VII SA/Wa 1622/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu w sprawie ze skargi S. D. na niewykonanie przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zapadłego w sprawie o sygn. akt VII SAB/Wa 97/10 postanawia: odmówić przyznania na rzecz adw. P. S. wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy Postanowieniem z dnia 12 września 2014 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał S.D. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata z urzędu, w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Pismem z dnia 17 listopada 2014 r. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] poinformowała Sąd o wyznaczeniu dla S. D. pełnomocnika z urzędu w osobie adw. P. S. W dniu 25 listopada 2014 r. i w dniu 7 kwietnia 2015 r. wyznaczony w sprawie pełnomocnik przeglądał akta sprawy w czytelni Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Postanowieniem z dnia 14 maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w związku z wnioskiem skarżącego, cofnął S. D. prawo pomocy w zakresie ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 22 maja 2015 r. adw. P. S. złożył wniosek o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości, ani w części. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wskazał, że po wyznaczeniu go przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] pełnomocnikiem dla skarżącego podjął szereg czynności w przedmiotowej sprawie tj.: - zapoznał się z aktami sprawy, fotografował i analizował akta sprawy (data zapoznania się z aktami w sądzie: 25 listopada 2014 r. i 7 kwietnia 2015 r.), - prowadził korespondencję listowną ze skarżącym (do ww. pisma załączył kopię pism z niekompletnym potwierdzeniem ich nadania), - prowadził rozmowy telefoniczne ze skarżącym. Pełnomocnik podniósł, że powyższe działania spowodowały po stronie pełnomocnika z urzędu koszty. Wskazał, że podejmowane czynności miały na celu zapewnienie skarżącemu pomocy prawnej i były adekwatne do etapu postępowania, w trakcie którego były podejmowane. Postanowieniem z dnia 8 lipca 2015 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania adw. P. S. wynagrodzenia za zastępstwo prawne. W dniu 27 lipca 2015 r. (data nadania w UP), wpłynął do Sądu sprzeciw adw. P. S. od ww. postanowienia z dnia 8 lipca 2015 r. W ww. piśmie pełnomocnik wskazał, że podejmował szereg działań związanych z rzeczywistym udzielaniem pomocy prawnej w przedmiotowej sprawie. Podkreślił, że nikt poza pełnomocnikiem z urzędu w niniejszej sprawie i skarżącym nie ma wiedzy jak wyglądały, pod kątem merytorycznym, kontakty skarżącego i jego pełnomocnika, o czym rozmawiali, co konsultowali i ile czasu im to zajęło. Pełnomocnik jako osoba związana tajemnicą adwokacką przedstawił jedynie materialne dowody na fakt udzielania pomocy prawnej. Stąd wydaje się, że kwalifikowanie pomocy udzielonej skarżącemu w niniejszej sprawie przez pełnomocnika z urzędu jako nie będącej "rzeczywistą pomocą prawną" nie opiera się na faktach, lecz na wyobrażeniach. Zaznaczył, że pomoc prawna, w związku z której udzieleniem pełnomocnik wnosił o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu, jest pojęciem szerokim. Obejmuje swym zasięgiem m.in.: zapoznanie się, zgromadzenie (wykonanie kopii lub fotokopii) i analizę akt sprawy, kontakt osobisty, telefoniczny, internetowy ze stroną oraz przygotowanie pism procesowych, a także występowanie przed Sądem w imieniu skarżącego. A zatem wszystko to co może posłużyć do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia danej sprawy, nie tylko czynności stricte procesowe. Pomoc prawna dla skarżącego obejmuje szereg czynników, w tym czas pracy poświęcony na analizę różnorodnych zagadnień pojawiających się w przedmiotowej sprawie, jak również stałą dyspozycyjność wobec potrzeb skarżącego. Celem udzielanej pomocy jest dotarcie do prawdy materialnej w danej kwestii i osiągnięcie odpowiedniego rozstrzygnięcia sądowego. Pełnomocnik podniósł, iż wydaje się, choć nie zostało to nigdzie w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wprost sformułowane, iż dla referendarza jedyną "realną pomocą prawną" jest wnoszenie pism procesowych lub też występowanie w imieniu strony na rozprawie. Podejście to jest błędne i nie znajduje oparcia ani w przepisach prawa ani w orzecznictwie. Nie w każdej wszakże sprawie dochodzi do rozprawy czy też występuje konieczność wnoszenia pism procesowych. Poza tym ani jedno ani drugie nie jest możliwe bez analizy akt sprawy, a często także rozmowy i konsultacji ze stroną. Wreszcie, jak w przedmiotowej sprawie, czasem zdarza się że do rozprawy w ogóle nie dochodzi (z przyczyn niezależnych i niezawinionych przez pełnomocnika z urzędu, który niezależnie od tego wykonał konkretną pracę prawną, faktyczną, a także organizacyjną i techniczną