VII SA/Wa 1697/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H. P. i P. P. od postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2017 r. w sprawie ze skargi H. P. i P. P. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2017 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Pismem z dnia [...] sierpnia 2017 r. skarżący zwrócili się do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych, zaś uzupełnione formularze wniosków PPF wpłynęły do Sądu w dniu [...] września 2017 r. Z nadesłanych formularzy wynika, że wnioskodawcy są małżeństwem prowadzącym wspólne gospodarstwo domowe. Z tego też względu, postanowiono złożone wnioski rozpoznać wspólnie. Z podanych danych w formularzach wynika, że wnioskodawcy utrzymują się z emerytury rolniczej otrzymywanej przez H. P. w wysokości 640,00 złotych miesięcznie. Wnioskodawca obecnie nie uzyskuje żadnego dochodu, ze względu na problemy zdrowotne, ubiega się o rentę chorobową. Wnioskodawcy posiadają dom o pow. 100 m² oraz nieruchomości rolne o pow. 11,49 ha (V i VI klasy). Do ponoszonych wydatków zaliczyli: opłaty za prąd, śmieci, wodę, telefon 350,00 złotych, leki 120 złotych miesięcznie, wizyty lekarskie 150 złotych co 2-3 miesiące, żywność 200 złotych miesięcznie, ubezpieczenie domu 400 złotych rocznie. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni podniosła, że kwota jaką uzyskuje z tytułu emerytury nie wystarcza na jej i męża utrzymanie. Podkreśliła, że ponoszą duże koszty na leczenie męża, gdyż większość wizyt lekarskich jest prywatnych i leki są drogie, gdyż są nie refundowane. W związku z niewystarczającymi danymi do rozpoznania wniosku, pismami z dnia 26 września 2017 r. w wykonaniu zarządzenia z dnia 25 września 2017 r. wezwano wnioskodawców do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - czy prowadzą gospodarstwo rolne, jeśli tak jakie ponoszą miesięcznie koszty związane z jego prowadzeniem należało je wyszczególnić i podać ich wysokość, - czy posiadają inwentarz żywy, jeśli tak należało podać jakie zwierzęta hodują i w jakiej ilości oraz wysokość uzyskiwanych miesięcznie dochodów, - czy uzyskują dopłaty do posiadanej nieruchomości rolnej jeśli tak, należało wskazać od kogo, jakiego rodzaju dopłaty i w jakiej wysokości, - czy uzyskują dochody ze sprzedaży płodów rolnych (np. zboża, warzyw, owoców) bądź inwentarza żywego, jeśli tak należało wskazać wysokość uzyskiwanego dochodu oraz tytuł z jakiego jest on uzyskiwany, - czy posiadają pojazdy mechaniczne, maszyny rolnicze, jeśli tak, należało podać markę i rok produkcji oraz koszty związane z utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie, naprawy), - w jakiej wysokości miesięcznie bądź rocznie opłacają podatek rolny od posiadanych nieruchomości rolnych, - czy uzyskują jakąkolwiek pomoc od rodziny, dzieci lub instytucji społecznych lub państwowych, jeśli tak należało wskazać od kogo w jakiej wysokości lub formie, - czy posiadają oszczędności pieniężne, jeśli tak należy wskazać ich wysokość. Pismem z dnia [...] października 2017 r. (data wpływu do Sądu [...] października 2017 r.) wnioskodawcy udzielili odpowiedzi na ww. wezwanie. Wnioskodawcy wyjaśnili, że nie prowadzą już gospodarstwa rolnego, gdyż wydzierżawili je córce. Oświadczyli, że nie posiadają inwentarza żywego, nie uzyskują dochodów ze sprzedaży płodów rolnych. Ponadto w związku z powyższym faktem podali, że nie będą już otrzymywać dopłat. Od września 2017 r. nie opłacają już podatku rolnego. Do tego miesiąca był to jednak koszt w skali rocznej około 500 złotych. Oświadczyli również, że posiadają ciągnik [...] z 1987 r paliwo, ubezpieczenie oraz wszelkie naprawy w skali roku to koszt około 4000 złotych. Nie uzyskują żadnej pomocy od rodziny oraz instytucji społecznych i państwowych. Nie posiadają żadnych oszczędności. Zaznaczyli, że koszty miesięczne na samo życie oraz leki i opiekę lekarską są bardzo duże. Postanowieniem z dnia 7 listopada 2017 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Starszego referendarza sądowego wnioskodawcy nie wykazali w sposób