VII SA/Wa 1852/19
WyrokWSA w Warszawie2020-03-05
Skład orzekający: Izabela Ostrowska, Monika Kramek, Andrzej Siwek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja stwierdzająca wydanie decyzji z naruszeniem prawa, ale odmawiająca stwierdzenia jej nieważności, może zostać uchylona w całości, jeśli organ odwoławczy błędnie zastosował przesłanki z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. zamiast art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i nie uwzględnił wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 46/13?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego, uznając, że organ ten błędnie zastosował art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. zamiast art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. do oceny wadliwości decyzji Starosty z 2000 r. Ponadto, organ nie uwzględnił w pełni skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 46/13, który wpłynął na interpretację art. 156 § 2 k.p.a. w kontekście stwierdzania nieważności decyzji po upływie znacznego czasu.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi A.W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego (GINB), która uchyliła decyzję Wojewody odmawiającą stwierdzenia nieważności pozwolenia na rozbudowę wydanego przez Starostę w 2000 r. GINB stwierdził, że decyzja Starosty została wydana z naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. – skierowanie do podmiotu nieposiadającego zdolności prawnej), ale odmówił stwierdzenia nieważności z uwagi na upływ czasu (art. 156 § 2 k.p.a.). Skarżący zarzucał rażące naruszenie prawa przez organ odwoławczy.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Izabela Ostrowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Monika Kramek, sędzia WSA Andrzej Siwek, Protokolant spec. ec. Joanna Piątek-Macugowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2020 r. sprawy ze skargi A.W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2019 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa uchyla zaskarżoną decyzję
VII SA/Wa 1852/19
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., znak: [...] Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: "GINB", "organ II instancji") na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a."), po ponownym rozpatrzeniu, w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt [...] , odwołania A. W.od decyzji Wojewody [...] (dalej: "organ I instancji") z [...] lipca 2018 r., Nr [...], znak: [...], odmawiającej stwierdzenia nieważności rozstrzygnięcia Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2000 r., Nr [...], zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej pozwolenia na rozbudowę - uchylił w całości rozstrzygnięcie organu I instancji oraz stwierdził, że decyzja Starosty [...] z [...] sierpnia 2000 r., Nr [...] została wydana z naruszeniem prawa, lecz odmówił stwierdzenia jej nieważności, z uwagi na art. 156 § 2 k.p.a.
Z akt postępowania administracyjnego wynika, że Starosta [...] decyzją Nr [...] z [...] sierpnia 2000 r. zatwierdził projekt budowlany i udzielił Ochotniczej Straży Pożarnej w [...] pozwolenia na rozbudowę budynku byłej łaźni miejskiej, użytkowanej jako "[...]" o powierzchni zabudowy 137,9 m², powierzchni użytkowej 108,4 m² i kubaturze 806,7 mJ, zlokalizowanego na działce o nr ew. [...], położonej w [...], ul. [...]. W związku z przeprowadzoną w dniach [...]-[...] kwietnia 2017 r. kontrolą doraźną Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...], w dniu [...] października 2017 r. do organu I instancji wpłynął wniosek GINB o dokonanie z urzędu weryfikacji powyższej decyzji Starosty [...], w szczególności pod kątem spełnienia wymagań szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego, warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki o tego rodzaju przeznaczeniu, warunków technicznych dotyczących miejsc parkingowych, obowiązku sporządzenia albo sprawdzenia projektu architektoniczno-budowlanego przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia budowlane i zapewnienia odpowiednich uzgodnień oraz warunków korzystania z tego obiektu przez osoby niepełnosprawne, szczególnie poruszające się na wózkach inwalidzkich. Po ustaleniu kręgu stron postępowania, Wojewoda [...] wszczął [...] listopada 2017 r. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji Starosty [...].
