VII SA/Wa 2395/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Groński, , Sędzia WSA Ewa Machlejd ( spr.), Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska, Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Piątek-Macugowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2012 r. sprawy ze skargi P. Sp. z o.o. z siedzibą w L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] października 2010 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji skargę oddala Decyzją z dnia [...] kwietnia 1999 r. znak: [...] ZUS, Oddział w L. określił stan zadłużenia Zakładu Przemysłu Ciągnikowego [...] S.A. w W. (dalej ZPC [...]), Odlewnia [...] w L. z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne pracowników za okres od marca 1993 r. do grudnia 1997 r. Posesja sp. z o.o. w L. jest właścicielem nieruchomości gruntowych, które zostały wniesione aportem do Spółki przez ZPC [...] na podstawie aktu założycielskiego spółki z dnia [...] lutego 2001 r. Na wspomnianych nieruchomościach ZUS Oddział w L. ustanowił hipotekę przymusową zwykłą z tytułu nieopłaconych przez ZPC [...] składek ZUS za okres III 1993 - XII 1997 wraz z należnymi odsetkami. W dniu 9 kwietnia 2010 r. P. sp. z o.o. w L. zwróciła się do Prezesa ZUS w W. z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 1999 r. Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r" znak: [...] ZUS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 1999 r. Po rozpoznaniu wniosku P. sp. z o.o. w L. o ponowne rozpoznanie sprawy Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2010 r. P. sp. z o.o. w L. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniosła o uchylenie decyzji z dnia [...] lipca 2010 r. w całości. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Postanowieniem z dnia 12 lipca 2011 r., w sprawie sygn. akt VII SA/Wa 1437/11 Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę P. sp. z o.o. w L. na podstawie przepisu art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm; dalej p.p.s.a.), bowiem uznał, że sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Uzasadniając postanowienie Sąd wskazał, że z przepisu art. 180 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. nr 98 poz. 1071 z 2000 r. ze zm.; dalej k.p.a.) wynika, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy k.p.a., o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Wyjątek od administracyjnego trybu załatwienia spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych stanowi przepis art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 205 poz. 1585 z 2009 r. ze zm.; dalej u.s.u.s.), Który ustanawia regułę zaskarżania do sądu powszechnego decyzji podejmowanych przez organ rentowy w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. W niniejszej sprawie organ rozstrzygał w sprawie unieważnienia decyzji, czyli w trybie przewidzianym przepisami postępowania administracyjnego, co w ocenie Sądu nie przesądza o właściwości sądów administracyjnych do badania legalności decyzji. Zdaniem WSA w Warszawie zasadnicze znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej sądu w przedmiotowej sprawie ma przedmiot sprawy, a nie tryb w jakim organ podjął rozstrzygnięcie. Na powyższe postanowienie skargę kasacyjną wniosła P. sp. z o.o. w L., zaskarżając je w całości oraz domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu oraz zasądzenia na rzecz spółki kosztów postępowania według norm przepisanych. Kasator wskazał naruszenie przepisu art. 3 § 1, art. 3 § 2 pkt 1 w związku z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 180 k.p.a., art. 83 ust 2 oraz art. 83a ust. 2 u.s.u.s. poprzez odmowę merytorycznego rozpoznania sprawy należącej do właściwości sądu administracyjnego i odrzucenie skargi, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadniając skargę kasacyjną kasator podniósł, że "sąd powszechny nie jest uprawniony do kwestionowania decyzji administracyjnej pod kątem ewentualnej nieważności, jak i wad proceduralnych występujących na etapie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, co w odniesieniu do niniejszej sprawy dotyczy możliwości wszczęcia postępowania z urzędu zainicjowanego przez stronę". Autor skargi kasacyjnej podkreśla również, że przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie przewidują rozstrzygnięcia w postaci stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych, a w toku postępowania przed sądami powszechnymi możliwe jest rozstrzyganie o wadach wynikających z naruszenia przepisów prawa materialnego. Z zasady racjonalnego ustawodawcy P. sp. z o.o. w L. wywodzi, że gdyby ustawodawca zamierzał wprowadzić możliwość zaskarżania do sądu powszechnego decyzji wydanych na podstawie art. 83 a ust. 2 u.s.u.s., uczyniłby to wprost w ustawie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 29 września 2011 r., sygn. akt II GSK 1935/11, uchylił zaskarżone postanowienie Sądu I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że zgodnie z