przekonywujący i nie budzący wątpliwości, że znajdują się w sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Na taką ocenę sytuacji majątkowej miał również wpływ fakt posiadania przez skarżących nieruchomości rolnych o pow. 11, 49 ha. Skarżący w sprzeciwie od postanowienia referendarza wskazali, że koszty w skali miesiąca są większe nie emerytura i w związku z ponoszonymi wydatkami nie mają możliwości zgromadzenia środków finansowych na opłacenie kosztów procesu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a, od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a.). Wniesienie zaś sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Wskazać należy, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Warto również wskazać, że odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). W niniejszej sprawie Sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego, iż brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Wskazać bowiem należy, że art. 246 § 1 p.p.s.a. wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 21 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OZ 311/15, to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia udzielenie jej prawa pomocy. Tylko od tego jakich argumentów strona użyje uzasadniając swój wniosek zależy, czy uzyska przedmiotowe wsparcie, przy czym argumentacja ta powinna być ukierunkowania na przedstawienie jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wskazywanie na inne okoliczności nie powoduje, że wniosek jest prawidłowo uzasadniony. Podobnie sprawa wygląda, jeżeli chodzi o udokumentowanie twierdzeń zawartych we wniosku. Jeżeli ocena wniosku nasuwa wątpliwości, to stosownie do art. 255 p.p.s.a. Sąd może wezwać wnioskodawcę do złożenia dodatkowych oświadczeń, dostarczenia dokumentów potwierdzających stan majątkowy, dochody lub stan rodzinny. Gdy zainteresowany otrzymaniem prawa pomocy zaniecha współpracy w tym zakresie, to Sąd traci możliwość dokonania obiektywnej oceny rzeczywistej sytuacji, w jakiej się ów znajduje, co skutkuje niewyjaśnieniem okoliczności sprawy i odmową udzielenia prawa pomocy. Ponadto, wniosek oraz dokumenty i oświadczenia są weryfikowane przez Sąd pod względem ich wiarygodności. Uznanie ich za niewiarygodne uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Brak stosownej dokumentacji przedstawiającej rzeczywiste koszty utrzymania wnioskującego oraz brak wiarygodnej argumentacji wniosku o przyznanie prawa pomocy powoduje, że Sąd, w oparciu o przesłanki z art. 246 p.p.s.a., nie może uwzględnić wniosku i przyznać prawa pomocy w zakresie żądanym przez stronę. Mając powyższe na uwadze oraz wzgląd na okoliczności niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżący nie wykazali w przekonujący sposób i nie budzący wątpliwości, że znajdują się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ich do przyznania im prawa pomocy w zakresie częściowym, zatem postanowienie starszego referendarza sądowego należy uznać za prawidłowe. Wnioskodawcy wskazali, że utrzymują sięz emerytury rolniczej otrzymywanej przez skarżącą w wysokości 640,00 złotych miesięcznie. Wnioskodawca obecnie nie uzyskuje żadnego dochodu, ze względu na problemy zdrowotne i ubiega się o rentę chorobową. Wnioskodawcy posiadają dom o pow. 100 m² oraz nieruchomości rolne o pow. 11,49 ha (V i VI klasy). Do ponoszonych wydatków zaliczyli: opłaty za prąd, śmieci, wodę, telefon 350,00 złotych, leki 120 złotych miesięcznie, wizyty lekarskie 150 złotych co 2-3 miesiące, żywność 200 złotych miesięcznie, ubezpieczenie domu 400 złotych rocznie. W związku z wezwaniem Sądu wyjaśnili, że nie prowadzą już gospodarstwa rolnego, gdyż wydzierżawili je córce. Oświadczyli, że nie posiadają inwentarza żywego, nie uzyskują dochodów ze sprzedaży płodów rolnych. Ponadto w związku z powyższym faktem podali, że nie będą już otrzymywać dopłat. Od września 2017 r. nie opłacają już podatku rolnego. Do tego miesiąca był to jednak koszt w skali rocznej około 500 złotych. Oświadczyli również, że posiadają ciągnik [...] z 1987 r paliwo, ubezpieczenie