Następnie decyzją z [...] lipca 2018 r., Nr [...] Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Starosty [...] z [...] sierpnia 2000 r. Po rozpatrzeniu odwołania A. W., GINB decyzją z [...] listopada 2018 r. uchylił w całości rozstrzygnięcie Wojewody i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Sprzeciw od powyższej decyzji złożył A. W.. Po jego rozpoznaniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, prawomocnym wyrokiem z 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 74/19, uchylił decyzję GINB z [...] listopada 2018 r. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że decyzja organu II instancji została wydana z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a., bowiem nie zaistniały przesłanki do jej wydania. GINB zaś uchylił się od rozpoznania niniejszej sprawy.
Uwzględniając wytyczne Sądu, GINB decyzją z [...] czerwca 2019 r. uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie Wojewody [...] i stwierdził, że decyzja Starosty [...] z [...] sierpnia 2000 r. została wydana z naruszeniem prawa, lecz odmówił stwierdzenia jej nieważności z uwagi na okoliczność, o której mowa w art. 156 § 2 k.p.a.
W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności rozstrzygnięcia stanowi wyjątek od przyjętej przez ustawodawcę w art. 16 § 1 k.p.a. zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych. Jest to instytucja szczególna stąd też zaistnienie przesłanki powodującej stwierdzenie nieważności decyzji musi być oczywiste. Do stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia może dojść wyłącznie w przypadku bezsprzecznego stwierdzenia istnienia którejkolwiek z przesłanek zawartych w
art. 156 § 1 k.p.a. Ponadto podniósł, że w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji organ administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej wadliwą decyzją, lecz orzeka jako organ kasacyjny, gdyż takie postępowanie ma na celu wyjaśnienie kwalifikowanej niezgodności z prawem decyzji, a nie ponowne rozpoznawanie zakończonej sprawy. W konsekwencji, zakres prowadzonego w ramach trybu nadzorczego postępowania dowodowego nie odpowiada temu, prowadzonemu w trybie zwykłym. Jednocześnie na gruncie
art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została skierowana do osoby niebędącej stroną. Stosownie zaś do art. 29 k.p.a., stronami mogą być osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne - również jednostki nieposiadające osobowości prawnej.
Organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie kontrolowana decyzja Starosty [...] z [...] sierpnia 2000 r., została wydana na rzecz terenowej jednostki organizacyjnej organizacji społecznej nie mającej osobowości prawnej, działającej w charakterze stowarzyszenia. Równocześnie podniósł, że Ochotnicza Straż Pożarna w [...], nie jest jednostką organizacyjną, która mogłaby być samodzielnym podmiotem praw i obowiązków, a jest jedynie formą organizacji społecznej. Z kolei we wniosku o udzielenie pozwolenia na budowę jako inwestor wskazana została Ochotnicza Straż Pożarna w [...], a wniosek ten został podpisany przez S. D. - Prezesa Ochotniczej Straży Pożarnej w [...]. Całe postępowanie toczące się przed organem stopnia podstawowego prowadzone było zaś w stosunku do Ochotniczej Straży Pożarnej w [...], jak również kontrolowana decyzja została wydana na rzecz tego podmiotu. Organ I instancji traktował bowiem Ochotniczą Straż Pożarną jako stowarzyszenie posiadające osobowość prawną. Jednakże w ocenie GINB inwestor nie posiadał zdolności prawnej w rozumieniu ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 1981 r. Nr 91, poz. 351), a tym samym nie miał on osobowości prawnej. W szczególności, nie można wywodzić zdolności oraz osobowości prawnej Ochotniczej Straży Pożarnej w [...] z postanowienia Sądu Wojewódzkiego w [...] z 21 lipca 1992 r., sygn. akt: I Ns Rej. St 245/92. Zdaniem organu II instancji terenowa jednostka organizacji społecznej działająca w formie stowarzyszenia, jako forma organizacji społecznej założonej przez co najmniej 3 osoby, nie może być stroną postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 k.p.a., a więc nie może domagać się wszczęcia postępowania administracyjnego i nie może być adresatem decyzji administracyjnej. Podmiotem praw i obowiązków mogą być bowiem wyłącznie stowarzyszenia, które posiadają osobowość prawną. W związku z tym decyzja Starosty [...] z [...] sierpnia 2000 r., jest dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Jednakże biorąc pod uwagę art. 156 § 2 k.p.a., nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 4, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, GINB stwierdził, że brak jest podstaw uzasadniających stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji z powyższej przyczyny.