art. 83 a ust. 2 u.s.u.s. decyzje ostateczne Zakładu, od których nie wniesiono odwołania do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w k.p.a. Istnieje zatem wyjątkowo możliwość weryfikowania takich decyzji w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym. Powołany przepis powinien być interpretowany w sposób wykluczający możliwość powstania kolizji pomiędzy postępowaniami, wynikających z poddania tej samej decyzji kontroli sądu powszechnego oraz kontroli administracyjnej i sądowoadministracyjnej. Sąd podał, że kolizja taka miałaby miejsce w przypadku przyjęcia, że strona może na podstawie art. 83 a ust. 2 u.s.u.s. żądać w postępowaniu administracyjnym stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji organu rentowego, która była wcześniej kontrolowana przez sąd powszechny - bowiem wówczas w istocie orzeczenia sądu powszechnego byłyby kontrolowane w inicjowanym przez stronę nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd zaprezentowany w wyroku tego sądu z dnia 3 lipca 2008 r. sygn. akt II GSK 240/08, że art. 83a ust. 2 u.s.u.s. pozwala na weryfikację z urzędu w postępowaniu administracyjnym ostatecznych decyzji administracyjnych, ale wyłącznie pod warunkiem, że od takiej decyzji nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Sąd podał, że od ww. decyzji nie wniesiono odwołania do sądu powszechnego i uznał, że w takiej sytuacji decyzja ta mogła być kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym wszczętym z urzędu, a decyzje z dnia [...] maja 2010 r. i z dnia [...] lipca 2010 r. podlegały kontroli sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po ponownym rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 190 p.p.s.a., Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Powołany przepis wskazuje na obowiązek wojewódzkiego sądu administracyjnego do uwzględnienia wykładni prawa dokonanej w danej sprawie sądowoadministracyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Należało mieć zatem na uwadze, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 kwietnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 388/11 wskazał na właściwość sądów administracyjnych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zakończonych decyzją organu rentowego wydaną w trybie nadzwyczajnym, jeśli od takiej decyzji nie wniesiono odwołania do właściwego sądu powszechnego. Skarga podlegała zatem rozpoznaniu merytorycznemu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny i należało ją uznać za niezasadną. Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2010 r. odmawiającą wszczęcia, na wniosek skarżącego, postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej z dnia [...] kwietnia 1999 r., dotyczącej należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 83a, ust. 2 u.s.u.s. zgodnie z którym, decyzje ostateczne, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazanie przez ustawodawcę w powołanym przepisie na uprawnienie organu do unieważnienia decyzji z urzędu, z jednoczesnym odesłaniem do stosowania tego uprawnienia na zasadach określonych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego należy uznać za ustawowe zawężenie sposobu wszczęcia takiego postępowania tylko jeżeli uprzednio strona nie złożyła odwołania od tej decyzji do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych do przypadków wszczęcia postępowania z urzędu, wykluczając dopuszczalność jego wszczęcia na wniosek strony do tego uprawnionej. Z mocy art. 157 §2 k.p.a., postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji, co do zasady, może być bowiem wszczęte z urzędu lub na wniosek. Jeżeli jednak w powołanym art. 83a ust. 2 u.s.u.s. uprawniono organ do unieważnienia decyzji na zasadach określonych w kodeksie postępowania administracyjnego, wskazując jedynie na możliwość dokonywania tego przez organ z urzędu, to znaczy, że ustawodawca świadomie wyłączył możliwość wszczęcia takiego postępowania na wniosek strony. W przeciwnym razie, traciłoby normatywny sens wskazywanie przez ustawodawcę w powołanym art. 83a ust. 2 u.s.u.s. na możliwość unieważniania decyzji z urzędu, w sytuacji, jeżeli miałby mieć w pełni zastosowanie art. 157 ust. 2 k.p.a. Powyższe uzasadnia zgodność z prawem zaskarżonej decyzji w zakresie odmowy wszczęcia, na wniosek skarżącego, postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 1999 r., w sytuacji, gdy od decyzji tej nie zostało złożone odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Stanowisko to jest w pełni aprobowane w orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego (por. wyrok NSA z 3 lipca 2008r., II GSK 240/08). W zaskarżonej decyzji wskazano przy tym na brak przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 1999 r., określającej wysokość zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, co uznać należy za wykazanie przez organ braku podstaw do wszczęcia takiego postępowania z urzędu. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.