VII SA/Wa 2282/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Granatowska, Sędziowie: sędzia WSA Michał Podsiadło, asesor WSA Szczepan Borowski (spr.), , Protokolant: referent Radosław Fijałkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi C. Z. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 9 lipca 2025 r. znak: DOZ-OAiK.650.275.2025.MT w przedmiocie nakazu przeprowadzenia prac konserwatorskich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz C. Z. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z 9 lipca 2025 r., znak: DOZ-OAiK.650.275.2025.MT Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej także jako organ lub Minister) utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (dalej także organ pierwszej instancji) z [...] lutego 2025 r. nakazującą C.Z. (dalej także jako skarżący) przeprowadzenie prac konserwatorskich w parku podworskim [...] w miejscowości [...], w obrębie działki nr ew. [...] obręb [...]. Decyzja ta została wydana w następującym stanie sprawy. Park wraz z aleją dojazdową w miejscowości [...] (obecnie na gruntach wsi [...] i [...], gmina [...], powiat [...]) wpisany jest w rejestrze zabytków nieruchomych województwa [...] pod numerem [...], na podstawie decyzji z [...] października 1988 r. Jest to park podworski, krajobrazowy, pochodzący z przełomu XVIII/XIX wieku, z aleją dojazdową. Organ pierwszej instancji na wniosek Ministra, w dniu 28 listopada 2023 r., przeprowadził kontrolę działki o numerze ewidencyjnym [...], będącej własnością skarżącego. Wówczas stwierdzono, że pierwotna kompozycja założenia parkowego jest nadal czytelna. Fragment wskazanej nieruchomości w obrębie podwórza gospodarczego oraz część z nowo powstałym budynkiem, zostały wydzielone współczesnym ogrodzeniem, które powstało bez pozwolenia konserwatorskiego. Park po stronie południowej, zachodniej i częściowo północnej wyznacza masyw zieleni oraz struga. W sadzie zlokalizowanym w części zachodniej wymienionej działki pozostały pojedyncze drzewa (śliwy, jabłonie, orzechy włoskie). Obecnie teren ten użytkowany jest jako pastwisko. Miejsce po dworze jest wyniesione, porośnięte samosiewami drzew i krzewów (zachowane relikty piwnic). Na terenie parku zachował się starodrzew, głównie w otoczeniu dawnego dworu i nowo powstałego budynku mieszkalnego (dom jednorodzinny) oraz przy granicy północnej działki. Nadal istnieją poszczególne drzewa, które niegdyś naniesiono w ewidencji parkowej. Wokół granic rozpatrywanej własności zachowały się relikty murowanych słupków ogrodzeniowych, pojedyncze stare drzewa (nie pielęgnowane) oraz liczne samosiewy drzew i krzewów. W trakcie kontroli przy granicy północnej zlokalizowano okazałą topolę o dużym obwodzie pnia. W jej sąsiedztwie zachował się znacznych rozmiarów pień po ściętym drzewie, wysokości około 3 metrów pozbawiony kory (świadek). Właściciel wskazał, że drzewo zostało ścięte z uwagi na uszkodzenie powstałe w wyniku uderzenia pioruna. W obrębie podwórza gospodarczego stwierdzono nasadzone również bez pozwolenia konserwatorskiego drzewa iglaste (świerki, tuje). Ponadto, właściciel zabudował wygrodzony teren budynkami gospodarczymi. Zwrócono również uwagę na składowane na terenie parku opony, kiszonki oraz pozostałości po usuniętych drzewach. Wobec powyższego organ pierwszej instancji w piśmie z 9 lutego 2024 r., zawiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji nakazującej przeprowadzenie prac konserwatorskich przy zabytku, ze względu na zagrożenie zniszczenia lub istotnego uszkodzenia tego zabytku. W ramach tego postępowania, w dniu 19 sierpnia 2024 r., organ pierwszej