VII SA/Wa 193/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] listopada 2014 r. znak [...] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia: odmówić [...] przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł [...] złożyło na urzędowym formularzu wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, wnosząc o obniżenie wpisu do 125 zł. W treści wniosku Towarzystwo wskazało, że jego zobowiązania przekraczają posiadane środki. Podniosło, że działalność Towarzystwa z założenia opiera się wyłącznie na pracy społecznej – jest to praca o charakterze eksperckim, wykonywana bez wynagrodzenia. Jej koszty rzutują na zobowiązania, czego przejawem są straty finansowe. Składki członkowskie są jedynym źródłem dochodów i nie pokrywają kosztów funkcjonowania Towarzystwa. Kwota uzyskana ze składek w skali roku wystarcza na pokrycie kosztów korespondencji i materiałów biurowych. Towarzystwo nie zatrudnia pracowników, nie prowadzi działalności gospodarczej, podejmuje jednak kroki zmierzające do pozyskiwania darowizn. Korzystając z eksperckiej wiedzy członków, Towarzystwo eliminuje koszty zatrudniania ekspertów zewnętrznych. Produktem jego pracy są ekspertyzy. Ich rynkowa wartość przekracza ponoszone koszty funkcjonowania Towarzystwa, nie przynoszą one jednak realnego przychodu. Dalej Towarzystwo wskazało, że rok 2012 zamknął się stratą w kwocie 6295,66 zł, rok 2013 r. – stratą w wysokości 5894,67 zł. Przychód z tytułu składek członkowskich w 2014 r. wyniósł 1900 zł. Towarzystwo podniosło ponadto, że nie prowadzi działalności gospodarczej, "zatraciłoby swój ideowy charakter, skupiając się na pozyskiwaniu środków zamiast na ochronie przyrody". W złożonym wniosku Towarzystwo oświadczyło, że stan konta na dzień 9 marca 2015 r. wynosi 159,01 zł. W tym stanie rzeczy stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane wówczas, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przypomnieć należy, że zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 ustawy), udzielenie stronie prawa pomocy przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do sytuacji wyjątkowych. Wskazać też trzeba, że w orzecznictwie sądowym i w doktrynie przyjmuje się, iż ubiegając się o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania osoba prawna czy też inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej zobowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na ich poniesienie, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 kwietnia 2008 r. II OZ 318/08 Lex nr 479111, z dnia 1 kwietnia 2008 r. II OZ 266/08 Lex nr 479009, z dnia 26 stycznia 2009 r. II OZ 28/09 LEX nr 537851, J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r.). Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem strony w sprawie może zatem nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Podkreślić też trzeba, że stowarzyszenia zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie swej działalności określonej w statucie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia jego założyciele, a następnie członkowie, powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Każde stowarzyszenie powinno zatem podejmować odpowiednie kroki w kierunku uzyskania stosownych środków pieniężnych na prowadzenie działalności, dla której zostało utworzone, np. poprzez ustalenie składek w wysokości gwarantującej sfinansowanie podejmowanych działań, czy też poprzez przyjęcie w poczet swoich członków odpowiedniej liczby osób, które takie składki będą uiszczać. Stowarzyszenia "rejestrowe" (a takim jest skarżące Towarzystwo) mogą pozyskiwać środki również z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Z treści statutu występującego z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie [...] wynika, że jego celem jest prowadzenie działalności w zakresie ekologii, ochrony środowiska, dziedzictwa przyrodniczego i edukacji (§ 7 statutu). W myśl § 8 statutu swoje cele Towarzystwo realizuje poprzez: 1. prowadzenie działań na rzecz ochrony przyrody, 2. prowadzenia badań przyrodniczych, 3. popularyzację wiedzy dotyczącej przyrody, ekologii i środowiska, 4. organizację i uczestnictwo w spotkaniach, konferencjach, seminariach, kursach, szkoleniach, warsztatach, prelekcjach, wykładach, wystawach i wycieczkach przedstawiających aktualny stan oraz wiedzę dotyczącą