VII SA/Wa 1910/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. O. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 28 września 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. O. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2018 r., znak: [...] w przedmiocie zawieszenia z urzędu postępowania w sprawie uchylenia decyzji ostatecznej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A. O. ("wnioskodawca"), w skardze złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Jak wynika z wniosku, wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe z ośmioletnim synem. Posiada dwa domy (o pow. [...] m2 i [...] m2 ) i gospodarstwo rolne ([...] ha), a utrzymuje się z emerytury ([...] zł). Wnioskodawca wskazał, że zajmuje się w swoim gospodarstwie produkcją winorośli, jednak obecnie jej zaprzestał. Wnioskodawca nie posiada oszczędności, przedmiotów wartościowych, nie prowadzi hodowli zwierząt ani drobiu. Wnioskodawca wskazał, że ponosi następujące wydatki: alimenty na syna ([...] zł), prąd ([...] zł), podatek rolny ([...] zł), kredyt ([...] zł), leki ([...] zł), ubezpieczenie ([...] zł), wywóz śmieci i nieczystości ([...] zł), dodał, że jego całkowite zadłużenie wynosi [...] tys. zł. Wnioskodawca stwierdził, że do 2010 r. był człowiekiem majętnym, ale po nieudanej inwestycji w produkcję wina popadł w długi. Postanowieniem z dnia 28 września 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, stwierdzając, że nie przedstawił on swojej sytuacji materialnej w sposób niebudzący wątpliwości, a na podstawie samego oświadczenia wnioskodawcy w tym zakresie nie było możliwe bezsporne ustalenia jego sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Pismem z dnia [...] października 2018 r. wnioskodawca, w ustawowym terminie, wniósł sprzeciw od tego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie składającej wniosek. W niniejszej sprawie wnioskodawca wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe z ośmioletnim synem. Posiada dwa domy (o pow. [...] m2 i [...] m2 ) i gospodarstwo rolne ([...] ha), a utrzymuje się z emerytury ([...] zł). Wnioskodawca wskazał, że zajmuje się w swoim gospodarstwie produkcją winorośli, jednak obecnie jej zaprzestał. Wnioskodawca nie posiada oszczędności, przedmiotów wartościowych, nie prowadzi hodowli zwierząt ani drobiu. Wnioskodawca wskazał, że ponosi następujące wydatki: alimenty na syna ([...] zł), prąd ([...] zł), podatek rolny ([...] zł), kredyt ([...] zł), leki ([...] zł), ubezpieczenie ([...] zł), wywóz śmieci i nieczystości ([...] zł), dodał, że jego całkowite zadłużenie wynosi [...] tys. zł. Wnioskodawca stwierdził, że do 2010 r. był człowiekiem majętnym, ale po nieudanej inwestycji w produkcję wina popadł w długi. Z kolei w sprzeciwie ponownie wskazał na swoją sytuację majątkową i osobistą, podkreślając, że nie ma środków na poniesienie kosztów sądowych, oraz że nie posiada merytorycznego przygotowania do prowadzenia sprawy we własnym imieniu. Rozpoznając niniejszą sprawę, należy stwierdzić, że analizując złożony wniosek referendarz sądowy słusznie uznał, że wnioskodawca nie wykazał, w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudniej sytuacji materialnej, która uzasadniałby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Opierając się na informacjach, zawartych w formularzu oraz dołączonych do niego dokumentach referendarz uznał, że wnioskodawca nie wyjaśnił w nim wystarczająco i bez żadnych wątpliwości swojej sytuacji finansowej i majątkowej. W oparciu o udzielone informacje nie można było jednoznacznie stwierdzić, że jest osobą, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dane zawarte w złożonym przez niego w formularzu oraz w nadesłanych dokumentach budzą wątpliwości i są niewystarczające do oceny jej możliwości płatniczych. Słusznie więc referendarz wskazał, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych na ocenę, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, ale także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 158/13, LEX nr 1 310 045, z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OZ 222/13, LEX nr 1 296 872). Ponadto, należy wskazać, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/14, LEX nr 1 240 493). W niniejszej sprawie, sytuacja finansowa wnioskodawcy budziła wątpliwości i słusznie referendarz przyjął, że nie wykazał ona w sposób rzetelny i dokładny wszelkich informacji niezbędnych do oceny jego sytuacji majątkowej. Jeśli z art. 252 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na stronie spoczywa obowiązek należytego uzasadnienia i udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy, to zadaniem referendarza jest jedynie ocena przedstawionych w ten sposób argumentów wnioskodawcy, a nie poszukiwanie i wykazywanie za niego spełnienia przesłanek, wynikających z art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych na ocenę, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, ale także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych – w niniejszej sprawie, jak wynika ze złożonych oświadczeń, wnioskodawczyni dysponuje nieruchomością (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 158/13, LEX nr 1 310 045, oraz z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OZ 222/13, LEX nr 1 296 872). Rację miał więc referendarz twierdząc, że wnioskodawca dysponuje majątkiem pozwalającym mu na pozyskanie, w tym także przez jego sprzedaż, środków na prowadzenie postępowania sądowego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie. Rolą sądu jest, natomiast, ocena, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc. Skoro wnioskodawca nie wykazał, że w jego przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. nie wykazał, że pozyskanie przez niego środków na pokrycie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe, Sąd musiał utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.