instancji wraz z rzeczoznawcą przeprowadzili oględziny wytypowanego starodrzewia znajdującego się na wskazanej nieruchomości. Dokonano pomiarów dendrometrycznych drzew. Stwierdzono kolejne prace bez pozwolenia konserwatorskiego, tj. ogłowienie drzewa gatunku klon pospolity, znajdującego się w pobliżu nowo powstałego budynku jednorodzinnego. Właściciel wyjaśnił, że w lipcu 2024 r. drzewo uległo złamaniu w obrębie wierzchołka, który został przez niego usunięty. Pomimo wielokrotnych próśb i pouczeń służb konserwatorskich skarżący ponownie podjął działania bez pozwolenia konserwatora zabytków. Nie wypełnił również obowiązku zawiadomienia o uszkodzeniu, zniszczeniu zabytku nie później niż w terminie 14 dni od dnia powzięcia wiadomości o wystąpieniu zdarzenia. W dniu 11 grudnia 2024 r. rzeczoznawca przedłożył ekspertyzę dendrologiczną dla 10 drzew znajdujących się na terenie zabytkowego parku, której przedmiotem była ocena ich stanu zdrowotnego, obejmująca analizę określającą rozmiar uszkodzeń drzew oraz oceniająca czy pozostawione konary i korzenie dają szanse na dalszy rozwój drzew oraz zasadności dokonanych cięć konarów jak i ich stanowiska. Dla poszczególnych drzew utworzono karty oceny drzew z dokładnym opisem, lokalizacją oraz zaleceniami do dalszego postępowania. Wobec poczynionych ustaleń organ pierwszej instancji, działając na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2024 r. poz. 1292, dalej jako: u.o.z.) decyzją z [...] lutego 2025 r. nakazał skarżącemu przeprowadzenie prac konserwatorskich, w opisanym zabytkowym parku, we wskazany sposób: 1. z terenu parku usunąć złomy, wywroty, konary drzew oraz porzucone w małym stawie karpy korzeniowe drzew, 2. usunąć samosiewy drzew i krzewów w zasięgu obrysu koron okazałych drzew, przerzedzić i wyselekcjonować do pozostawienia samosiewy znajdujące się na terenie przedmiotowej nieruchomości; 3. zabezpieczyć pozostałości po ogrodzeniu tj. murowane słupki przy granicy południowej i zachodniej w formie "świadków", poprzez oczyszczenie terenu wokół z samosiewów drzew i krzewów, zabezpieczenie korony murowanych słupków, za pomocą warstwy przemurowania na wysokość ok. 50 cm z uzupełnieniem ubytków. Dopuszcza się odtworzenie ogrodzenia, 4. z ruin dworu (piwnice) oraz jego sąsiedztwo (około 2 metry od obrysu budynku) usunąć samosiewy drzew i krzewów, w celu zapobiegnięcia zniszczenia pozostałego reliktu, stanowiącego komponent parku, z pozostawieniem karpy z odziomkiem po ściętym kasztanowcu i leżącym obok pniu; 5. przeprowadzić prace konserwatorskie przy wskazanym starodrzewiu, wg poniższego opisu: a) drzewo gatunku klon pospolity (nr inw. 1): - usunąć składowane materiały budowlane z terenu w zasięgu obrysu korony (Strefa Ochrony Drzew SOD) - pozostawić drzewo jako tzw. "świadek" z uwagi na jego wartość pod względem bioróżnorodności oraz wartości historycznej (element kompozycji parkowej), do dalszej obserwacji, - z uwagi na zniszczenie ww. drzewa w jego sąsiedztwie wykonać nasadzenia zastępcze przy granicy wschodniej w liczbie 2 sztuk gatunku kasztanowiec biały, b) drzewo gatunku kasztanowiec biały (nr inw. 2): usunąć składowany materiał budowlany (piasek), usunąć szklarnię z zasięgu obrysu korony (SOD), nowa lokalizacja szklarni wymaga uzgodnienia z [...]WKZ, - obsadzić niską roślinnością strefę ochrony SOD, np. bylinami, roślinami płożącymi, w celu zapobiegnięcia degradacji gleby oraz zwiększenia bioróżnorodności, c) drzewo gatunku kasztanowiec biały (nr inw. 3): - skorygować jego wysokość do ok. 4 m, pozostawiając go w formie "świadka". - z uwagi na zniszczenie, w sąsiedztwie