Ponadto organ odwoławczy wskazał, że na gruncie art. 32 ust. 4 pkt 1 i 2 Prawa budowlanego (Dz. U. z 1994 r. Nr 89, poz. 414 według stanu na dzień wydania kontrolowanej decyzji), pozwolenie na budowę może być wydane wyłącznie temu, kto złożył wniosek w tej sprawie w terminie ważności decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, jeżeli jest ona wymagana zgodnie z przepisami o zagospodarowaniu przestrzennym oraz wykazał prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Natomiast stosownie do art. 33 ust. 2 pkt 2 i 3 Prawa budowlanego, do wniosku o pozwolenie na budowę należy dołączyć dowód stwierdzający prawo dysponowania nieruchomością na cele budowlane oraz decyzję o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Z akt sprawy wynika, że do wniosku z [...] marca 2000 r. o pozwolenie na budowę dołączono decyzję Burmistrza Gminy i Miasta w [...] z [...] lipca 1999 r., Nr [...], ustalającą na wniosek Ochotniczej Straży Pożarnej w [...] warunki zabudowy i zagospodarowania terenu dla inwestycji polegającej na rozbudowie budynku po byłej łaźni miejskiej użytkowanej jako "[...]" zlokalizowanego na działce o nr ew. [...], położonej przy ul. [...] w [...] oraz wykazano prawo do dysponowania tą działką na cele budowlane (umowa dzierżawy z [...] maja 2000 r). Jakkolwiek w decyzji Burmistrza Gminy i Miasta w [...] z [...] lipca 1999 r., Nr [...] jako adresata wskazano Urząd Miasta Gminy [...], jednak rozstrzygnięcie to zostało wydane na wniosek Ochotniczej Straży Pożarnej w [...]. W związku z tym w ocenie GINB nie zasługują na uwzględnienie zarzuty A. W. dotyczące wydania pozwolenia na budowę podmiotowi nielegitymującemu się prawem do dysponowania terenem, na którym ma być prowadzona budowa, a także ważną decyzją o warunkach zabudowy.
Zgodnie z art. 35 ust. 1 pkt 1 lit. b i c Prawa budowlanego, przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę lub odrębnej decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego właściwy organ sprawdza zgodność projektu zagospodarowania działki lub terenu z wymaganiami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, oraz z przepisami, w tym techniczno-budowlanymi. Dokonana przez organ II instancji analiza sprawy wykazała, że sporna inwestycja nie narusza rażąco ustaleń decyzji Burmistrza Gminy i Miasta w [...] z [...] lipca 1999 r. o ustaleniu warunków zabudowy i zagospodarowania terenu. Tym samym chybiona jest argumentacja odwołania, że parametry projektowanego budynku rażąco naruszały ustalenia omawianej decyzji o ustaleniu warunków zabudowy i zagospodarowania terenu, co do powierzchni zabudowy i ilości kondygnacji, gdyż decyzja ta nie wskazywała konkretnej powierzeni zabudowy oraz liczby kondygnacji. GINB również wskazał, że sporna inwestycja nie kwalifikuje się do inwestycji szczególnie szkodliwych dla środowiska i zdrowia ludzi oraz mogących pogorszyć stan środowiska w myśl rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z 14 lipca 1998 r. w sprawie określenia rodzajów inwestycji szczególnie szkodliwych dla środowiska i zdrowia ludzi albo mogących pogorszyć stan środowiska oraz wymagań, jakim powinny odpowiadać oceny oddziaływania na środowisko tych inwestycji (Dz. U. z 1998 r. Nr 93, poz. 589 - w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania kwestionowanej decyzji o pozwoleniu na budowę). Dodatkowo nie narusza ona rażąco przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z 14 grudnia 1994 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 1995 r. Nr 10, poz. 46 ze zm. - według stanu prawnego na dzień wydania kontrolowanej decyzji).
