VII SA/Wa 291/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Ostrowska, , Sędzia WSA Monika Kramek (spr.), Sędzia WSA Grzegorz Rudnicki, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. znak [...] w przedmiocie zobowiązania do zapłaty kosztów związanych z usunięciem pojazdu z drogi i przechowywaniem na parkingu strzeżonym uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako: Kolegium, organ odwoławczy) po rozpoznaniu odwołania M. K. (dalej jako: skarżący) od decyzji Starosty [...] z dnia [...] października 2018 r. nr [...], którą zobowiązano M. K. do zapłaty kwoty 13.781,00 zł tytułem kosztów w związku z usunięciem z drogi i parkowaniem na parkingu strzeżonym pojazdu marki [...] nr rej. [...] - uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i zobowiązało M. K. do zapłaty kwoty 12.220,00 zł tytułem kosztów związanych z usunięciem z drogi i przechowywaniem na parkingu strzeżonym ww. pojazdu. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że w dniu 5 listopada 2017 r. pojazd marki [...] nr rej. [...], na podstawie dyspozycji nr [...] wydanej przez Komendę Miejską Policji w [...], został usunięty z drogi publicznej w miejscowości [...], gm. [...] w związku z porzuceniem na drodze publicznej, powodującym zagrożenie w ruchu. Powiadomieniem z dnia [...] listopada 2017 r. Komisariat Policji w [...] powiadomił właściciela pojazdu M. K. o usunięciu go z drogi i umieszczeniu na parkingu strzeżonym w miejscowości [...], a także o skutkach nieodebrania pojazdu w okresie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia. Następnie pismem z dnia 19 stycznia 2018 r. działający z upoważnienia Starosty [...] - Kierownik Wydziału Komunikacji Starostwa Powiatowego w [...] wezwał skarżącego do odebranie wyżej opisanego pojazdu z parkingu strzeżonego i poinformował, że w przypadku nieodebrania zostanie wszczęte postępowanie w sprawie przejęcia tego pojazdu na rzecz Powiatu [...], a powstałymi kosztami zostanie obciążony właściciel pojazdu. W związku z nieodebraniem pojazdu Starosta [...] pismem z dnia 13 kwietnia 2018 r. poinformował M. K. (przebywającego w Zakładzie Karnym w [...]) o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie przejęcia na rzecz Powiatu [...] pojazdu marki [...] nr rej. [...]. Jednocześnie organ wezwał M. K. do odebrania pojazdu w terminie 14 dni od daty otrzymania zawiadomienia, gdyż w przeciwnym wypadku Starosta [...] wystąpi do Sądu Rejonowego w [...] z wnioskiem o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz Powiatu. Wnioskiem z dnia 7 maja 2018 r. Starosta [...] zwrócił się do Sądu Rejonowego w [...] o orzeczenie przepadku pojazdu. Sąd Rejonowy w [...] postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r. sygn. akt [...] orzekł przepadek na rzecz Powiatu [...] samochodu osobowego marki [...] nr rej. [...], stanowiącego własność M. K. Dalej Kolegium wyjaśniło, że w związku z opinią uprawnionego rzeczoznawcy, że naprawa przedmiotowego pojazdu jest ekonomicznie nieuzasadniona i pojazd kwalifikuje się do recyklingu, został on odebrany z parkingu strzeżonego i przekazany do uprawnionej stacji demontażu pojazdów. Zawiadomieniem z dnia 14 września 2018 r. Starosta [...] zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie obciążenia kosztami wynikającymi z usunięcia i przechowywania na parkingu strzeżonym opisanego wyżej pojazdu, usuniętego z drogi. W zawiadomieniu wskazano na poczynione ustalenia, co do właściciela pojazdu, którym w chwili usunięcia był M. K. Decyzją z dnia [...] października 2018 r. nr [...] Starosta [...] zobowiązał M. K. do zapłaty kwoty 13.781,00 zł tytułem kosztów w związku z usunięciem i parkowaniem na parkingu strzeżonym pojazdu. W odwołaniu od tej decyzji skarżący wniósł o umorzenie ustalonej opłaty ze względu na sytuację osobistą, która uniemożliwia mu zapłacenie powyższej kwoty. Podał, że odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w [...] i od niedawna jest zatrudniony a dochód, który uzyskuje to ok. 300 - 400 zł miesięcznie. Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło decyzję Starosty [...] w całości i orzekło o zobowiązaniu skarżącego do zapłaty kwoty 12.220,00 zł tytułem kosztów związanych z usunięciem z drogi i przechowywaniem na parkingu strzeżonym pojazdu. W uzasadnieniu Kolegium odwołując się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego wskazało, że z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu powszechnego o przepadku pojazdu, jego właścicielem staje się powiat i nie ma w związku z tym podstaw do obciążania kosztami osoby nie będącej już właścicielem pojazdu. Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że organ I instancji wydając decyzję w przedmiotowej sprawie w sposób nieprawidłowy określił okres za jaki winny być naliczone koszty przechowywania pojazdu, a tym samym nieprawidłowo ustalił ich wysokość. W ocenie Kolegium skarżący powinien ponieść ww. koszty za okres od 6 listopada 2017 r. do 27 sierpnia 2018 r. tj. do dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu o przepadku pojazdu na rzecz Powiatu [...]. Kolegium wskazało, że koszty te kształtują się w następujący sposób: -opłata za usunięcie pojazdu z drogi w 2017 r. - 476,00 zł (zgodnie z uchwałą Rady Powiatu [...] z dnia [...] września 2016 r.), - koszt przechowywania pojazdu na parkingu strzeżonym w okresie od 6. 11. 2017 r. do 31.12.2017 r. tj. 56 dni x 39 zł = 2.184,00 zł (zgodnie z ww. uchwałą) - koszt przechowywania pojazdu na parkingu strzeżonym w okresie od 1. 01. 2018 r. do 27.08.2018 r. tj. 239 dni x 40 zł = 9.560,00 zł (zgodnie z uchwałą Rady Powiatu w [...] z dnia [...] września 2017 r.). Łączny koszt usunięcia i przechowywanie pojazdu marki [...] nr rej. [...] Kolegium ustaliło na kwotę 12.220,00 zł. W skardze na powyższą decyzję M. K. wniósł o umorzenie opłaty z uwagi na "brak możliwości jej poniesienia", nie podważając "słusznej wysokości kwoty należnego zobowiązania". Pismem procesowym z dnia 29 kwietnia 2019 r. ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik z urzędu uzupełnił skargę zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez: - brak dokładnej analizy stanu faktycznego i zgromadzonych dowodów w sprawie, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego polegającego na uznaniu, że skarżąc jest właścicielem samochodu, w sytuacji, gdy w aktach spraw brak jest jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego, że skarżący nabył na własność samochód, - dowolną, a nie swobodną ocenę zebranego materiału w sprawie, - nieodniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu, - niemożliwość odniesienia się do sporządzonej opinii biegłego, która zaniża wartość samochodu, - brak dokładnej analizy stanu faktycznego w sprawie, - nieodniesienie się w żaden sposób do faktu, że zgodnie z przeprowadzonymi dowodami, właścicielem pojazdu był A. B. co powoduje, że to wobec niego powinno toczyć się postępowanie administracyjne, - poprzez niezasadne obciążenie opłatami skarżącego w sytuacji, gdy postępowanie administracyjne było prowadzone w sposób opieszały, 2. art. 8 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, 3. art. 10 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania bez zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz bez zapewnienia możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, 4. art. 9 k.p.a. poprzez zaniechanie należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy, nieudzieleniu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek do uniknięcia szkody z powodu nieznajomości prawa, w szczególności, gdy skarżący przebywał w zakładzie karnym, 5. art. 104 k.p.a. w zw. z art. 107 k.p.a. poprzez wydanie decyzji niezawierającej wszystkich koniecznych elementów, w szczególności uzasadnienia faktycznego i prawnego, a ponadto nieodniesienie się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, 6. art. 15 k.p.a. poprzez brak dwukrotnego merytorycznego rozpatrzenia sprawy, w szczególności, że organ II instancji dokonał innych wyliczeń kwoty niż organ I instancji, 7. art. 130a ustawy Prawo o ruchu drogowym poprzez wezwanie do zapłaty osoby, która nie była właścicielem samochodu. W oparciu o tak postawione zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym, uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone decyzje naruszają prawo. Zgodnie z art. 130a ust. 10h ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1260 