VII SA/Wa 23/16

Dnia 28 marca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] Towarzystwa [...] im. [...] w [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 grudnia 2016 r. w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skarg [...] Towarzystwa [...] im. [...] w [...] i [...] na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] października 2015 r. znak: [...] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 grudnia 2016 r. odmawiające [...] Towarzystwu [...] im. [...] w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do sprawy VII SA/Wa 23/16 w dniu 16 listopada 2016 r. i ponownie w dniu 14 grudnia 2016 r. wpłynął na formularzu PPF wniosek [...] Towarzystwa [...][...] w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Z treści nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że zobowiązania Towarzystwa przekraczają posiadane środki. Towarzystwo wskazało, że wydatki w 2015 roku wyniosły 7.081,56 zł, a wpływy – 1.465,20 zł. Strata finansowa od początku działalności według stanu na dzień 31 grudnia 2015 r. wynosi 30.808,93 zł. Towarzystwo oświadczyło, że stan konta wynosi 106,24 zł. Postanowieniem Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 grudnia 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 23/16 odmówiono [...] Towarzystwu [...] im. [...] w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Na to orzeczenie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw. W sprzeciwie Towarzystwo wskazało, że złożenie wniosku o przyznanie adwokata wynika z wskazanej już wcześniej we wniosku sytuacji finansowej Towarzystwa oraz z międzynarodowej Konwencji o dostępie do informacji i udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, ratyfikowanej przez Polskę 31 grudnia 2001 r. (Dz.U. z 2003 r., Nr 78, poz. 707). Dotychczasowe podejście stoi w sprzeczności z postanowieniami Konwencji z Aarhus mówiącymi, iż bariera finansowa nie powinna być przeszkodą w dostępnie do wymiaru sprawiedliwości. Towarzystwa nie stać na sfinansowanie usług adwokackich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje na uwzględnienie wobec czego postanowienie z 28 grudnia 2016 r. należało utrzymać w mocy. Wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawcę sprzeciwu - na podstawie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 - sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do § 2 tego przepisu - w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane wówczas, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przypomnieć jednak należy, że zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 ustawy), udzielenie stronie prawa pomocy przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę wnioskującą środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe i przez to powinno się sprowadzać do sytuacji wyjątkowych. W orzecznictwie sądowym i w doktrynie przyjmuje się, iż ubiegając się o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania osoba prawna czy inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej zobowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na ich poniesienie, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 kwietnia 2008 r. II OZ 318/08 Lex nr 479111, z dnia 1 kwietnia 2008 r. II OZ 266/08 Lex nr 479009, z dnia 26 stycznia 2009 r. II OZ 28/09 LEX nr 537851, J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r.). Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem strony w sprawie może zatem nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Jak słusznie zauważył, referendarz w postanowieniu z 28 grudnia 2016 r. Stowarzyszenia zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie swej działalności określonej w statucie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia jego założyciele, a następnie członkowie, powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Każde stowarzyszenie powinno podejmować odpowiednie kroki w kierunku uzyskania stosownych środków pieniężnych na prowadzenie działalności, dla której zostało utworzone, np. poprzez ustalenie składek w wysokości gwarantującej sfinansowanie podejmowanych działań, czy też poprzez przyjęcie w poczet swoich członków odpowiedniej liczby osób, które takie składki będą uiszczać. Stowarzyszenia "rejestrowe" (a takim jest skarżące Towarzystwo) mogą pozyskiwać środki również z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Celem [...] Towarzystwa [...] im. [...] jest prowadzenie działalności w zakresie ekologii, ochrony środowiska, dziedzictwa