VII SA/Wa 1982/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Mirosława Kowalska (spr.), Sędzia WSA Magdalena Maliszewska, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi Z. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. na podstawie art. 127 § 2 w związku z art. 17 pkt 1 oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, w związku z art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) - po rozpoznaniu odwołania Z. G. od decyzji Prezydenta m.W. z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] orzekającej o zatrzymaniu prawa jazdy kategorii B nr [...] i zobowiązującej do jego zwrotu - utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie miało następujący przebieg. Pismem z dnia 10 stycznia 2011 r. Zarząd Dzielnicy [...] wystąpił do Biura Administracji i Spraw Obywatelskich Delegatura w Dzielnicy [...] z wnioskiem, na podstawie art. 5 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, o zatrzymanie prawa jazdy Z. G. - dłużnikowi alimentacyjnemu, przeciwko któremu jest prowadzona egzekucja świadczeń alimentacyjnych i skierowano zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa z art. 209 § 1 kk. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] Prezydent m.W., działając na podstawie art. 5 ust. 3 i 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, orzekł o zatrzymaniu Z. G. prawa jazdy i zobowiązał go do jego zwrotu. Od tej decyzji odwołał się Z. G., wskazując na niekonstytucyjność zastosowanego przepisu, nieprawdziwość zarzutu niewykonywania obowiązków określonych w art. 5 ust. 3, 4, 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a także nieprawidłowości w wydaniu decyzji, tj. brak uwzględnienia stanu faktycznego oraz naruszenie interesu społecznego. W wyniku rozpatrzenia odwołania zapadła, opisana wyżej, zaskarżona decyzja . W jej uzasadnieniu organ II instancji stwierdził, że postępowanie w sprawie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnym jest postępowaniem wtórnym, które jest podejmowane wyłącznie jako postępowanie następne w przypadku uniemożliwienia zaspokojenia potrzeb osoby uprawnionej do alimentacji. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ww. ustawy, po otrzymaniu wniosku - o którym mowa w art. 3 ust. 5 - organ właściwy dłużnika przeprowadza wywiad alimentacyjny, w celu ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika alimentacyjnego, a także jego stanu zdrowia i przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej oraz odbiera od niego oświadczenie majątkowe. Dłużnik alimentacyjny składa oświadczenie - o którym mowa w ust. 1 - pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, o czym należy składającego pouczyć przed złożeniem oświadczenia (ust. 2). Organ podniósł, że zgodnie z dyspozycją art. 5 ust. 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zwrot zatrzymanego prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika, gdy dłużnik umożliwi przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, złoży oświadczenie majątkowe, zarejestruje się jako bezrobotny albo poszukujący pracy, podejmie pracę albo inną formę aktywizacji zawodowej zaproponowaną przez powiatowy urząd pracy. Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wniósł Z. G., zwracając się o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji. Zdaniem skarżącego, wydanie decyzji o zatrzymaniu mu prawa jazdy kategorii B jest niezgodne z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji, gdyż organ nie wziął pod uwagę wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2009 r. - sygn. akt P 46/07. Zgodnie z tym wyrokiem, art. 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej jest niezgodny z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Skarżący nie zgodził się z twierdzeniem Prezydenta m.W., jakoby spełnione zostały przesłanki zawarte w art. 3, 4, 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, warunkujące zgodnie z art. 5 ust. 3 złożenie wniosku o zatrzymanie prawa jazdy. Oświadczył, że nie odmówił zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, a tym bardziej nie odmówił przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych. Skarżący zarzucił, że Prezydent m.W. nie zapoznał się z wyjaśnieniami zawartymi w piśmie z dnia 13 kwietnia 2011 r. oraz załączonym do niego kwestionariuszem wywiadu alimentacyjnego i oświadczeniem majątkowym. Zarzucił również pominięcie w sprawie interesu i wymiaru społecznego oraz negatywnych konsekwencji, jakie niesie odebranie mu prawa jazdy - elementu uprawnień i zdolności zawodowych. Nie zgodził się z tezą zawartą w skarżonej decyzji, aby odebranie prawa jazdy miało na celu spowodowanie, by potrzeby materialne osoby uprawnionej do otrzymywania alimentów były zaspokojone w wyznaczonych terminach. Skarżący stwierdził, że nie uchyla się od płacenia alimentów na dzieci. W ocenie skarżącego, kwestionowana decyzja została wydana niezgodnie z Konstytucją, z naruszeniem obowiązującego prawa, w żaden sposób nie przyczynia się do skuteczności w egzekwowaniu należności z tytułu jego obowiązków alimentacyjnych, a ponadto godzi w interes społeczny. Ponadto skarżący poinformował, że złożył wniosek o uchylenie obowiązku alimentacyjnego wobec obojga dzieci. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji oraz wniosło o oddalenie skargi. Dodatkowo wskazać należy, że w pismach procesowych skarżący przedstawił sytuację rodzinną szczególnie uzasadniającą, jego zdaniem, posługiwanie się samochodem oraz powołał się na uzgodnienia z żoną, znoszące jego zobowiązania alimentacyjne wobec dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego obowiązującymi w dacie jego wydania. Podkreślenia przy tym wymaga, iż zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) -. - sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., którą organ utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m.W. o zatrzymaniu prawa jazdy kat. B uznając, iż spełnione zostały przesłanki określone w art. 5 ust. 5 p.o.u.a. - ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378 z późn. zm.). Oceniając w tym zakresie zaskarżoną decyzję należy podkreślić, iż w myśl wyrażonej w art. 6 k.p.a. zasady legalizmu, organy administracji publicznej obowiązane są do działania na podstawie przepisów prawa, od stosowania których nie mogą odstępować. W związku z powyższym należy wskazać, iż organy prawidłowo dokonały oceny stanu faktycznego niniejszej sprawy i spełnienia dyspozycji art. 5 ust. 5 p.o.u.a. Sąd administracyjny jednak, przy ocenie zgodności z prawem danego aktu, zobowiązany jest nie tylko uwzględniać przepisy ustaw, ale także przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, stosując ją bezpośrednio. W przypadku, kiedy Sąd poweźmie przekonanie o niekonstytucyjności przepisu ustawy, który ma zastosowanie w sprawie, winien stosownie do art. 193 Konstytucji zwrócić się z pytaniem prawnym w tej kwestii do Trybunału Konstytucyjnego. Zapytanie o zgodność art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej zostało skierowane do Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 22 września 2009 r. sygn. akt P 46/07 orzekł o niezgodności tego artykułu z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazać należy, że wprawdzie we wskazanym wyroku Trybunał orzekał formalnie o innym przepisie prawnym, niż miał zastosowanie w kontrolowanej obecnie przez Sąd sprawie, tym niemniej - jak zauważył sam Trybunał (część III pkt 1.3 in fine uzasadnienia wyroku TK) - obowiązująca ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów mieści (w art. 5 ust. 3 pkt 3, ust. 5 i 6) unormowania analogiczne do zawartych w art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o dłużnikach alimentacyjnych. Powyższy wyrok ma zasadnicze znaczenie dla oceny legalności zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji organu II instancji. W powołanym orzeczeniu, Trybunał wskazał, że kontrolowana norma prawna narusza zasadę prawidłowej legislacji poprzez naruszenie wymogu dostatecznej określoności przepisów, a także podstawowy z punktu widzenia procesu prawotwórczego etap formułowania celów, które mają zostać osiągnięte przez ustanowienie określonej normy prawnej, mając przy tym na uwadze niezbędność ograniczeń w korzystaniu z konstytucyjnych praw i wolności jednostki. Pojawia się bowiem pytanie czy zatrzymanie prawa jazdy w świetle art. 5 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych, a więc ograniczenie uprawnień konkretnego dłużnika alimentacyjnego, służyć ma uzyskaniu ostatecznego celu tej ustawy, tj. skuteczności w egzekwowaniu świadczeń alimentacyjnych, czy tylko realizacji celów instrumentalnych, takich jak ułatwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, aktywizacja zawodowa dłużników alimentacyjnych, czy też nieuchylanie się od wskazanych prac zarobkowych. Zdaniem Trybunału, kwestionowana regulacja narusza zasadę sprawiedliwej procedury. Brak stosownego trybu odwoławczego sprawia, że wniosek organu właściwego dłużnika dotyczący zatrzymania prawa jazdy może mieć charakter nie dość zweryfikowany, a nawet - arbitralny. Ewentualna kontrola sądowoadministracyjna decyzji organu I instancji o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego nie obejmuje zasadności merytorycznej wniosku kierowanego przez organy samorządowe miejsca zamieszkania dłużnika. Wobec związania organu tym wnioskiem, sąd administracyjny nie bada też merytorycznej zasadności decyzji w sprawie zatrzymania prawa jazdy. Tymczasem, zasada sprawiedliwej procedury wymaga, aby odpowiedni organ mógł przedstawić motywy swego rozstrzygnięcia, a ponadto - by rozstrzygnięcie to było weryfikowalne, a postępowanie prowadzone w sposób jawny i z udziałem stron. Zatrzymanie prawa jazdy, przewidziane w ustawie o dłużnikach alimentacyjnych, winno służyć realizacji podstawowego celu tej ustawy, jakim jest zapewnienie skuteczności w egzekwowaniu należności alimentacyjnych. Takiego celu - z zasady - nie można osiągnąć przez zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu, którego aktywność zawodowa (potencjalna bądź realna) łączy się z posiadaniem prawa jazdy. O ile bezsporne pozostaje stosowanie środków aktywizacji zawodowej wobec dłużników alimentacyjnych (np. poprzez kierowanie dłużnika alimentacyjnego do prac organizowanych na zasadach robót publicznych), o tyle zatrzymanie prawa jazdy w wielu sytuacjach nie służy realizacji podstawowego celu ocenianej regulacji. Ponadto, kwestionowana regulacja nie może również zostać uznana za niezbędną w tym znaczeniu, że przymuszenie do realizacji obowiązków alimentacyjnych nie byłoby możliwe przy zastosowaniu mniej uciążliwych dla zobowiązanego do ich wykonania środków. Treść wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2009r., rozstrzyga o niekonstytucyjności normy prawnej, nakazującej zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu wyłącznie po stwierdzeniu, że wpłynął stosowny wniosek od właściwego organu. Taka norma prawna może zostać wyinterpretowana zarówno z treści zakwestionowanego przez Trybunał art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, jak z treści art. 5 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – stanowiącego podstawę prawną zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji W ocenie Sądu powyższa argumentacja każe przyjąć, że decyzje podlegające w niniejszej sprawie kontroli sądowej zostały wydane z naruszeniem przepisów dającym podstawę do wznowienia postępowania - gdyż zostały wydane na podstawie normy, której niezgodność z Konstytucją orzekł Trybunał Konstytucyjny. Stosownie do art. 145a § 1 k.p.a. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności aktu normatywnego - na podstawie, którego została wydana decyzja - z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, może stanowić podstawę wznowienia postępowania administracyjnego. Jak wskazuje utrwalona linia orzecznicza Naczelnego Sądu Administracyjnego, skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę prawną decyzji jest powinność uchylenia takiej decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi wystąpienie w sprawie przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego. Stosownie do treści art. 145a § 1 k.p.a., orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją stanowi podstawę do żądania wznowienia postępowania administracyjnego, zaś zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" p.p.s.a. sąd uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Podkreślić przy tym należy, iż orzeczenie sądu stanowi realizację statuowanej w art. 190 ust. 4 Konstytucji zasady wzruszalności orzeczeń i aktów. Bez znaczenia pozostaje okoliczność, iż w przypadku, o którym mowa w art. 145a § 1 k.p.a., wznowienie postępowania może nastąpić jedynie na żądanie strony (por. Jan Paweł Tamo - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Lexis Nexis, Warszawa 2004, s. 212 oraz wyrok WSA w Opolu z 20 listopada 2007 r., sygn. akt II SA/Op 407/07, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 6 stycznia 2010 r. sygn. akt II SA/Bd 662/09). Dodatkowo Sąd podkreśla, że analogiczny do wyżej zaprezentowanego pogląd, zgodnie z którym przepis art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. jest sprzeczny z Konstytucją i w związku z tym uzasadniona jest odmowa jego zastosowania, wyraziły m.in Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z 6 stycznia 2010 r. w sprawie o sygnaturze akt. II SA/Bd 662/09 (nie publikowany), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 7 lipca 2010 r. w sprawie o sygnaturze akt. II SA/Po 187/10 (nie publikowany), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 26 lipca 2010 r. w sprawie o sygnaturze akt. II SA/Gl 443/10 (nie publikowany), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 21 września 2010r. w sprawie o sygnaturze akt VII SA/Wa 920/10 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia z dnia25 maja 2011r., w sprawie o sygnaturze akt III SA/Łd 40/11. Rozpoznając sprawę ponownie, organ będzie miał na uwadze powyższe stanowisko Sądu o braku zgodnej z Konstytucją podstawy prawnej do orzekania o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji w trybie art. 145 § 1pkt 1 lit b, art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.( Dz. U. 153 poz. 1270 ze zm.)