egzekucją komorniczą. Natomiast przy ocenie, czy wnioskodawczyni spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., należało również wziąć pod uwagę fakt, że wraz z mężem posiada ona znaczny majątek (dom oraz mieszkanie), co też referendarz w zaskarżonym postanowieniu uczynił. Słusznie więc referendarz wskazał, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych na ocenę, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, ale także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 158/13, LEX nr 1 310 045, oraz z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OZ 222/13, LEX nr 1 296 872). Ponadto, należy wskazać, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/14, LEX nr 1 240 493). W niniejszej sprawie, choć wnioskodawczyni w piśmie z dnia [...] sierpnia 2016 r. wskazała, że ani ona, ani jej mąż nie uzyskują dochodów z tytułu najmu mieszkania czy domu, to fakt posiadania przez nich, wskazanych we wniosku, nieruchomości nie może zostać przez sąd, dokonujący oceny sytuacji finansowej wnioskodawczyni, pominięty. Jak wynika z przywołanych orzeczeń, już sama potencjalna możliwość uzyskiwania dodatkowych dochodów z posiadanego majątku wyklucza lub czyni w praktyce niemożliwym pozytywne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Majątek taki może nie tylko przynosić stronie wymierne korzyści, ale może również stanowić zabezpieczenie dla ewentualnego kredytu czy pożyczki. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie. Rolą sądu jest, natomiast, ocena, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc. Skoro wnioskodawczyni nie wykazała, że w jej przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. nie wykazała, że pozyskanie przez nią środków na pokrycie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe, Sąd musiał utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia. U Z A S A D N I E N I E W. F., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy, z którego wynika, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem z dnia [...] sierpnia 2016 r. wnioskodawca został wezwany do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz do uzupełnienia danych w nim zawartych poprzez: a) wskazanie, czy skarżący uzyskuje dochody z tytułu najmu mieszkania lub domu, jeśli tak – w jakiej wysokości, b) nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego/rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, c) wskazanie oraz udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu i mieszkania. Pismem z dnia [...] sierpnia 2016 r. W. F. udzielił odpowiedzi na powyższe wezwanie. Postanowieniem z dnia [...] października 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym z uwagi na fakt, że nie wykazał on w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niego tej instytucji. Referendarz podkreślił, że choć deklarowane przez wnioskodawcę dochody są niewielkie, to wnioskodawca oraz jego żona (również wnioskująca w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy) posiadają znaczny majątek, który stwarza możliwości uzyskania dodatkowych dochodów. Pismem z dnia [...] października 2016 r. wnioskodawca wniósł sprzeciw od tego postanowienia, wskazując ponownie na swoją sytuację majątkową i osobistą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie składającej wniosek. W niniejszej sprawie wnioskodawca wskazał, że posiada dom o pow. 200 m2 oraz mieszkanie o pow. 180 m2. Otrzymuje emeryturę w wysokości 1144 zł netto miesięcznie, jego żona, z którą wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym – otrzymuje emeryturę w wysokości 646 zł. Rozpoznając złożony wniosek referendarz sądowy słusznie uznał, że wnioskodawca nie wykazał, w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudniej sytuacji materialnej, która uzasadniałby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jak wynika ze złożonego przez niego wniosku oraz z treści pisma z dnia [...] sierpnia 2016 r., wnioskodawca razem z żoną uzyskują niewielkie dochody, obciążone, zgodnie z jego oświadczeniem, egzekucją komorniczą. Natomiast przy ocenie, czy wnioskodawca spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., należało również wziąć pod uwagę fakt, że wraz z żoną posiada on znaczny majątek (dom oraz mieszkanie), co też referendarz w zaskarżonym postanowieniu uczynił. Słusznie więc referendarz wskazał, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych na ocenę, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, ale także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 158/13, LEX nr 1 310 045, z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OZ 222/13, LEX nr 1 296 872). Ponadto, należy wskazać, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/14, LEX nr 1 240 493). W niniejszej sprawie, choć wnioskodawca w piśmie z dnia [...] sierpnia 2016 r. wskazał, że ani on, ani jego żona nie uzyskują dochodów z tytułu najmu mieszkania czy domu, to fakt posiadania przez nich, wskazanych we wniosku, nieruchomości nie może zostać przez sąd, dokonujący oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy, pominięty. Jak wynika z przywołanych orzeczeń, już sama potencjalna możliwość uzyskiwania dodatkowych dochodów z posiadanego majątku wyklucza lub czyni w praktyce niemożliwym pozytywne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Majątek taki może nie tylko przynosić stronie wymierne korzyści, ale może również stanowić zabezpieczenie dla ewentualnego kredytu czy pożyczki. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie. Rolą sądu jest, natomiast, ocena, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc. Skoro wnioskodawca nie wykazał, że w jego przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. nie wykazał, że pozyskanie przez niego środków na pokrycie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe, Sąd musiał utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.