VII SA/Wa 2259/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 października 2014 r. w sprawie ze skargi J. W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić J. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 18 września 2014 r. J. W. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2014 r. znak: [...]. W skardze został sformułowany wniosek o przyznanie skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 30 października 2014 r. referendarz sądowy odmówił J. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca w ustawowym terminie złożyła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej ppsa, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Natomiast art. 246 § 1 ppsa stanowi, że prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym przyznaje się gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z informacji przedstawionej przez J. W. wynika, że prowadzi ona gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Utrzymują się z dochodu z tytułu emerytury w wysokości łącznej 3.086,15 zł. Majątek skarżącej obejmuje mieszkanie o pow. 60 m2, dom drewniany z 1947-1948, dwie działki na wsi o łącznej pow. 0,35 ha. Skarżąca podniosła także, że ponosi wysokie koszty związane z kserowaniem dokumentów, nadawaniem przesyłek pocztowych, prowadzeniem rozmów telefonicznych i zakupów materiałów piśmienniczych oraz literatury prawnej. Skarżąca zaznaczyła, że są z mężem osobami schorowanymi (II grupa inwalidzka); ponadto skarżąca wspomaga najbliższą rodzinę zwłaszcza przy zakupie leków; posiada zadłużenie w kwocie 3.000 zł u adwokatów. Skarżąca wskazała, że na jej miesięczne wydatki składają się opłaty za czynsz 559,38 zł, telefon 150,08 zł, energię elektryczną 56,84 zł, leki 629,13 zł, usługi pocztowe 31,30 zł, opłaty bankowe 23,48 zł, kredyt 93,43 zł, podróże na rozprawę 44 zł, życie i środki czystości, drobne artykuły odzieżowe oraz kosmetyki 1.250 zł, tusz do drukarki 60 zł, leki dla córki 200 zł. W sprzeciwie m.in. podniosła, że referendarz sądowy pominął fakt dotyczący zadłużenia z tytułu kredytu bankowego, który za miesiąc wrzesień wyniósł 1.340,75 zł. Łączne zadłużenie z tytułu kredytu i wobec adwokatów na koniec miesiąca sierpnia wyniosło 4.340,75 zł. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy zapewnić ma prawo do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego musza samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, sąd bierze pod uwagę zarówno aktualną sytuację materialną strony, jak również wysokość kosztów postępowania, które strona byłaby zobowiązana ponieść. W przedmiotowej sprawie wpis sądowy od skargi wynosi 200 zł. Z przywołanych przepisów wynika zaś, że skarżąca powinna wykazać w sprawie nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem sądowym. Ubiegający się o prawo pomocy winien więc najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas - gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające - może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z nadesłanych informacji nie wynika, aby strona była w trudnej sytuacji materialnej. Strona skarżąca posiada płynność finansową i potrafi gromadzić oszczędności. Ponadto, niektóre jej wydatki są wydatkami jednorazowymi, jak np. usługi prawne, kserowanie dokumentów. Nadto skarżąca nie poczyniła koniecznych oszczędności mając taką możliwość. W konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Jednocześnie sąd dostrzega, że skarżąca wprawdzie zainicjowała wiele postępowań sądowych jednak przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się spraw przed sądem, lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącej, którą Sąd ocenił jako umożliwiającą uiszczenie wpisu od skargi. Identycznie podkreśla się w orzecznictwie sądowym. Tytułem przykładu można przywołać następujące tezy: wielość spraw inicjowana przez skarżącego czy problemy zdrowotne nie mogą stanowić podstawy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA w Warszawie z dnia 28 maja 2013 r., II OZ 395/13, LEX nr 1457717); przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącego (postanowienie NSA w Warszawie z dnia 3 października 2012 r., II GZ 341/12, LEX nr 1270155). Analogiczne stanowisko przyjął też Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 marca 2013 r. I OZ 159/13 rozpoznając zażalenie J. W. na odmowę przyznania jej prawa pomocy. Warto też wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2014 r., II OZ 561/14, LEX nr 1470078 zauważył, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 246 § 1 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.