VII SA/Wa 1711/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Maria Tarnowska po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. G. i D. G. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 14 listopada 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. G. i D. G. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2017 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A. G. i D. G. ("wnioskodawcy") pismem z dnia [...] sierpnia 2017 r., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, wnieśli o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując w uzasadnieniu, że wnioskodawcy nie wykazali, że znajdują się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec nich tej instytucji. Referendarz podkreślił, że wnioskodawców nie można zaliczyć do osób ubogich, które nie posiadają źródeł dochodu, a nawet jeśli takie posiadają, to wystarczają im one jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Sytuacja wnioskodawców nie jest tak trudna, że nawet w przypadku ograniczenia wydatków do najbardziej niezbędnych uniemożliwi im poniesienie kosztów sądowych w tej sprawie. Pismem z dnia [...] grudnia 2017 r. wnioskodawcy wnieśli sprzeciw od tego postanowienia, wskazując ponownie na swoją sytuację majątkową i osobistą, nie zgadzając się z twierdzeniami w nim zawartymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie składającej wniosek. W niniejszej sprawie wnioskodawcy wskazali, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nimi dwoje małoletnich dzieci. Wnioskodawcy posiadają nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha, o wartości ok. [...] zł). Oświadczyli, że utrzymują się z dziećmi z dochodów w łącznej wysokości [...] zł netto miesięcznie, na które składają się: świadczenie wychowawcze ([...] zł), wynagrodzenie za pracę otrzymywane przez wnioskodawcę ([...] zł) oraz zasiłki rodzinne ([...]ł). Wnioskodawcy wskazali, że na ponoszone przez nich wydatki składają się: czynsz ([...] zł), opłaty za energię elektryczną ([...] zł), obiady dzieci w szkole ([...] zł), czynsz za garaż ([...] zł), internet wraz z ratą za telefon ([...] zł), bilet miesięczny skarżącego (ok. [...] zł), szkoła muzyczna córki ([...] zł), treningi syna w szkółce piłkarskiej ([...] zł) i karty kredytowe ([...] zł). Na potwierdzenie powyższego wnioskodawcy nadesłali m.in. kserokopie dokumentów dotyczących przyznanych świadczeń socjalnych i wyciągi z rachunków bankowych. Rozpoznając złożony wniosek referendarz sądowy słusznie uznał, że wnioskodawcy nie wykazali, w sposób niebudzący wątpliwości, że znajdują się w trudniej sytuacji materialnej, która uzasadniałby przyznanie im prawa pomocy w zakresie częściowym. Jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych do niego dokumentów, wnioskodawcy nie są osobami ubogimi, których nie stać na zaspokojenie bieżących potrzeb. A dopiero wtedy, tj. gdy strona nie jest w stanie wygospodarować środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych, ponieważ wszystkie jej dochody wydatkowane są na niezbędne utrzymanie jej i jej rodziny, można uznać, że spełniona została przesłanka z art. 246 P.p.s.a., warunkująca przyznanie stronie prawa pomocy. Zasadna była, przeprowadzona przez referendarza, ocena wykazanych przez wnioskodawców wydatków o charakterze dodatkowym, tj. opłat za szkołę muzyczną córki oraz za szkółkę piłkarską syna. Podkreślić należy, że nawet jeśli opłaty te finansowane są z otrzymywanego przez skarżących świadczenia wychowawczego, to po pierwsze – po ich odjęciu od całej otrzymywanej kwoty ([...] zł), wnioskodawcy dysponują wystarczającymi środkami, by uiścić (jednorazowo) wpis od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 200 zł, a po drugie – świadczenie to, jak i innego rodzaju finansowa pomoc socjalna, podlega wykazaniu przez wnioskodawcę w razie złożenia wniosku o prawo pomocy, a więc może być ona wydane także na opłacenie kosztów sądowych. Nie można przy tym zgodzić się z argumentem wnioskodawców, że referendarz oparł swoje rozstrzygnięcie o decyzje dotyczące poprzedniego okresu zasiłkowego. Wskazać należy, że w czasie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy były one aktualne, a wnioskodawcy nie sygnalizowali, że kolejne postępowanie w tym przedmiocie przedłuża się. Przy ocenie, czy wnioskodawcy spełniają przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należało również wziąć pod uwagę fakt, że posiadają oni majątek (nieruchomość, gospodarstwo rolne), co też referendarz w zaskarżonym postanowieniu uczynił. Słusznie więc referendarz wskazał, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych na ocenę, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, ale także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, działki, mieszkania), w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 158/13, LEX nr 1 310 045, z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OZ 222/13, LEX nr 1 296 872). Ponadto, należy wskazać, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/14, LEX nr 1 240 493). W niniejszej sprawie, choć wnioskodawcy we wniosku i nadesłanych w sprawie dokumentach nie wskazali, że uzyskują dochody z tytułu najmu mieszkania czy np. otrzymują dotacje z racji posiadania nieruchomości rolnej, to fakt posiadania przez nich, wskazanych we wniosku, nieruchomości nie może zostać przez Sąd, dokonujący oceny sytuacji finansowej wnioskodawców, pominięty. Jak wynika z przywołanych orzeczeń, już sama potencjalna możliwość uzyskiwania dodatkowych dochodów z posiadanego majątku wyklucza lub czyni w praktyce niemożliwym pozytywne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Majątek taki może nie tylko przynosić stronie wymierne korzyści, ale może również stanowić zabezpieczenie dla ewentualnego kredytu czy pożyczki. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie. Rolą sądu jest, natomiast, ocena, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc. Skoro wnioskodawcy nie wykazali, że w ich przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. nie wykazali, że pozyskanie przez nich środków na pokrycie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe, Sąd musiał utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.