przyrodniczego i edukacji (§ 7 statutu), który Towarzystwo realizuje poprzez prowadzenie działań na rzecz ochrony przyrody poprzez prowadzenia badań przyrodniczych, popularyzację wiedzy dotyczącej przyrody, ekologii i środowiska, organizację i uczestnictwo w spotkaniach, konferencjach, seminariach, kursach, szkoleniach, warsztatach, prelekcjach, wykładach, wystawach i wycieczkach przedstawiających aktualny stan oraz wiedzę dotyczącą środowiska naturalnego, integrację środowisk ekologiczno-przyrodniczych, wspieranie procesu edukacyjnego studentów z różnych środowisk w zakresie ekologii, ochrony środowiska i przyrody, występowanie z wnioskami do organów państwowych i samorządowych, występowanie na prawach strony reprezentującej interes społeczny oraz interes prawny uzasadniony celami statutowymi w postępowaniach administracyjnych, procedurach związanych z planami zagospodarowania przestrzennego oraz procesach sądowych związanych z ochroną środowiska, w procesach inwestycyjnych oraz procedurach planistycznych, opiniowanie planów, projektów, decyzji i uchwał organów administracji państwowej i samorządowej, przeprowadzanie i przedstawianie niezależnych opracowań, studiów, badań, analiz, ekspertyz, ocen, raportów i opinii wraz ze składaniem wniosków i postulatów w sprawach z zakresu działalności statutowej, prowadzenie działalności wydawniczej, współpracę z instytucjami naukowymi, stowarzyszeniami, fundacjami, przedsiębiorstwami, środkami masowego przekazu, administracją państwową i samorządową, podejmowanie wszelkich innych dozwolonych prawem działań służących realizacji celów statutowych. W złożonym wniosku o ustanowienie adwokata [...] Towarzystwo [...] im. [...] wskazało, że rok 2015 zakończył się stratą w wysokości 5.616,4 zł, natomiast strata finansowa od początku działalności według stanu na dzień 31 grudnia 2015 r. wynosi 30.808,93 zł. Towarzystwo oświadczyło, że stan konta wynosi 106,24 zł. Warto przy tym zwrócić uwagę, iż ze złożonego wcześniej w niniejszej sprawie wniosku strony w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz z pisma z 5 kwietnia 2016 r. wynika, że jedynym źródłem dochodów Towarzystwa są składki członkowskie, a roczny budżet oscyluje na poziomie ok. 1500 zł. Składki opłacane są w cyklu rocznym i wynoszą: 50 zł dla osoby pracującej, 25 zł dla studentów i uczniów, 12 zł dla emerytów, osób bezrobotnych, a także osób pozostających w trudnej sytuacji życiowej, 80 zł - składka rodzinna. Z treści ww. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wynikało także, że rok 2012 zakończył się stratą w wysokości 6.295,66 zł, rok 2013 – stratą w wysokości 5.894,67 zł, rok 2014 – w wysokości 6.838,48 zł. Konkluzją jest zatem, iż [...] Towarzystwo [...] im. [...] określiło wysokość obowiązkowych składek na poziomie nieadekwatnym do szeroko zakreślonych w statucie form jego działalności, a jednocześnie nie zapewniło środków na tę działalność przy wykorzystaniu innych dopuszczonych przez prawo działań. Stwierdzić zatem trzeba, że Towarzystwo samo pozbawiło się możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów sądowych, w tym kosztów adwokackich. Prawo pomocy może być przyznane tylko wówczas, gdy wnioskodawca - z przyczyn od siebie niezależnych - nie może pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Podkreślić też trzeba, że sam fakt, iż stowarzyszenie jest zrzeszeniem o celach niezarobkowych i działa w interesie społecznym nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na ponoszenie kosztów sądowych, skoro przewiduje swój udział w procesie sądowym. Stowarzyszenie prowadząc statutową działalność, która obejmuje m.in. występowanie w postępowaniach sądowych, winno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział za celowy i mieć przygotowane na ten cel odpowiednie środki finansowe. Przyznanie prawa pomocy Stowarzyszeniu, które jako jedną z form działalności określiło występowanie w postępowaniach sądowych, a jednocześnie nie zapewniło środków na ponoszenie kosztów sądowych, stanowiłoby nieuprawnione finansowanie działalności Stowarzyszenia z funduszy państwowych. To natomiast prowadziłoby do zaprzeczenia zasadzie, że stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in.: z dnia 17 kwietnia 2012 r. II OZ 252/12 Lex nr 1138287, z dnia 25 października 2012 r. I OZ 807/12 Lex nr 1265056, z dnia 18 października 2012 r. II OZ 916/12 Lex nr 1270360, z 27 września 2012 r. II OZ 810/12 Lex nr 1405277). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.