Odnosząc się do zarzutu odwołania, że Wojewoda [...] nie wziął pod uwagę nieważności mapy do celów projektowych, która powstała [...] kwietnia 1999 r., stwierdzono, że w dniu [...] maja 2000 r. powyższa mapa została zmieniona i wytyczono nowe działki nr ew. [...] i [...]. Odległości projektowanej inwestycji od granicy nowopowstałych działek wynoszą zaś około 5 m, co pozostaje bez wpływu na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia. Jednocześnie stwierdzono zgodność projektu omawianej inwestycji z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej, zaś [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków uzgodnił pozytywnie omawianą inwestycję. Odnosząc się zaś do zarzutu, że budowa łaźni w 1965 roku była samowolą budowlaną, a inwestor nie posiadał tytułu prawnego do nieruchomości nr ew. [...], GINB wyjaśnił, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby projektowana inwestycja była samowolą budowlaną. W związku więc z powyższymi ustaleniami stwierdzono, że decyzja Starosty [...] z [...] sierpnia 2000 r., Nr [...], nie została ona wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem przepisów obowiązujących w dniu jej wydania, w tym przepisów ustawy Prawo budowlane oraz aktów wykonawczych.
Skargę na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł A. W., domagając się stwierdzenia, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa jednocześnie zarzucając organowi naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa poprzez wydanie rozstrzygnięcia o warunkach zabudowy dla innego podmiotu niż inwestor. Skarżący podniósł również, że S. W. wniosła odwołanie od kwestionowanego rozstrzygnięcia z [...] sierpnia 2000 r., jednakże odwołanie to nie zostało przekazane do właściwego organu celem jego rozpatrzenia.
W odpowiedzi na skargę GINB wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazał, że GINB związany jest wykładnią wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o sygn. akt VII SA/Wa 74/19. Sąd zaś uznał, że wniesienie odwołania od rozstrzygnięcia Starosty [...] przez S.W. i brak jego rozpoznania przez organ, nie oznacza konieczności jego rozpoznania przez Wojewodę [...], gdyż decyzja organu stopnia podstawowego jako ostateczna weszła do obrotu prawnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W świetle powołanego przepisu, do kompetencji sądu administracyjnego należy badanie aktów administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd uwzględnia skargę tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym.
W niniejszej sprawie takie naruszenia i wady wystąpiły, dlatego skarga została uwzględniona.
Przedmiotem skargi wywiedzionej do tutejszego Sądu jest reformatoryjna decyzja Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2019r. uchylająca decyzję Wojewody [...] z [...] lipca 2018 r., Nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności rozstrzygnięcia Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2000 r., Nr [...], zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej pozwolenia na rozbudowę, oraz stwierdzająca, że decyzja Starosty [...] została wydana z naruszeniem prawa, lecz odmawiająca stwierdzenia jej nieważności, z uwagi na art. 156 § 2 k.p.a.
Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji należy podkreślić, że zapadła ona w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, który jest nadzwyczajnym trybem postępowania administracyjnego i którego przesłanki zastosowania zostały enumeratywnie wymienione w art. 156 § 1 k.p.a. Tryb ten jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 16 k.p.a. zasady ogólnej trwałości decyzji , a organ administracji publicznej orzekający w tym trybie, posiada jedynie uprawnienia kasacyjne tzn. rozstrzyga tylko i wyłącznie w kwestii istnienia bądź nieistnienia - w dacie wydania kontrolowanej w trybie stwierdzenia nieważności decyzji- przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a., nie rozstrzyga zaś o istocie sprawy będącej przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie zwykłym.
