VII SA/Wa 2679/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. W. od postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2018 r. w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2017 r. znak [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę napowietrznej linii elektroenergetycznej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na formularzu PPF wniosek skarżącej, o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dodatkowych wyjaśnień wynika, iż K. W. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dwójką dzieci. Dzieci są w wieku 17 i 14 lat. Utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z prowadzenia gospodarstwa rolnego, alimentów (2 x 400 zł) zasiłku rodzinnego (300 zł), dopłat rządowych w ramach programu "500+". Wnioskodawczyni otrzymuje także dopłaty unijne w wysokości 11 000 zł rocznie. Posiada dom jednorodzinny o pow. 220 m2. Dodatkowo posiada gospodarstwo rolne o pow. 18 ha oraz 12 ha lasu. Podała, że posiada maszyny rolnicze: traktor i bielarki o wartości około 50 tys. zł. Wnioskodawczyni jako wydatki wskazała: prąd (200 zł miesięcznie), woda (50 zł miesięcznie), KRUS (300 zł kwartalnie), podatki (200 zł kwartalnie), żywność (1000 zł miesięcznie), ubrania (600 zł miesięcznie), telefon (100 zł miesięcznie), leki (600 zł miesięcznie), środki czystości (600 zł miesięcznie), pasza (1000 zł), paliwo (2000 zł).Podała, że jest matką samotnie wychowującą dzieci oraz sama prowadzi gospodarstwo rolne. Cierpi na choroby zwyrodnieniowe stawów. Dopłaty nie wystarczają na cały rok. Dom jest częściowo wykończony. Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2018 r. Starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Starszego referendarza sądowego wnioskodawczyni nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. W postanowieniu tym podkreślono, że wnioskodawczyni prowadzi normalnie funkcjonujące gospodarstwo rolne, a z okoliczności sprawy wynika, że skarżąca posiada środki na opłacenie kosztów sądowych. W terminie skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia, wnosząc o ponowne rozpatrzenie. Jednakże skarżąca nie podała żadnych informacji dotyczących jej sytuacji rodzinnej, czy majątkowej. Również nie ustosunkowała się do treści skarżonego orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej "ppsa", rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 ppsa). Wskazać należy, że zgodnie z art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Użyte w powyższym przepisie sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do otrzymania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy, nie zaś na Sądzie. Warto również wskazać, że odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku lub osobom ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). W niniejszej sprawie Sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego, iż brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Jak słusznie zauważył referendarz sądowy z ogólnego obrazu sytuacji majątkowej wynika, że strony nie można zaliczyć do osób ubogich, pozbawionych dochodu, czy mienia. Należy podkreślić, że skarżąca posiada nieruchomości o łącznej powierzchni 30 ha. W tym zakresie należy podkreślić, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Także strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tamo Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571., tak też NSA w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12). W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że na ocenę, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 158/13 LEX nr 1310045, z dnia 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 222/13 LEX nr 1296872, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12 LEX nr 1212289). Dodatkowo Sądowi z urzędu wiadome jest, że wnioskodawczyni posiada ciągnik rolniczy [...] z 2010 r. zakupiony z funduszy unijnych i spłacany na kredyt, bielarkę z 2011 r. także zakupioną z funduszy unijnych, tur do ciągnika, owijarkę [...] (informacje udzielone przez skarżącą w związku ze złożonym wnioskiem o prawo pomocy w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 2294/16). Ponadto należy podkreślić, że jak wynika ze sprawy o sygn. akt VII SA/Wa 2294/16 skarżąca w 2016 r. spłacała kredyt w wysokości 3000 zł miesięcznie na zakup ciągnika rolniczego. Natomiast we wniosku złożonym w rozpoznawanej sprawie wnioskodawczyni już nie wskazała kredytu, a więc zasadne jest przyjęcie, że został on w całości spłacony. Oznacza to, że obecnie obciążenia dla budżetu domowego skarżącej są mniejsze w porównaniu do okresu w którym był spłacany kredyt. Powyższa okoliczność tym bardziej wskazuje na zasadność przyjętego przez referendarza stanowiska o posiadaniu przez skarżącą środków na opłacenie kosztów sądowych. W ocenie Sądu, skoro wnioskodawczyni nie zgadzają się z podjętym przez starszego referendarza rozstrzygnięciem, winna w złożonym sprzeciwie, odnieść się do poruszanych kwestii i szczegółowo wyjaśnić swoją sytuację. Tymczasem poza zaskarżeniem postanowienia, brak jest jakichkolwiek wyjaśnień. Wobec powyższego należało uznać zaskarżone postanowienie za prawidłowe, bowiem Starszy referendarz sądowy zastanie odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.