wykonać nasadzenia zastępcze 1 sztuki gatunku kasztanowiec biały, d) drzewo gatunku klon pospolity (nr inw. 4), pień do pozostawienia jako "świadek" : - w jego obrębie ( w promieniu około 2 metrów) usunąć samosiewy drzew i krzewów, e) drzewo gatunku topola czarna (nr inw. 5): - wykonać zabiegi pielęgnacyjne, tj. cięcia sanitarne, polegające na usunięciu obumarłych, łamliwych konarów i gałęzi oraz cięcia konarów uszkodzonych, cięcia prześwietlające celem doświetlenia wewnątrz korony i usunięcie poszczególnych konarów słabo związanych w miejscach dawnych cięć, z zachowaniem właściwego kształtu korony, f) drzewo gatunku robinia biała (nr inw. 6): - wykonać zabiegi pielęgnacyjne, tj. cięcia sanitarne, polegające na usunięciu obumarłych, łamliwych konarów i gałęzi oraz cięcia konarów uszkodzonych, cięcia korygujące poprawiające statykę, g) drzewo gatunku robinia biała (nr inw. 7): podobnie jak wyżej, h) drzewo gatunku robinia biała (nr inw. 8): wykonać zabiegi pielęgnacyjne, tj. cięcia sanitarne, polegające na usunięciu obumarłych, łamliwych konarów i gałęzi oraz cięcia konarów uszkodzonych, cięcia korygujące poprawiające statykę, obsadzić niską roślinnością strefę ochrony SOD, np. bylinami, roślinami płożącymi, w celu zapobiegnięcia degradacji gleby oraz zwiększenia bioróżnorodności, usunąć materiały składowane przy pniu poza obręb korony drzewa, i) drzewo gatunku robinia biała (nr inw. 10): - wykonać usunięcie, redukcja korony niemożliwa ze względów fizjologicznych i estetycznych, - w sąsiedztwie wykonać nasadzenia zastępcze 1 sztuki gatunku kasztanowiec biały, j) drzewo gatunku robinia biała (nr inw. 11) - wykonać zabiegi pielęgnacyjne, tj. cięcia sanitarne, polegające na usunięciu obumarłych, łamliwych konarów i gałęzi oraz cięcia konarów uszkodzonych, cięcia korygujące poprawiające statykę, - obsadzić niską roślinnością strefę ochrony SOD, np. byliny, roślinny płożące, w celu zapobiegnięcia degradacji gleby oraz zwiększenia bioróżnorodności, 6. wykonać dodatkowe nasadzenia zastępcze nie uwzględnione powyżej, za usunięte bez pozwolenia konserwatora zabytków drzewa. Ilość nasadzeń: 2 lipy drobnolistne, 2 kasztanowce białe, 4 śliwy domowe, 4 jabłonie domowe, 2 orzechy włoskie (odmiany dowolne). Drzewa posadzić wzdłuż fragmentów granic południowych i wschodniej ww. nieruchomości, zgodnie z załącznikiem graficznym nr 1, stanowiącym integralną część decyzji nakazowej. Organ pierwszej instancji określił termin wykonania powyższych prac do 31 grudnia 2026 r. Od tej decyzji skarżący wniósł odwołanie. Wspomnianą na wstępie decyzją z 9 lipca 2025 r. Minister utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że ustalenia z przeprowadzonych w sprawie oględzin oraz ekspertyza dendrologiczna dowodzą bezspornie, że stan zachowania przedmiotowego parku wymaga przeprowadzenia prac konserwatorskich w celu zahamowania postępującego procesu destrukcji jego autentycznej substancji materialnej. Pozostawienie obiektu w obecnym stanie doprowadzi do jego zniszczenia i utraty jego wartości podlegających ochronie prawnej. Minister zaznaczył, że powołany biegły potwierdził, że dwa drzewa (klon pospolity nr 1 i kasztanowiec biały nr 3), ze zinwentaryzowanych 10, zostały zniszczone w wyniku nadmiernych cięć w koronie, co doprowadziło do osłabienia ich stanu fitosanitarnego, pojawienia się martwic z rozkładem drewna i owocników grzybów. Biegły stwierdził, że składowane w bezpośrednim otoczeniu drzew - przy pniu i w zasięgu ich koron - różne materiały budowlane, zużyte opony, materiały sypkie, palety, deski, stosy gałęzi stwarzają bardzo duże ryzyko uszkodzenia