ze zm.), koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta. Przepis art. 130a ust. 10d stanowi, że ust. 10 stosuje się odpowiednio, gdy w terminie 4 miesięcy od dnia usunięcia pojazdu nie został ustalony jego właściciel lub osoba uprawniona do jego odbioru, mimo że w jej poszukiwaniu dołożono należytej staranności, natomiast w myśl ust. 10i tego przepisu, jeżeli w chwili usunięcia pojazd znajdował się we władaniu osoby dysponującej nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego, osoba ta jest zobowiązana solidarnie do pokrycia kosztów, o których mowa w ust. 10h. Jest poza sporem, że dyspozycja usunięcia z drogi pojazdu marki [...] nr rej. [...], wydana została w dniu [...] listopada 2017 r. w związku z porzuceniem pojazdu na drodze publicznej, co stanowiło zagrożenie w ruchu. Obowiązkiem zatem Starosty [...], który wszczął postępowanie w sprawie ustalenia kosztów związanych z usunięciem, i przechowywaniem tego pojazdu, było ustalenie właściciela przedmiotowego samochodu w dniu [...] listopada 2017 r. Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia 17 listopada 2017 r. Starosta [...] zwrócił się do Wydziału Komunikacji o udostępnienie danych osobowych osoby, na którą zarejestrowany był pojazd marki [...] nr rej. [...]. W odpowiedzi z dnia 22 listopada 2017 r. uzyskał informację, że pojazd zarejestrowany jest na P. B., który nie zgłaszał zmian w zakresie prawa własności. Wezwany przez Starostę [...] P. B. do odebrania ww. pojazdu złożył zawartą w dniu 12 maja 2015 r. umowę sprzedaży tego pojazdu A. B., ten z kolei nie odpowiedział na wezwanie Starosty [...] do odebrania pojazdu z parkingu strzeżonego. W takich okolicznościach organy obu instancji uznały, że w dacie wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, jego właścicielem był skarżący, a za podstawę tego ustalenia przyjęły prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. w sprawie [...], orzekające przepadek na rzecz Powiatu [...] samochodu osobowego marki [...] nr rej. [...]. W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na jednoznaczne i nie budzące wątpliwości stwierdzenie, że M. K. był właścicielem spornego samochodu w dacie wydania dyspozycji usunięcia go z drogi. Art. 365 § 1 k.p.c. stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Należy podkreślić, że mocą wiążącą w kolejnych postępowaniach objęte jest to, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia; innymi słowy, moc wiążącą uzyskuje rozstrzygnięcie o żądaniu w powiązaniu z jego podstawą faktyczną. W kolejnym postępowaniu i sąd, i organ administracji publicznej mają obowiązek przyjąć, że istotna z punktu widzenia zasadności żądania kwestia kształtuje się tak, jak zostało to ustalone w prawomocnym wyroku. Konsekwencją mocy wiążącej jest tym samym niedopuszczalność ponownej oceny prawnej co do okoliczności objętych wcześniejszym prawomocnym rozstrzygnięciem (por. przykładowo wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II CSK 239/13, uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2009 r., III CZP 97/09, OSNC 2010, Nr 6, poz. 88, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 października 1999 r., I CKN 169/98, OSNC 2000, Nr 5, poz. 86 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 23 marca 2006 r., IV CSK 89/05, OSNC 2007, Nr 1, poz. 15, z dnia 22 listopada 2007 r., III CSK 141/07, nie publ., z dnia 4 marca 2008 r., IV CSK 441/07, nie publ., z dnia 23 czerwca 2009 r., II PK 302/08, OSNP 2011, nr 3-4, poz. 34, z dnia 11 lutego 2011 r., I CSK 249/10, nie publ. i z dnia 20 września 2011 r., III SK 5/11, nie publ.). Zdaniem Sądu, ustalenie przez sąd powszechny osoby dotychczasowego właściciela auta nie jest przesłanką orzeczenia przepadku pojazdu i orzeczenie sądu w tym zakresie nie korzysta z mocy wiążącej zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. Zakres rozstrzygnięcia w sprawie dotyczącej przepadku pojazdu wyznacza art. 130a ust. 10e ustawy - Prawo o ruchu drogowym, zgodnie z którym sąd stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru, dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Z brzmienia art. 130a ust. 10e ustawy - Prawo o ruchu drogowym