Istotą postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest bezsporne ustalenie wyłącznie kwestii, czy dana decyzja jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Oznacza to, że w postępowaniu nadzorczym – odmiennie niż w postępowaniu toczącym się w trybie zwykłym - nie można rozpatrywać sprawy co do istoty. Przedmiotem postępowania nadzorczego jest bowiem decyzja, a nie sprawa. W postępowaniu nadzorczym są rozpoznawane kwestie prawne, a organ nadzoru działa wyłącznie jako organ kasacyjny.
Aby stwierdzić nieważność badanej decyzji organ zobowiązany jest bezspornie ustalić zaistnienie jednej z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Organ administracji publicznej zobligowany jest do stwierdzenia nieważności decyzji, która m.in.: wydana została z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) .
Należy podkreślić, że rażące naruszenie prawa określane jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jako oczywiste i bezsporne naruszenie przepisu prawa, a przy tym takie, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawa. Ponadto o tym, czy naruszenie prawa jest "rażące", decyduje ocena skutków społeczno-gospodarczych jakie dane naruszenie za sobą pociąga (zob. np. wyrok NSA z dnia 20 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1614/09, Lex nr 746680; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 12 sierpnia 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 499/10, Lex nr 666071).
Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne efekty naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (p. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2013 r., sygn. I OSK 1683/11, LEX nr 1356965). Naruszenie prawa ma cechę rażącego, gdy decyzja nim dotknięta wywołuje skutki prawne niedające się pogodzić z wymaganiami praworządności, którą należy chronić nawet kosztem obalenia ostatecznej decyzji.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał, że Ochotnicza Straż Pożarna w [...]- adresat decyzji Nr [...], nie jest jednostką organizacyjną, która mogłaby być samodzielnym podmiotem praw i obowiązków, a jest jedynie formą organizacji społecznej, której ustawodawca nie nadał osobowości prawnej. Z uwagi na powyższe , zdaniem organu decyzja Starosty [...] z [...] sierpnia 2000 r., jest dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Jednakże biorąc pod uwagę art. 156 § 2 k.p.a., nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 4, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat
Jak wynika przy tym z art. 29 K.p.a., stronami postępowania administracyjnego mogą być osoby fizyczne, osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne również jednostki nieposiadające osobowości prawnej. Pod pojęciem organizacji społecznej należy rozumieć według art. 5 § 1 pkt 5 K.p.a. organizacje zawodowe, samorządowe, spółdzielcze i inne organizacje społeczne. Tym samym art. 29 K.p.a. wyznacza wyczerpująco podmioty posiadające zdolność występowania jako strona w postępowaniu administracyjnych.
Nie ulega więc wątpliwości, że stroną postepowania administracyjnego, a w konsekwencji adresatem decyzji może być organizacja społeczna, a także jej jednostka nie posiadająca osobowości prawnej.
Ochotnicze Straże Pożarne oraz Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP funkcjonują jako stowarzyszenia na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach ( tekst jednolity - Dz.U. nr 79 z 2001r. poz.855 ze zm.) oraz ustawy z dnia 24 sierpnia 1991r. o ochronie przeciwpożarowej (tekst jedn. - Dz.U. nr 178 z 2009r. poz.1380ze zm.), a także w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz ustawy z dnia 24 kwietnia 2003r. Przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. nr 96 z 2003r.poz.873 i 874 ze zm.).
Ponadto w/w stowarzyszenia działają na podstawie swoich statutów, w których wszelkie sprawy dotyczące ochrony przeciwpożarowej wymagają uzgodnienia w przypadku OSP z komendantem powiatowym / miejskim Państwowej Straży Pożarnej właściwym ze względu na teren działania, natomiast w przypadku Związku OSP RP - z Komendantem Głównym PSP.