w celu zapewnienia i udzielenia pomocy prawnej stronie). Również czasem taką pomocą prawną (w niektórych sytuacjach nawet najlepszą pomocą prawną jaką pełnomocnik może udzielić skarżącemu) może być też poinformowanie skarżącego że np. "nie ma racji" czy też że jego skarga jest bezzasadna i w ten sposób przyczynienie się do wyjaśnienia i zakończenia postępowania bez składania pism procesowych w sądzie czy też występowania na rozprawach. Nadto, czasami zdarza się też sytuacja, że pełnomocnik napracuje się nad sprawą, przygotuje się do niej a strona bez konsultacji z nim wycofa skargę lub też zrezygnuje z pełnomocnika z urzędu (jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie) - dlaczego więc w takiej sytuacji pełnomocnik nie miałby otrzymać wynagrodzenia za faktycznie wykonaną pracę. Ponadto, zauważył, że przedstawione czynności pełnomocnika rodziły po jego stronie konkretne koszty na całej długości postępowania. Działania te były podejmowane przez pełnomocnika, miały na celu ochronę interesów skarżącego i były adekwatne do danego etapu postępowania. Przerzucanie ciężaru ich pokrycia na pełnomocnika z urzędu godzi również w elementarne poczucie sprawiedliwości. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 8 lipca 2015 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 250 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Przepisy te zawarte są m.in. w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 461 ze zm.). Zgodnie z § 2 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3-5 oraz, 2) niezbędne, udokumentowane wydatki adwokata (§ 19 ww. rozporządzenia). W myśl § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c tego rozporządzenia, stawki minimalne, które mogłyby mieć zastosowanie w niniejszej sprawie, w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji, w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna ani decyzja czy też postanowienie Urzędu Patentowego - wynoszą 240 złotych. Jak przyjmuje się w orzecznictwie i literaturze, pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, ONSAiWSA 2005/5/93; z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 835/07, oraz S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317). Charakter wypłacanego świadczenia na rzecz ustanowionego z urzędu pełnomocnika, tj. opłacanie tego wynagrodzenia ze środków publicznych obliguje sąd do szczególnego badania tego, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. W postanowieniu z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt I OZ 790/11, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że samo zapoznanie się z aktami sprawy bez podjęcia dalszych czynności procesowych nie jest wystarczające do uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie udzielona. W ocenie Sądu, ustanowiony pełnomocnik z urzędu, nie podjął czynności, które możnaby uznać za faktyczne udzielenie stronie skarżącej pomocy prawnej. Za udzielenie takiej pomocy nie może być uznane samo przejrzenie akt sprawy, czy też wykonanie fotokopii, bez podjęcia jakichkolwiek dalszych czynności procesowych. Wnioskodawca nie złożył w imieniu skarżącego żadnego pisma procesowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2015 r., sygn. akt I FZ 60/15). Zapoznanie się z aktami sprawy, analiza sprawy oraz udzielenie informacji telefoniczne, bądź listowne, bez podjęcia dalszych czynności procesowych, nie jest wystarczające do uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie udzielona (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I OZ 768/13). Udzielenie nieopłaconej pomocy prawnej ma miejsce dopiero wówczas, gdy sporządzony przez profesjonalnego pełnomocnika środek prawny zapewnia jego mocodawcy dostęp do sądu. To zaś następuje wtedy, gdy środek ten został sporządzony w sposób umożliwiający jego merytoryczne rozpoznanie (zob. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Warszawa 2011 r., Wydawnictwo prawnicze (wydanie V), s 776). Ponadto, pełnomocnik nie przedstawił informacji, jak wyglądały kontakty ze skarżącym, odnośnie poświęconego mu czasu i ile zajęła mu analiza akt sprawy. Sąd nie oczekuje, naruszenia tajemnicy adwokackiej, a jedynie wykazania nakładu pracy pełnomocnika. Przedstawione czynności pełnomocnika rodziły po jego stronie niewątpliwie konkretne koszty, jednakże w tym zakresie, należy mieć na uwadze § 19 pkt 2 ww. rozporządzenia, zgodnie z którym wyznaczony pełnomocnik, ma prawo do zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Tych jednak pełnomocnik strony się nie domagał, gdyż z jego wniosku z dnia 22 maja 2015 r. wynika jednoznacznie, iż żądał zasądzenia "kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu". Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 250 i art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.