drzew, pogorszenia ich stanu sanitarnego poprzez wytwarzanie wysokiej kompresji w strefie korzeniowej drzew, co będzie prowadziło do ich zamierania. Biegły przedstawił w stosunku do każdego z ocenianych drzew zalecenia co do dalszego postępowania i określił zakres niezbędnych do wykonania prac takich jak poprawienie warunków siedliskowych poprzez usunięcie materiałów budowlanych, odpadów i innych elementów, które nie powinny znajdować się w strefie ochrony drzewa oraz obsadzenie tej strefy niską roślinnością, co poprawi warunki glebowe drzew i zabezpieczy glebę przed zadeptywaniem (a tym samym zabezpieczy systemy korzeniowe drzew). Powołany w sprawie biegły określił również zakres i rodzaj wymaganych do wykonania cięć, aby z jednej strony zwiększyć szanse przedmiotowego starodrzewu na zachowanie i dalsze trwanie, a z drugiej - zwiększyć bezpieczeństwo w otoczeniu tych drzew. Organ uznał, że konieczne dla zachowania ciągłości nasadzeń i utrzymania czytelności kompozycji parkowej jest również posadzenie drzew w pobliżu drzew zniszczonych nadmierną redukcja koron (nr 1 i 3), których obumarcia należy się spodziewać, posadzenie drzewa w zastępstwie drzewa przeznaczonego do usunięcia ze względów bezpieczeństwa (nr 10) oraz drzew wymienionych w punkcie 6 decyzji w zastępstwie za okazy samowolnie usunięte przez właściciela. Zdaniem organu bezspornym jest również, że niekontrolowana sukcesja roślin i zarastanie parku licznym samosiewem drzew i krzewów jest działaniem niszczącym dla kompozycji parkowej, zacierającym planowy układ nasadzeń, charakter i funkcje różnych wnętrz parkowych. Organ nie podzielił zarzutów odwołania, co do niedokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności nieuwzględnienia naturalnego obumierania starodrzewu, zniszczeń, do których dochodzi w wyniku działań atmosferycznych czy doraźnych działań zabezpieczających wykonanych przez właściciela. Zdaniem Ministra nie ma znaczenia, czy pogorszenie stanu zabytku nastąpiło z winy właściciela/użytkownika obiektu, czy jest wynikiem zaniedbań poprzedniego władającego zabytkiem, czy też nastąpiło z przyczyn naturalnych jak starzenie się i zużywanie materiałów albo obumieranie roślin. Obowiązki zabezpieczenia substancji zabytku, naprawy zniszczeń i zahamowania jego destrukcji wynikają z samego faktu dysponowania obiektem wpisanym do rejestru zabytków i wiążącą się z nim odpowiedzialnością za stan jego zachowania. Organ nie przychylił się do wniosku skarżącego o wydłużenie terminu wykonania nałożonych na niego obowiązków o okres postępowania odwoławczego. Uznał, że żądanie to nie jest zasadne z uwagi na nieskomplikowany charakter części prac, brak prac wymagających okresów przestoju (np. czasu na osuszanie, wiązanie) oraz niewielką liczbę drzew wytypowanych do przeprowadzenia prac pielęgnacyjnych. Opisaną decyzję do sądu administracyjnego zaskarżył C. Z. wnosząc o jej uchylenie w całości, a także o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także o przedłużenie terminu wykonania decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzucono: 1. niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, polegające na pominięciu istotnych okoliczności przyrodniczych, takich jak naturalne obumieranie starodrzewu, uszkodzenia spowodowane uderzeniami piorunów czy wyłamywanie konarów podczas silnych wiatrów, które mogły mieć istotne znaczenie dla właściwej oceny przyczyn oraz zakresu uszkodzeń w drzewostanie, w szczególności organ zignorował część wyjaśnień właściciela dotyczących podejmowanych doraźnych działań zabezpieczających - w szczególności usuwania złamanych gałęzi w