VII SA/Wa 1933/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Stawecki po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu I. J. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 6 marca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz o umorzeniu postępowania w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skarg S. S. i I. J. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2015 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. I. J. ("wnioskodawczyni"), pismem z dnia 3 listopada 2016 r., wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2016 r., w której zawarto także wniosek o przyznanie prawa pomocy. W wykonaniu zarządzenia z dnia 18 listopada 2016 r. wnioskodawczyni został przesłany formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w celu jego wypełnienia, podpisania i odesłania do Sądu w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Pismem z dnia 30 listopada 2016 r. wnioskodawczyni odpowiedziała na ww. wezwanie, przesyłając w załączeniu wypełniony formularz. Zarządzeniem z dnia 17 stycznia 2017 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawczynię do złożenia dodatkowych wyjaśnień, dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy przez podanie: a) orientacyjnie wysokości kwoty pieniężnej, jaką przeznacza miesięcznie z rodziną na codzienne utrzymanie (żywność, odzież itp.), b) na jaką kwotę jest zadłużona, z jakiego tytułu, i ile wynosi miesięczna rata spłaty zadłużenia, czy obecnie jest spłacane, i jaka kwota pozostała jeszcze do spłaty, c) czy posiada z mężem oszczędności pieniężne, jeśli tak – należy podać ich wysokość, d) czy pobiera świadczenia na dzieci (500 plus), zasiłki rodzinne, jeśli tak – należy podać w jakiej wysokości, e) wyjaśnienie, z czego lub w jaki sposób, pokrywa koszty bieżącego utrzymania, które są znacznie wyższe od podanych w formularzu dochodów, oraz do nadesłania: a) zaświadczenia z urzędu pracy o pozostawaniu osobą bezrobotną i przyznaniu zasiłku, b) wyciągów z konta lub kont bankowych wnioskodawcy i jej małżonka z dwóch ostatnich miesięcy, jeśli je posiadają, bądź złożenia oświadczenia, że ich nie posiadają w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o informacje wynikające z akt sprawy. Pismem z dnia 30 stycznia 2017 r. wnioskodawczyni udzieliła odpowiedzi na powyższe wezwanie. Postanowieniem z dnia 6 marca 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz umorzył postępowanie w zakresie ustanowienia adwokata, z uwagi na fakt, że na podstawie udzielonych przez nią informacji nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i niebudzącej wątpliwości oceny rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawczyni i jej możliwości płatniczych. W odniesieniu do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, wobec reprezentowania wnioskodawczyni przez pełnomocnika z wyboru, referendarz wskazał, że jest to przesłanka negatywna, wykluczająca przyznanie stronie pełnomocnika z urzędu (art. 246 § 3 P.p.s.a.). Pismem z dnia 20 marca 2017 r. wnioskodawczyni wniosła sprzeciw od tego postanowienia, wskazując ponownie na swoją sytuację majątkową i osobistą, dołączając do niego pismo z dnia 18 marca 2017 r. – wypowiedzenie przez wnioskodawczynię pełnomocnictwa, udzielonego adw. [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie składającej wniosek. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni wskazała, że jest matką wychowującą dwójkę małych dzieci l. 1 i 5, małżonek przebywa za granicą, gdzie pracuje dorywczo lub poszukuje pracy. Oświadczyła, że jest na zasiłku dla osób bezrobotnych. Zaznaczyła, że zobowiązana jest spłacać dług wspólniczce, z którą prowadziła działalność gospodarczą. Zadłużenie jest egzekwowane przez komornika po około 3000 zł miesięcznie. Do ponoszonych wydatków wnioskodawczyni zaliczyła: raty do komornika około 2500 zł, utrzymanie mieszkania 500 zł, media 250 zł, leczenie 250 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza, wnioskodawczyni podała, że miesięczne wydatki na utrzymanie rodziny wynoszą w przybliżeniu około 3000 złotych (żywność, odzież, utrzymanie mieszkania, media, leczenie itp.). Wyjaśniła, że posiada zadłużenie w egzekucji komorniczej w wysokości jeszcze około 40.000 zł, dokładnie nie była w stanie podać, gdyż komornik nie przesłał jeszcze salda zadłużenia i nie były jej znane jakie pobiera koszty egzekucyjne z rat, które płaci w miarę możliwości od 2000-3000 zł miesięcznie. Wyjaśniła także, że brakujące koszty utrzymania pokrywa z finansowej pomocy drugiej żony jej ojca (na tę okoliczność wnioskodawczyni dołączyła do sprzeciwu oświadczenie B. S. z dnia 20 marca 2017 r.). Oświadczyła, że nie posiadają z mężem oszczędności pieniężnych. Nie pobierają żadnych zasiłków, ani 500 plus, gdyż jej wniosek nie został jeszcze rozpatrzony. Rozpoznając złożony wniosek Sąd uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała, w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudniej sytuacji materialnej, która uzasadniałby przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jak wynika ze złożonego przez nią wniosku oraz z treści pisma z dnia 30 stycznia 2017 r., wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną, jednak otrzymującą pomoc finansową zarówno od małżonka, przebywającego za granicą, oraz od macochy. Sam fakt bycia osobą bezrobotną nie przesądza automatycznie o możliwości skorzystania z instytucji prawa pomocy. Przypomnieć trzeba, że z treści art. 246 P.p.s.a wynika jednoznacznie, że wnioskodawca powinien udowodnić, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. W ocenie Sądu, okoliczności przedstawione przez skarżącą nie uzasadniają przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Nie ma racji skarżąca, podkreślając w sprzeciwie, że referendarz nie żądał od niej wskazania dodatkowych okoliczności, które rozwiałyby jego wątpliwości w zakresie nieproporcjalności ponoszonych przez skarżącą wydatków w odniesieniu do uzyskiwanych dochodów. To właśnie jego zarządzenie z dnia 17 stycznia 2017 r. miało na celu uzyskanie takich informacji, a skarżąca jako wnioskująca o przyznanie prawa pomocy powinna odpowiedzieć na nie w sposób wyczerpujący. Podkreślić należy, że informacje zawarte w sprzeciwie potwierdzają sytuację finansową skarżącej, ustaloną w oparciu o przedłożone przez nią dokumenty, nie wskazując na zmianę sytuacji finansowej wnioskodawczyni. Natomiast nadesłane przy sprzeciwie pismo z dnia 18 marca 2017 r. o wypowiedzeniu przez wnioskodawczynię pełnomocnictwa adwokatowi z wyboru pozwoliło na ocenę jej wniosku w całości – tj. w odniesieniu do zwolnienia od kosztów sądowych oraz przyznania adwokata. Skoro to na skarżącym spoczywa ciężar dowodu, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, jego będą obciążać negatywne skutki takiego zachowania. Sąd, wobec braku wystarczającego materiału dowodowego, koniecznego do poparcia składanych przez skarżącego wyjaśnień, nie może dokonać oceny, czy skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego, a zatem nie może wydać pozytywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10, LEX nr 743 829 czy z dnia 22 października 2014 r., II FZ 1294/14, LEX nr 1 525 356). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym "[...] zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie [...]. Nie może zatem dziwić możliwość żądania przez sąd przedstawienia przez stronę dodatkowych wyjaśnień, w razie gdy te wskazane we wniosku okazały się niedostateczne. To sąd bowiem jest zobowiązany do oceny, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc.". Skoro skarżący nie wykazał, że w jego przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., Sąd musiał odmówić mu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący, wnosząc skargę do tutejszego Sądu, musi mieć również świadomość, że postępowanie sądowe wiąże się z ponoszeniem kosztów, a wyjątkiem od zasady odpłatności za wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego jest możliwość uzyskania zwolnienia np. z obowiązku uiszczenia wpisu. Jednak "prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami" (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412). W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.