VII SA/Wa 1708/17

Starszy referendarz sądowy- Katarzyna Pakuła - Getka Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 października 2017r. po rozpoznaniu wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] maja 2017r., znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w części opłaty legalizacyjnej postanawia: odmówić J. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wraz ze skargą wniesioną na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] maja 2017r., znak: [...] wpłynął wniosek J. K. o przyznanie prawa pomocy uzupełniony na formularzu PPF w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, dwiema córkami, zięciami, wnukami. Wnioskodawca podał, że uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 5331 złotych miesięcznie. Wskazał, że posiada z małżonką dom o pow. ok. 160 m² wraz z działką na której jest on usytuowany oraz nieruchomość rolną o pow. 1,37 ha, w tym 16 arów lasu oraz samochód Toyotę Rav 4 z 2002r. Oświadczył, że nie posiada oszczędności pieniężnych, papierów wartościowych ani wierzytelności. Wnioskodawca wskazał we wniosku, iż ponosi wydatki takie jak wykazane w postępowaniu administracyjnym. Dodał, że doszły do nich koszty leczenia urologicznego w wysokości 300-400 złotych oraz wymiana sprzęgła w samochodzie 3200 złotych (w czerwcu 2017r.). W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, w której domaga się ulgi. Wskazał, że nie stać go na opłacenie opłaty legalizacyjnej, ani opłaty sądowej. Pismem z dnia 28 czerwca 2017r. w wykonaniu zarządzenia z dnia 23 sierpnia 2017r. wezwano wnioskodawcę J. K. do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie: - czy członkowie rodziny wspólnego gospodarstwa domowego uzyskują dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę, jeśli tak należało wskazać w jakiej wysokości miesięcznie, bądź czy pobierają stałe bądź okresowe świadczenia, z tytułu prac dorywczych umów zlecenia lub innych, jeśli tak, należało podać w jakiej wysokości, - orientacyjnie wysokości kosztów miesięcznego utrzymania (wydatki na żywność, odzież, leki, środki chemiczne itp. oraz miesięcznych opłat związanych z utrzymaniem domu i samochodu (należało je wyszczególnić i podać ich wysokość i kto je ponosi i w jakiej wysokości, - czy obecnie wnioskodawca lub członkowie rodziny są zadłużeni, jeśli tak należało wskazać z jakiego tytułu na jaką kwotę oraz czy spłacane jest zadłużenie, jeśli tak to w jakiej wysokości, - oraz do nadesłania: - dokumentu PIT z rozliczeniem dochodów za 2016r. wnioskodawcy i wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, - kopii wyciągu z rachunku bankowego za ostatnie 3 miesiące wnioskodawcy i wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, które posiadają taki rachunek, bądź złożenia oświadczenia, że ich nie posiadają. Powyższe należało wykonać w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia pisma, pod rygorem, rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Pismem z dnia 4 września 2017r. wnioskodawca udzielił odpowiedzi na powyższe. Poinformował, że razem z żoną tworzą wspólne gospodarstwo domowe. Wysokość uzyskiwanej emerytury wynosi 5331 złotych miesięcznie. Zaznaczył, że jest to jedyny dochód jaki z żoną otrzymują. Wskazał, że ponosi miesięcznie następujące wydatki tj. opłatę za prąd w wysokości 200 złotych, opłatę za gaz w wysokości 89,00 złotych, paliwo 300,00 złotych, leki, 150,00 złotych, zakup środków czystości 200,00 złotych, wydatki na odzież 250,00 złotych, koszty kształcenia córki 625 złotych, wydatki na zakup żywności 1000 złotych, składka członkowska 40,00 złotych, ubezpieczenie od nieszczęśliwych wypadków i na wypadek śmierci -96,00 złotych. Podał również, że spłaca kredyt zaciągnięty w [...] przy [...] w [...] w wysokości 28 800 złotych, którego miesięczna rata wynosi 1200 złotych oraz kredyt mieszkaniowy zaciągnięty na budowę domu jednorodzinnego w wysokości 258 000 złotych, którego miesięczna rata wynosi 700,00 złotych. Wnioskodawca wskazał także wydatki kwartalne tj. opłatę za wodę w wysokości 199,00 złotych, opłatę za ścieki w wysokości 175,00 złotych. Wydatki roczne tj. ubezpieczenie samochodu w wysokości 605,00 złotych, budynków 312 złotych, zakup węgla na zimę w wysokości 7585 złotych. Wymienił również wydatki jednorazowe jakie poniósł w związku z naprawą samochodu tj. awaria sprzęgła -3000 złotych, wymiana filtrów oleju 2000 złotych. W załączeniu do ww. pisma przesłał m.in. rachunki za prąd, gaz, wodę, ścieki, kserokopię umowy o kredyt, kserokopię umowy z uczelnią córki, wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 czerwca 2017r. do 1 września 2017r., kserokopię PIT – 40 A za rok 2016r. W tym stanie faktycznym, zważono co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2017r. poz. 1369), zwanej dalej p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywoływanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony wnioskującej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005r., sygn. akt: II FZ 137/05). Podkreślenia wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a). Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od reguły określonej w art. 199 p.p.s.a. Instytucja przyznania prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom ubogim, znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej i finansowej, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Na podstawie danych podanych we wniosku przez wnioskodawcę i w piśmie z dnia 4 września 2017r. nie można natomiast uznać, aby taka sytuacja zachodziła w jego przypadku. Wnioskodawca w formularzu wniosku PPF wskazał, że gospodarstwo domowe wraz z żoną, dwiema córkami, zięciami i wnukami. W piśmie z dnia 28 czerwca 2017r. wezwano wnioskodawcę do udzielenia informacji, czy członkowie rodziny wspólnego gospodarstwa domowego uzyskują dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę, bądź czy pobierają stałe bądź okresowe świadczenia, z tytułu prac dorywczych umów zlecenia lub innych, jeśli tak to w jakiej wysokości miesięcznie, jednak informacji w tym zakresie wnioskodawca nie udzielił. Wskutek wezwania o powyższe wnioskodawca oświadczył, że tworzy gospodarstwo domowe z żoną, utrzymując się z emerytury w wysokości 5331 złotych miesięcznie. Zaznaczył, że jest to jedyny dochód jaki z żoną uzyskują. Posiada z małżonką dom o pow. ok. 160 m² wraz z działką na której jest on usytuowany oraz nieruchomość rolną o pow. 1,37 ha w tym 16 arów lasu oraz samochód Toyotę Rav 4 z 2002r. Wnioskodawca wyszczególnił w piśmie z dnia 4 września 2017r. (data wpływu do Sądu 6 września 2017r.) wskazane wyżej wydatki miesięczne jakie ponosi, które po podsumowaniu wynoszą - ok. 2950 złotych plus 1900 złotych łącznie ok. 4850 złotych, kwartalne 374,00 złotych, roczne - ok. 8500 złotych. Wskazał również, że poniósł wydatki jednorazowe związane z naprawą samochodu w wysokości 5000 złotych. Biorąc pod uwagę powyższe dane, a zwłaszcza wysokość wykazanych dochodów z których utrzymuje się wnioskodawca wraz z żoną, posiadany stan majątkowy uznano, że jest on w stanie samodzielnie ponosić w całości koszty sądowe w niniejszej sprawie. Ponoszone wydatki w szczególności związane z utrzymaniem samochodu, spłatą kredytów świadczą również o posiadaniu przez skarżącego zdolności ponoszenia kosztów sądowych. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże pamiętać należy, iż zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia przez strony kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Chodzi zatem o sytuację, w której poniesienie kosztów sądowych uniemożliwiłoby stronie zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Okoliczności podane wyżej nie wskazują by wnioskodawca był osobą ubogą, znajdującą się w trudnej sytuacji materialnej, w szczególności takiej, iż mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mógłby ponieść kosztów w niniejszej sprawie. Posiadanie przez wnioskodawcę miesięcznych dochodów we wskazanej w wyżej wysokości wyklucza możliwość uznania go za osobę wykazującą trudności w zakresie zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i nie będącą w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, a w szczególności posiada stały miesięczny dochód to powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego. Podkreślić należy, że prawo pomocy nie może być nadużywane w sytuacji gdy, wnioskodawca posiada stały i niemały miesięczny dochód. Biorąc pod uwagę sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy uznano, że brak jest uzasadnionych powodów dla przerzucenia na współobywateli kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Oceniono, że poniesienie kosztów sądowych w całości przez wnioskodawcę nie spowoduje utraty jego płynności finansowej i nie przyczyni się do uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Zauważyć również trzeba, że wysokość wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie wynosi 200 zł. Wysokość innych wpisów, które mogą (lecz nie muszą) pojawić się na dalszym etapie postępowania wynosiłaby 100 zł, a ponadto koszty te byłyby rozłożone w czasie. Okoliczności te pozwalają na stwierdzenie, że poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu koniecznym), a tylko wówczas jest możliwe przyznanie prawa pomocy. Argumentem za zwolnieniem wnioskodawcy od kosztów sądowych nie może być również fakt spłaty kredytów. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu wnioskodawcy prawa pomocy. Sama okoliczność spłacania przez skarżącego kredytów nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem spłata zobowiązań finansowych (spłata dwóch kredytów w wysokości w miesięcznych ratach w wysokości 1200 złotych i 700,00 złotych, w sumie 1900 złotych miesięcznie nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne w tym raty kredytów nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12). Odmawiając przyznania prawa pomocy uwzględniono również fakt, iż koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.