celu zapewnienia bezpieczeństwa ludzi i ochrony mienia, jak również pominięto fakt, że działka o numerze ewidencyjnym [...] jest użytkowana w ramach gospodarstwa rolnego, co wiąże się z koniecznością okresowego składowania materiałów, maszyn lub płodów rolnych. W konsekwencji organ nie rozważył, czy zarzucane "nieprawidłowości" - takie jak obecność opon, desek lub innych przedmiotów w otoczeniu drzew – stanowią faktyczne zaniedbania, czy też są wynikiem uzasadnionych potrzeb wynikających z bieżącego prowadzenia działalności rolniczej; 2. naruszenie art. 49 ust. 1 u.o.z. poprzez wydanie decyzji bez wykazania istnienia realnego zagrożenia zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem zabytku, jako że organ nie przedstawił dowodów na to, że konkretne działania właściciela rzeczywiście zagrażają substancji zabytkowego parku, a tym samym podjęta decyzja oparta została w przeważającej mierze na subiektywnej ocenie skutków zmian zachodzących w zieleni parkowej, z pominięciem naturalnych procesów biologicznych, takich jak starzenie się drzew czy typowe zjawiska przyrodnicze, które nie stanowią same w sobie zagrożenia dla zabytku; 3. naruszenie art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez uchybienie zasadzie proporcjonalności, jako że wydana decyzja nakłada na właściciela obowiązek realizacji rozległych prac rearanżacyjnych, obejmujących m.in. liczne i szczegółowo sprecyzowane nasadzenia, przebudowę ogrodzeń, przemurowanie słupków i inne działania, które wykraczają poza zakres niezbędny do zachowania lub zabezpieczenia zabytku, tymczasem, zgodnie z konstytucyjną zasadą proporcjonalności, ingerencja w prawo własności powinna ograniczać się jedynie do takich środków, które są konieczne do osiągnięcia celu publicznego, jakim w tym przypadku jest ochrona dziedzictwa kulturowego. W treści decyzji zabrakło należytego wyważenia pomiędzy interesem publicznym (ochroną zabytku), a prawem właściciela do racjonalnego i zgodnego z przeznaczeniem korzystania z jego nieruchomości. 4. naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r., poz. 1691. dalej jako: k.p.a.), polegające na niepełnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, nierzetelnym i niewyczerpującym rozpatrzeniu zebranego materiału dowodowego oraz jego błędnej ocenie, a także na pominięciu słusznego interesu strony postępowania, w szczególności poprzez: a) nieprzeanalizowanie przez organ w wystarczającym zakresie, czy przeprowadzone cięcia nie były uzasadnione koniecznością usunięcia powalonych lub uszkodzonych konarów, które mogły stwarzać zagrożenie dla bezpieczeństwa ludzi lub mienia, b) pominięcie możliwości że niektóre działania podejmowane przez właściciela, w tym usunięcie martwych lub chorych części drzew - mogły mieć na celu zachowanie drzewostanu i przedłużenie żywotności poszczególnych okazów, c) wyciągnięcie wyłącznie negatywnych konsekwencji z faktu usunięcia lub przycięcia drzew, nie analizując, czy działania te były bezpośrednio wymuszone okolicznościami zewnętrznymi, takimi jak szkody spowodowane warunkami atmosferycznymi, d) pominięcie huraganu, deszczu nawalnego i gradu tj. nawałnicy która przeszła przez powiat [...] 13-14 lipca 2024 r., w ramach której doszło do doszczętnego zniszczenia drzewostanów, budynków i upraw rolnych, łamiąc drzewa, zrywając dachy i niszcząc doszczętnie uprawy rolne w przededniu żniw, 5. naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez nienależyte zebranie i ocenę materiału dowodowego oraz brak ustalenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy w szczególności nie przeprowadzenie przez organ rzetelnej analizy stanu zachowania zabytku - w tym jego elementów konstrukcyjnych – na moment wpisu do rejestru zabytków, co uniemożliwiało dokonanie obiektywnego porównania z obecnym stanem i ocenę ewentualnych zmian. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta dokonywana jest, co do zasady, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako: p.p.s.a) sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Stosownie zaś do art. 134 p.p.s.a., sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są zasadne. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymująca w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków nakazująca skarżącemu przeprowadzenie prac konserwatorskich w zabytkowym parku stanowiącym jego własność. Zaskarżoną decyzją nałożono na skarżącego obowiązek polegający na usunięciu pozostałości po zniszczonych oraz obumarłych drzewach, samosiewów drzew i krzewów, zalegającego pod drzewami materiału budowlanego oraz szklarni, zabezpieczeniu pozostałości po ogrodzeniu, a także na przeprowadzeniu prac konserwatorskich przy starodrzewiu polegających m.in. na cięciach sanitarnych (usunięcie obumarłych, łamliwych konarów i gałęzi oraz cięcia konarów uszkodzonych, cięcia korygujące poprawiające statykę) czy na usunięciu koron wybranych drzew. Ponadto organ nakazał skarżącemu wykonanie wymienionych precyzyjnie w decyzji nasadzeń zastępczych. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji, jak też decyzji organu pierwszej instancji stanowił art. 49 ust. 1 u.o.z., zgodnie z którym wojewódzki konserwator zabytków może wydać decyzję nakazującą osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru, wynikający z prawa własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu albo ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego, przeprowadzenie, w terminie określonym w tej decyzji, prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku, jeżeli ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku. Zgodnie z definicją legalną zawartą w art. 3 pkt 6 u.o.z., prace konserwatorskie to działania mające na celu zabezpieczenie i utrwalenie substancji zabytku, zahamowanie procesów jego destrukcji oraz dokumentowanie tych działań. Przez roboty budowlane należy natomiast rozumieć budowę, a także prace polegające na przebudowie, montażu, remoncie lub rozbiórce obiektu budowlanego (art. 3 pkt 7 ustawy Prawo budowlane w zw. z art. 3 pkt 8 u.o.z.). Przesłanką wydania decyzji w trybie art. 49 ust. 1 u.o.z. jest ustalenie przez organ, że konieczne jest przeprowadzenie, w terminie określonym w tej decyzji, prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy zabytku, ponieważ ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku. Wydanie takiego nakazu uzależnione jest zatem od ustalenia, że zabytek jest w takim stanie zachowania, który bez przeprowadzenia określonych prac konserwatorskich lub robót budowlanych grozi jego zniszczeniem lub jego istotnym uszkodzeniem (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2024 r., sygn. akt II OSK 1049/21). Przy czym wbrew twierdzeniom skarżącego, okoliczności, które spowodowały zły stan zabytku nie mają znaczenia. Jak słusznie stwierdził organ, obowiązek dbałości o zabytek, jego naprawy i zahamowania jego destrukcji wynikają z samego faktu dysponowania obiektem wpisanym do rejestru zabytków i wiążącą się z nim odpowiedzialnością za stan jego zachowania. Dla zastosowania podstawy z art. 49 ust. 1 ustawy nie ma przy tym znaczenia, czy pogorszenie stanu technicznego obiektu nastąpiło z winy właściciela lub użytkownika obiektu. Obowiązki te wynikają z samego