oraz wszelkie naprawy w skali roku to koszt około 4000 złotych. Nie uzyskują żadnej pomocy od rodziny oraz instytucji społecznych i państwowych. Nie posiadają żadnych oszczędności. Zaznaczyli, że koszty miesięczne na samo życie oraz leki i opiekę lekarską są bardzo duże. Z informacji przedstawionych przez skarżących wynika, że jedynym źródłem utrzymania obojga skarżących jest emerytura skarżącej w kwocie 640,00 złotych miesięcznie. Zaś miesięczne wydatki, na które składają się: 350,00 złotych (opłaty za prąd, śmieci, wodę, telefon), 120 złotych miesięcznie (leki), 50 - 75 złotych miesięcznie (wizyty lekarskie 150 złotych co 2-3 miesiące), 200 złotych miesięcznie (żywność), 33,33 złote miesięcznie (ubezpieczenie domu 400 złotych rocznie), łącznie stanowią kwotę między 753 – 778 złotych miesięcznie. Jeśli jeszcze do tego dodać podzieloną na 12 wskazaną przez skarżących roczną kwotę w wysokości 4000 zł z tytułu utrzymania ciągnika (paliwo, ubezpieczenie oraz wszelkie naprawy) – 333,33 zł, to łącznie wydatki skarżących w skali miesiąca wynoszą około 1100 zł. Wydatki miesięczne w zestawieniu z uzyskiwanymi miesięcznymi dochodami, przewyższają je prawie dwukrotnie. Wnioskodawcy ani we wniosku, ani w sprzeciwie nie wyjaśnili z czego pokrywają wydatki przewyższające osiągane dochody, ograniczając się jedynie do lakonicznego stwierdzenia w sprzeciwie, że "koszty w skali miesiąca są większe niż emerytura, którą uzyskuje żona". W takiej sytuacji należy za mało prawdopodobne uznać, oświadczenie wnioskodawców o utrzymywaniu się jedynie z kwoty w wysokości 640,00 złotych. Słusznie w swoim orzeczeniu zauważył referendarz, że informacje podane przez skarżący nie są spójne – w piśmie z dnia [...] sierpnia 2017r. w którym wystąpili z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych wskazywali, iż są rolnikami, utrzymującymi się tylko z gospodarstwa rolnego. Wnioskodawcy wskazali również, iż garaż jest im niezbędny z uwagi na fakt przechowywania paszy dla zwierząt, zaś w piśmie z dnia [...] października 2017r. wnioskodawcy wskazali, że "nie prowadzą już gospodarstwa rolnego, gdyż wydzierżawili je córce". W związku z tym oświadczyli, że nie posiadają inwentarza żywego, nie uzyskują również dochodów ze sprzedaży płodów rolnych. Od września 2017r. nie będą opłacać podatku rolnego i nie będą otrzymywać dopłat. Przy czym nie podali w jakiej wysokości dotychczas otrzymywali dopłaty. Wnioskodawcy podając ww. informacje, nie wskazali, czy z tytułu dzierżawy czerpią korzyści, jeśli tak to jakie bądź w jakiej wysokości. Nie wskazali również, czy córka prowadzi z nimi gospodarstwo domowe i czy razem zamieszkują. Wskazać także trzeba, że wnioskodawcy posiadają gospodarstwo rolne o powierzchni 11,49 ha. W tym zakresie należy podkreślić, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, a na pewno w zakresie całkowitym. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Także strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tamo Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571., tak też NSA w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12). W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że na ocenę, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 kwietnia 2013 r. II FZ 158/13 LEX nr 1310045, z dnia 5 kwietnia 2013r. II OZ 222/13 LEX nr 1296872, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r. I SA/Sz 428/12 LEX nr 1212289). W ocenie Sądu, skoro wnioskodawcy nie zgadzają się z podjętym przez starszego referendarza rozstrzygnięciem, winni w złożonym sprzeciwie, odnieść się do poruszanych kwestii i szczegółowo wyjaśnić swoją sytuację. Tymczasem poza zaskarżeniem postanowienia, brak jest jakichkolwiek wyjaśnień. Sposób przedstawiania informacji na temat sytuacji majątkowej skarżących wskazuje, że wnioskodawcy nie chcą w sposób wyczerpujący i rzetelny przedstawić swojej sytuacji materialnej. Wobec powyższego należało uznać zaskarżone postanowienie za prawidłowe, bowiem starszy referendarz sądowy zastanie odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.