Jak wynika natomiast z przepisów ustawy o ochronie przeciwpożarowej, co do zasady koszty funkcjonowania jednostek ochrony przeciwpożarowej pokrywane są ze œśrodków publicznych, w tym zwłaszcza œśrodków gminy, jak również budżetu państwa (por. art. 29 pkt 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej). Zatem nie ulega wątpliwości, że OSP jest podmiotem wykonującym zadania publiczne, którego koszty funkcjonowania pokrywane są ze œśrodków publicznych.
Organ odwoławczy nie wyjaśnił w sposób przekonujący dlaczego uznał, że decyzja o pozwoleniu na budowę nie mogła być skierowana do Ochotniczej Straży Pożarnej w [...], twierdząc , bez dokonania analizy statutu stowarzyszenia, że stanowi ona " terenową jednostkę organizacyjną organizacji społecznej" , która nie posiada osobowości prawnej i nie może być samodzielnym podmiotem praw i obowiązków. Przy czym organ odwoławczy przywołuje na poparcie swojej tezy wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 stycznia 2013r., sygn. akt II SA/Wr 451/12 dotyczący hufca, który według statutu stowarzyszenia jest terenową jednostką organizacyjną – terytorialną wspólnotą gromad, drużyn, kręgów i innych jednostek organizacyjnych, a więc odnosi się do podmiotu nie spełniającego warunku określonego w art. 29 k.p.a.
Należy także podkreślić niekonsekwencję organu odwoławczego, który z jednej strony uznaje, że Ochotnicza Straż Pożarna w [...], nie może być adresatem decyzji o pozwoleniu na budowę, z drugiej jednak strony stwierdza, że inwestor posiadał prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane w postaci umowy cywilnoprawnej – umowy dzierżawy z [...] maja 2000r., której Ochotnicza Straż Pożarna w [...] była stroną, a więc ( zdaniem organu) posiadała zdolność do czynności prawnych. Niewątpliwie posiadała także zdolność do czynności prawnych stając się stroną notarialnej umowy zamiany z dnia [...] marca 2011r, ( Rep.[), stanowiącej podstawę wpisania Ochotniczej Straży Pożarnej w [...] w Księdze Wieczystej Nr [...] jako właściciela działki nr ew. [...] położonej w [...].
W tym miejscu należy także wskazać, że wskazana przez organ odwoławczy wada, nie wypełnia dyspozycji art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., co w konsekwencji nie dawało organowi podstawy do zastosowania art. 156 § 2 k.p.a.
Decyzja skierowana do podmiotu nie spełniającego wymogów art. 29 k.p.a nie jest decyzją skierowaną do osoby niebędącej stroną w sprawie, lecz decyzją, która nie określa osoby adresata. Skoro dany podmiot nie ma w ogóle podmiotowości (zdolności prawnej ani zdolności do czynności prawnych) w postępowaniu administracyjnym , to nie sposób stwierdzić, że jest "osobą" w rozumieniu przepisów k.p.a. W takiej sytuacji decyzję należałoby raczej potraktować, jako decyzję, która w ogóle nie określa strony (adresata), a zatem wydaną z rażącym naruszeniem art. 107 § 1 k.p.a., co stanowi kwalifikowaną wadę prawną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.( vide wyro NSA z dnia 11 stycznia 2019r., II GSK 5013/16).
Tak więc przyjętą przez organ odwoławczy wadliwość należałoby łączyć przede wszystkim z przesłanką, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a nie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. jak uczynił to organ.
