VII SA/Wa 2545/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Stawecki po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 15 maja 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi P. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2016 r., znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. P. K. ("wnioskodawca"), po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie Sądu z dnia 5 lutego 2018 r., w terminie do jego uiszczenia, złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 15 maja 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, z uwagi na fakt, że na podstawie udzielonych przez niego informacji nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i niebudzącej wątpliwości oceny rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. Informacje przez niego przedstawione nie mogły być uznane za spójne, rzetelne i wyczerpujące. Pismem z dnia [...] czerwca 2018 r. wnioskodawca wniósł sprzeciw od tego postanowienia, wskazując ponownie na swoją sytuację majątkową i osobistą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie składającej wniosek. W niniejszej sprawie wnioskodawca wskazał, że posiada mieszkanie o pow. [...] m2, oszczędności w wysokości [...] zł, samochód osobowy marki [...], a jego miesięczny dochód wynosi [...] zł. Jako stałe wydatki wnioskodawca wskazał koszt [...] – [...] zł. Natomiast w rubryce "stan rodzinny" wnioskodawca podał "zstępny". Rozpoznając złożony wniosek referendarz sądowy słusznie uznał, że wnioskodawca nie wykazał, w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudniej sytuacji materialnej, która uzasadniałby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jak wynika ze złożonego przez niego wniosku, wnioskodawca uzyskuje dochody, jak również posiada majątek (mieszkanie). Posiadane przez niego oszczędności, ponadto, znacznie przewyższają koszt koniecznych do uiszczenia w sprawie kosztów sądowych. Słusznie też referendarz wskazał, że podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności nie były spójne ani też w sposób rzetelny nie przedstawiały jego sytuacji finansowej. Przedstawiona przez wnioskodawcę różna liczba osób, pozostających na jego utrzymaniu, w formularzu i w jego uzasadnieniu ("zstępny" oraz "rodzina") podważały wiarygodność wnioskodawcy, zwłaszcza w zakresie faktycznie osiąganych dochodów. Złożony przez wnioskodawcę sprzeciw nie zawierał nowej argumentacji, przemawiającej za jego uwzględnieniem. Wskazać należy, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych na ocenę, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, ale także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 158/13, LEX nr 1 310 045, z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OZ 222/13, LEX nr 1 296 872). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/14, LEX nr 1 240 493). W niniejszej sprawie, niemożliwe było dokonanie rzetelnej i niebudzącej wątpliwości oceny rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych, co razem z faktem posiadania przez wnioskodawcę, wskazanych we wniosku, nieruchomości, nie mogło zostać przez sąd, rozpoznający sprzeciw wnioskodawcy, pominięte. Jak wynika z przywołanych orzeczeń, już sama potencjalna możliwość uzyskiwania dodatkowych dochodów z posiadanego majątku wyklucza lub czyni w praktyce niemożliwym pozytywne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Majątek taki może nie tylko przynosić stronie wymierne korzyści, ale może również stanowić zabezpieczenie dla ewentualnego kredytu czy pożyczki. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie. Rolą sądu jest, natomiast, ocena, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc. Skoro wnioskodawca nie wykazał, że w jego przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. nie wykazał, że pozyskanie przez nich środków na pokrycie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe, Sąd musiał utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.