środowiska naturalnego, 5. integrację środowisk ekologiczno-przyrodniczych, 6. wspieranie procesu edukacyjnego studentów z różnych środowisk w zakresie ekologii, ochrony środowiska i przyrody, 7. występowanie z wnioskami do organów państwowych i samorządowych, 8. występowanie na prawach strony reprezentującej interes społeczny oraz interes prawny uzasadniony celami statutowymi w postępowaniach administracyjnych, procedurach związanych z planami zagospodarowania przestrzennego oraz procesach sądowych związanych z ochroną środowiska, w procesach inwestycyjnych oraz procedurach planistycznych, 9. opiniowanie planów, projektów, decyzji i uchwał organów administracji państwowej i samorządowej, 10. przeprowadzanie i przedstawianie niezależnych opracowań, studiów, badań, analiz, ekspertyz, ocen, raportów i opinii wraz ze składaniem wniosków i postulatów w sprawach z zakresu działalności statutowej, 11. prowadzenie działalności wydawniczej, 12. współpracę z instytucjami naukowymi, stowarzyszeniami, fundacjami, przedsiębiorstwami, środkami masowego przekazu, administracją państwową i samorządową, 13. podejmowanie wszelkich innych dozwolonych prawem działań służących realizacji celów statutowych. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy [...] wskazało, że jedynym źródłem jego dochodów są składki członkowskie, niepokrywające kosztów funkcjonowania Towarzystwa. Z treści uchwały nadesłanej przy piśmie z dnia 6 maja 2015 r. wynika, że wysokość podstawowej składki opłacanej w cyklu miesięcznym wynosi 5 zł, natomiast składki ulgowe wynoszą 3 zł dla studentów i uczniów lub 1,50 zł dla emerytów, rencistów, osób bezrobotnych, a także innych osób pozostających w trudnej sytuacji życiowej. Z kolei w cyklu rocznym podstawowa składka wynosi 50 zł, natomiast składki ulgowe odpowiednio 25 zł lub 12 zł. Uchwała przewiduje także składkę rodzinną płatną wyłącznie w cyklu rocznym w wysokości 80 zł. Z pisma z dnia 6 maja 2015 r. wynika, że Stowarzyszenie liczy 29 członków zwyczajnych oraz czterech członków wspierających. Jak wynika z wniosku, rok 2013 zakończył się stratą w wysokości 5894,67 zł, rok 2012 r. – stratą w wysokości 6295,66 zł. W 2014 roku dochody Towarzystwa z tytułu składek członkowskich wyniosły 1900 zł, natomiast wydatki wyniosły 8738,35 zł (w tym 6820 zł to koszty użytkowania samochodu). W złożonym wniosku Towarzystwo oświadczyło jednocześnie, iż nie prowadzi działalności gospodarczej, bowiem "zatraciłoby swój ideowy charakter, skupiając się na pozyskiwaniu środków zamiast na ochronie przyrody". Należy wobec tego zauważyć, że [...] określiło wysokość obowiązkowych składek na poziomie nieadekwatnym do szeroko zakreślonych w statucie form jego działalności, a jednocześnie nie zapewnia środków na tę działalność przy wykorzystaniu innych dopuszczonych przez prawo działań. W takiej sytuacji stwierdzić trzeba, że skarżące Towarzystwo samo pozbawiło się możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów sądowych. Prawo pomocy może być przyznane natomiast tylko wówczas, gdy wnioskodawca – z przyczyn od siebie niezależnych – nie może pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Podkreślić też trzeba, że sam fakt, iż stowarzyszenie jest zrzeszeniem o celach niezarobkowych i działa w interesie społecznym nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na ponoszenie kosztów sądowych. Stowarzyszenie prowadząc statutową działalność, która obejmuje m.in. występowanie w postępowaniach sądowych, winno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział za celowy i mieć przygotowane na ten cel odpowiednie środki finansowe. Przyznanie prawa pomocy Stowarzyszeniu, które jako jedną z form działalności określiło występowanie w postępowaniach sądowych, a jednocześnie nie zapewnia środków na ponoszenie kosztów sądowych, stanowiłoby nieuprawnione finansowanie działalności Stowarzyszenia z funduszy państwowych. To natomiast prowadziłoby do zaprzeczenia zasadzie, że stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in.: z dnia 17 kwietnia 2012 r. II OZ 252/12 Lex nr 1138287, z dnia 25 października 2012 r. I OZ 807/12 Lex nr 1265056, z dnia 18 października 2012 r. II OZ 916/12 Lex nr 1270360, z 27 września 2012 r. II OZ 810/12 Lex nr 1405277). Mając powyższe względy na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.