Sąd natomiast podziela twierdzenia organu odwoławczego, że sporna inwestycja nie narusza rażąco ustaleń decyzji Burmistrza Gminy i Miasta w [...] z [...] lipca 1999 r. o ustaleniu warunków zabudowy i zagospodarowania terenu i jednocześnie wskazuje , że decyzja ta została wydana na wniosek inwestora, który legitymował się nią w dacie składania wniosku o pozwoleniu na budowę , zgodnie z art. 32 ust 4 pkt 1 Prawa budowlanego w brzmieniu przed nowelizacją z dnia 27 marca 2003r. ( ustawa o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz zmianie niektórych ustaw Dz.U. Nr 80, poz.718).
Jednocześnie zadaniem organu będzie przy ponownym rozpoznaniu sprawy ustalenie czy Gmina [...] mogła w dniu [...] maja 2000r. zawrzeć skuteczną umowę dzierżawy działki nr ew. [...], a więc czy posiadała tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości.
Brak również podstaw do przyjęcia, że kontrolowana w ramach nadzoru decyzja, rażąco narusza przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z 14 grudnia 1994 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 1995 r. Nr 10, poz. 46 ze zm. - według stanu prawnego na dzień wydania kontrolowanej decyzji). Prawda jest, że projekt budowlany uchybia warunkom opisanym w § 18 ust. 1 ( zapewnienie odpowiedniej ilości miejsc postojowych), § 23 ust. 1 i 2 ( odległość osłon i pomieszczeń z pojemnikami na odpady stałe od granicy z działka sąsiednią) oraz § 16 w zakresie zapewnienia dostępu dla osób niepełnosprawnych, jednak uchybienia te ze względu na skutki społeczno- gospodarcze jakie wywołały, nie mogą być uznane za rażące.
Należy też zauważyć, że projekt przedmiotowej inwestycji posiada pozytywne uzgodnienie rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych oraz spraw sanitarnohigienicznych a także posiada pozytywne uzgodnienie [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.
Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy dokona ponownej oceny czy decyzja Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2000r. Nr [...] dotknięta jest którąkolwiek z wad kwalifikowanych określonych w at. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a z uwzględnieniem powyższych rozważań.
Jednocześnie Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego, dokonując oceny decyzji Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2000r. Nr [...] w postępowaniu nadzorczym uwzględni stanowisko wyrażone przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13 (Dz. U. z 2015 r., poz. 702) w którym uznano za niezgodny z art. 2 ustawy zasadniczej przepis art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy.
Skutkiem uznania za niekonstytucyjny przepisu zawartego w art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie dopuszczającym stwierdzenie nieważności decyzji bez jakiegokolwiek ograniczenia czasowego i niewątpliwie po upływie ponad 10 lat od jej wydania, jest konieczność zastosowania w danej sprawie art. 158 § 2 k.p.a. Oznacza to, że nawet w przypadku uznania, że decyzja administracyjna została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej winien ograniczyć się jedynie do stwierdzenia wydania jej z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji.
Zdaniem Trybunału, zasada praworządności nie uzasadnia rozwiązania prawnego umożliwiającego stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, jeśli decyzja ta korzystała przez wiele lat z domniemania zgodności z prawem, wywołuje skutki polegające na nabyciu prawa lub ukształtowaniu ekspektatywy nabycia praw przez jej adresatów, a dodatkowo przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji ma charakter niedookreślony i jej wykładnia ukształtowała się w orzecznictwie na długo po wydaniu decyzji.
Sąd orzekający w sprawie niniejszej podziela w całości pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 lutego 2019r. w sprawie sygn. akt II OSK 694/17, że "żądanie stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nie ma charakteru bezwzględnego i musi być oceniane z – wynikającą z art. 2 Konstytucji – zasadą pewności prawa oraz zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. Uznanie art. 156 § 2 k.p.a. za niekonstytucyjny w zakresie umożliwiającym stwierdzenie nieważności decyzji po upływie 10 lat od wydania tej decyzji, stwarza możliwość zastosowania art. 158 § 2 k.p.a."
Biorąc powyższe na uwadze należało uznać, że zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art. 156 § 2 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz naruszeniem art. 7 i 77 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynika sprawy.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło