VII SA/Wa 201/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Halina Emilia Święcicka po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2015 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. S. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2014 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: odmówić R. S. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych W skardze z dnia 29 grudnia 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący – R. S. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów i opłat sądowych w całości i załączył do skargi stosowny formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną, posiada mieszkanie o pow. 70 m2, utrzymuje się wraz z żoną z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur w łącznej wysokości 2 955, 97 zł netto miesięcznie. Z zestawienia ponoszonych co miesiąc wydatków przedstawionych przez skarżącego wynika, że są to: wizyty lekarskie i lekarstwa – 540 zł; światło, gaz, ogrzewanie, czynsz – 690 zł; uzupełnienie zużytego ubrania i wyposażenia – 150 zł; kosmetyki, środki czystości – 160 zł; inne różne, prasa, kultura, telefony, internet, TV, poczta – 380 zł; utrzymanie auta, paliwo – 150 zł. Wskazał, że na wyżywienie pozostaje kwota 886 zł. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2015 r. odmówiono w niniejszej sprawie R. S. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sadowych. Na orzeczenie to został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw. W sprzeciwie R. S. postanowieniu referendarza sądowego zarzucił: naruszenie art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, jak też zasady demokratycznego państwa prawnego poprzez naruszenie zasady równości i odebranie prawa do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu; niską wrażliwość referendarza sądowego na konieczność zaspakajania bieżących potrzeb osób starszych i niepełnosprawnych; bezwzględną obronę interesów Sądu, nie patrząc na skutki społeczne; brak możliwości weryfikacji powołanych postanowień w Centralnej Bazie Orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego; naruszenie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., przez zastosowanie przepisu uprawniającego do przyznania prawa pomocy, nic nie mówiącego o odmowie. Jednocześnie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, ponowne rozpatrzenie wniosku i orzeczenie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawczynię sprzeciwu – na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), postanowienie referendarza sądowego traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wyjaśnić trzeba, że ten zakres pomocy zarezerwowany jest tylko i wyłącznie dla osób ubogich, znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uniemożliwiającej wyłożenie jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych bądź ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (bądź obu tych pomocy) i takiej, w której wnioskodawca nie ma potencjalnych możliwości na zdobycie tychże środków (brak majątku i obiektywnych możliwości na jego pozyskanie). Okoliczności braku środków powinny być zatem wiarygodnie udokumentowane, ponieważ zwolnienie od ponoszenia ciężaru postępowania sądowego stanowi w istocie przerzucenie tego ciężaru na współobywateli. Jest to zatem instytucja umożliwiająca prowadzenie sprawy sądowej osobom bardzo ubogim. Instytucja przyznania prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, ubogim, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2011 r. sygn. akt I FZ 136/11, a także Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.) a prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy zaś rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Z treści wniosku skarżącego wynika, że łączna wysokość otrzymywanych przez niego i jego żonę emerytur wynosi 2 955, 97 zł netto miesięcznie, przy czym zauważyć trzeba, że nie mają oni innych osób na utrzymaniu. Odnosząc się zaś do wskazanej przez skarżącego wysokości wydatków, które uniemożliwiają – jego zdaniem – uiszczenie kosztów sądowych, należy wskazać, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotna jest nie tyle wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Koszty związane z prowadzonym postępowaniem sądowym, zainicjowanym przez stronę, nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności zaspokojenia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 7 października 2011 r. I GZ 153/11, z dnia 15 listopada 2011 r. II OZ 1083/11, znajdujące się w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Wskazać wobec powyższego trzeba, że nie wszystkie wydatki wyszczególnione przez skarżącego we wniosku są wydatkami, którym należy przyznać pierwszeństwo przed kosztami sądowymi. Za wydatki niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny niewątpliwie uznać należy koszty zakupu żywności, leków, czynsz za mieszkanie, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę. Do takich wydatków koniecznych nie można już natomiast zaliczyć wydatków określonych przez skarżącego jako "inne różne, prasa, kultura, telefony, internet, TV, poczta". Z zestawienia wydatków wynika, że skarżący wraz z żoną aż 380 zł przeznacza na tą właśnie kategorię wydatków. Należy nadmienić, że na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem w sprawie jest wpis sądowy w wysokości 100 zł i koszt ten może pozostać dla strony jedynym wydatkiem w sprawie (inne wydatki mogące pojawić się na kolejnych etapach postępowania to wpis za uzasadnienie wyroku w przypadku wydania wyroku oddalającego skargę i złożenia wniosku o jego uzasadnienie w wysokości 100 zł, ew. skarga kasacyjna 100 zł, opłaty kancelaryjne za odpisy). Z tych względów uznano, że skarżący jest w stanie opłacić 100 zł wpisu sądowego oraz ewentualne na tym etapie pozostałe inne koszty sądowe w niniejszej sprawie. Z tych względów na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.