faktu dysponowania obiektem wpisanym do rejestru zabytków i wiążącą się z nim odpowiedzialnością za stan jego zachowania (por. wyrok NSA z 4 lipca 2018 r., sygn. akt II OSK 1948/16). Z ustalonych przez organy okoliczności w sposób bezsprzeczny wynika, że znajdujący się we władaniu skarżącego zabytkowy park jest w stanie wymagającym podjęcia prac zabezpieczających przed dalszą degradacją jego zabytkowej substancji. Innymi słowy organ, na podstawie zebranego materiału dowodowego, uprawniony był do wydania decyzji nakazującej skarżącemu podjęcie prac konserwatorskich w trybie art. 49 ust. 1 u.o.z. Ustalenia te wynikają przede wszystkim z protokołów oględzin przeprowadzonych przez organ w dniach 28 listopada 2023 r. oraz 19 sierpnia 2024 r., a także z opinii powołanego w sprawie biegłego. Z dowodów tych wynika m.in brak dbałości skarżącego o drzewa, bowiem w ich bezpośrednim otoczeniu, przy pniu i w strefie ochrony, składowane są różne materiały budowlane, zużyte opony z pojazdów, materiały sypkie, palety, deski, stosy gałęzi, stwierdzono również wycinkę całych drzew bądź ich części bez zgody konserwatora zabytków, jak również nowe nasadzenia bez uzgodnienia z organem ochrony zabytków. W ocenie Sądu poczynione przez organy ustalenia były prawidłowe i wystarczające do zastosowania trybu określonego w art. 49 ust. 1 u.o.z. Nie są zatem zasadne zarzuty skarżącego dotyczące niedostatecznego wyjaśnienia okoliczności sprawy. Sąd podziela stanowisko organu, który uznał, że okolicznością uzasadniającą niszczenie zabytku i narażanie starodrzewu na obumarcie nie jest prowadzona przez skarżącego działalność rolnicza. Zaznaczyć należy, że prowadzenie jakiejkolwiek formy działalności w sąsiedztwie zabytkowego parku nie może odbywać się z narażeniem na zniszczenie jego chronionej prawem zabytkowej substancji. Rację ma również organ, że okolicznościami usprawiedliwiającymi skarżącego nie mogą być wskazywane przez niego zdarzenia pogodowe. Wskazać należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.o.z. właściciel lub posiadacz zabytku wpisanego do rejestru lub zabytku znajdującego się w wojewódzkiej ewidencji zabytków zawiadamia wojewódzkiego konserwatora zabytków o uszkodzeniu, zniszczeniu, zaginięciu lub kradzieży zabytku, nie później niż w terminie 14 dni od dnia powzięcia wiadomości o wystąpieniu zdarzenia oraz o zagrożeniu dla zabytku, nie później niż w terminie 14 dni od dnia powzięcia wiadomości o wystąpieniu zagrożenia. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżący sygnalizował konserwatorowi zabytków o zniszczeniach w należącym do niego parku, które nastąpiły bez jego winy. O ile zatem Sąd nie miał wątpliwości, co do zasadności podjęcia przez organy ochrony zabytków działań mających na celu zabezpieczenie parku w Dobromierzu przed jego dalszą degradacją to niektóre z zastosowanych przez organ środków zmierzających do tego celu, w ocenie Sądu, nie mieszczą się w formule wynikającej z art. 49 ust. 1 u.o.z. Zdaniem Sądu określając w decyzji rodzaj i zakres czynności niezbędnych do wykonania przez właściciela, organ związany jest funkcją ochronną art. 49 ust. 1 u.o.z., a treść nakazanych działań nie może wykraczać poza granice wyznaczone w tym przepisie. Najistotniejszym celem zastosowania środka prawnego wymienionego w powołanym przepisie jest zabezpieczenie i utrzymanie zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie, czy inaczej przeciwdziałanie dewastacji i pogorszeniu substancji zabytkowej obiektu wpisanego do rejestru zabytków. Dlatego, o ile konieczne jest wykonanie robót budowlanych w celu zabezpieczenia obiektu budowlanego przed dalszym pogorszeniem jego stanu technicznego, to taki obowiązek może zostać nałożony (por. wyrok NSA z 30 stycznia 2024 r., sygn. akt II OSK 2176/22). Innymi słowy skoro istotą wydania wspomnianego nakazu jest stwierdzenie, że zabytek jest w takim stanie zachowania, który bez przeprowadzenia określonych prac konserwatorskich lub robót budowlanych grozi jego zniszczeniem lub jego istotnym uszkodzeniem, to uprawnione jest nakazanie właścicielowi wykonanie tylko takich prac, które mają charakter zabezpieczający, a nie rekonstrukcyjny, zmierzający do przywrócenia dawnej, pierwotnej formy obiektowi zabytkowemu. O ile zatem nakazanie skarżącemu np. usunięcia złomów, wywrot, konarów drzew, samosiewów drzew i krzewów w zasięgu obrysu koron, zabezpieczenia pozostałości po ogrodzeniu poprzez oczyszczenie terenu wokół z samosiewów drzew i krzewów, zabezpieczenie korony murowanych słupków, usunięcia składowanych materiałów budowlanych, czy dokonania cięć pielęgnacyjnych drzew bądź usunięcia ich obumarłych części (pkt 1-5 decyzji organu pierwszej instancji) mieszczą się w ramach środków zabezpieczających zabytek przed dalszym niszczeniem, to nakazane w punkcie 5 i 6 decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków "nasadzenia zastępcze", zdaniem Sądu, zmierzają do odtworzenia parku i jako takie wykraczają poza uprawnienia organu wynikające z art. 49 ust. 1 u.o.z. Nakazane w tej części decyzji czynności, wbrew stanowisku organu, nie są niezbędne dla powstrzymania dalszej destrukcji tego zabytku i nie mieszczą się w definicji prac konserwatorskich rozumianych jako działania mające na celu zabezpieczenie i utrwalenie substancji zabytku, zahamowanie procesów jego destrukcji oraz dokumentowanie tych działań (art. 3 pkt 6 u.o.z.). Sąd ma świadomość prezentowanego w orzecznictwie poglądu, zgodnie z którym na podstawie art. 49 ust. 1 u.o.z. organ konserwatorski może nakazać nie tylko przeprowadzenie prac zmierzających do utrzymania substancji zabytkowej (konserwatorskich), lecz także innych robót polegających m.in. na odbudowie, o ile uzna je za niezbędne ze względu na ochronę zabytku przed zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem i pogląd ten podziela (por. m.in. wyrok NSA z 10 listopada 2022 r. II OSK 1723/21). Niemniej jednak w niniejszej sprawie organy w żaden sposób nie wykazały, aby dodatkowe nasadzenia miały na celu powstrzymanie dalszego niszczenia zabytkowego parku, a jedynie jego rekonstrukcję, co, jak wspomniano, wykracza poza ramy postępowania zabezpieczającego określonego w art. 49 ust. 1 u.o.z. Stąd też zdaniem Sądu organy obu instancji naruszyły art. 49 ust. 1 u.o.z. poprzez nałożenie na skarżącego wymienionych wyżej nakazów, których celem jest rekonstrukcja zabytku, a nie wyłącznie zabezpieczenie go przed dalszym niszczeniem. Organy ponownie rozpoznając sprawę wezmą pod uwagę przedstawioną powyżej wykładnię art. 49 ust. 1 u.o.z. i jeszcze raz ocenią, które z orzeczonych nakazów stanowią środki zapobiegające dalszemu niszczeniu zabytkowego parku w Dobromierzu, a które polegają w istocie na odtworzeniu jego bezpowrotnie zniszczonych elementów. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania sądowego (punkt II sentencji wyroku) Sąd postanowił na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając poniesiony przez skarżącego koszt wpisu od skargi w wysokości 200 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika, ustalone w wysokości 480 zł, zgodnie z § 15 ust. 1 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935), a także wysokość opłaty skarbowej od pełnomocnictwa – 17 zł.