nie wynika, że przesłanką niezbędną do orzeczenia przepadku pojazdu jest ustalenie jego właściciela w dniu wydania dyspozycji usunięcia tego pojazdu z drogi. Omawiany przepis wymaga jedynie, by w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru dołożono należytej staranności i w takim też zakresie sąd powszechny bada sprawę. Instytucja przepadku pojazdu, uregulowana w art. 130a ust. 10e ustawy - Prawo o ruchu drogowym ma na celu umożliwienie przejścia na rzecz powiat własności pojazdu nieodebranego przez uprawnioną osobę. Dopiero bowiem, gdy powiat stanie się właścicielem pojazdu, będzie mógł nim rozporządzić - dokonać sprzedaży lub zadecydować o jego zniszczeniu. Celem rozstrzygnięcia w sprawie przepadku nie jest natomiast wiążące ustalenie właściciela pojazdu, skoro przepis art. 130a ust. 10d w związku z art. 130a ust. 10 ww. ustawy dopuszcza orzeczenie przepadku także pojazdu, w stosunku do którego nie ustalono właściciela ani osoby uprawnionej. Stanowisko takie wyrażane jest również w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 20 kwietnia 2016 r. w spr. I OSK 544/16 oraz wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w: Olsztynie z dnia 9 stycznia 2018 r., sygn. II SA/Ol 736/17, Łodzi z dnia 28 grudnia 2017 r. sygn. III SA/Łd 924/17, z dnia 6 kwietnia 2018 r. sygn. III SA/Łd 1134/17 i z dnia 3 czerwca 2015 r., sygn. III SA/Łd 376/15, Lublinie z dnia 23 lutego 2016 r., sygn. III SA/Lu 777/15, Warszawie z dnia 4 września 2015 r., sygn. VII SA/Wa 342/15, Białymstoku z dnia 2 czerwca 2015 r., sygn. II SA/Bk 124/15 i w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 12 marca 2015 r., sygn. II SA/Go 71/15). W świetle powyższego uzasadnione jest stanowisko, że ustalenie właściciela pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia z drogi nie stanowiło przedmiotu rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego w [...] w sprawie zakończonej postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r. Mocą wiążącą tego orzeczenia objęte było to, co stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a więc orzeczenie przepadku na rzecz Powiatu [...] własności samochodu osobowego marki [...] nr rej. [...]. Stwierdzenie zawarte w sentencji orzeczenia, że właścicielem pojazdu był skarżący, nie stanowiło przedmiotu rozstrzygnięcia sądu. Wskazanie osoby właściciela stanowi w tym przypadku element opisu pojazdu. Także orzeczenie zawarte w pkt 2 sentencji postanowienia, że M. K. zostaje obciążony kosztami postępowania sądowego, w żaden sposób nie przesądza o własności pojazdu w dniu [...] listopada 2017 r. Prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w [...] nie ma zatem w niniejszej sprawie mocy wiążącej w zakresie, w jakim sąd powszechny określił skarżącego jako właściciela pojazdu. W konsekwencji rozstrzygnięcie to nie zwalniało organów administracji publicznej z ustalenia w rozpoznawanej sprawie osoby właściciela samochodu osobowego marki [...] nr rej. [...] w dacie usunięcia tego pojazdu z drogi. Ustalenie osoby, która w dacie wydania dyspozycji usunięcia pojazdu z drogi była jego właścicielem, jest przesłanką wydania decyzji na podstawie art. 130a ust. 10h ustawy - Prawo o ruchu drogowym. Okoliczność ta podlega zatem ustaleniu przez organy administracji publicznej w ramach postępowania w przedmiocie zobowiązania do zapłaty kosztów związanych z usunięciem i przechowywaniem pojazdu. Zgodnie z art. 7 k.p.a., obowiązkiem organu administracji publicznej jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Organ administracji publicznej zobligowany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, stosownie do art. 77 § 1 k.p.a., a następnie, zgodnie z art. 80 k.p.a., ocenić na postawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Jakkolwiek organ I instancji podjął kroki zmierzające do ustalenia osoby właściciela w dacie usunięcia pojazdu z drogi, to w ich efekcie nie uzyskał żadnej informacji wskazującej, że jest nim skarżący, poprzestał natomiast na prawomocnym orzeczeniu sądu powszechnego. Stanowisko takie zaakceptował także organ II instancji, pomijając znajdującą się w aktach sprawy umowę sprzedaży pojazdu przez poprzedniego właściciela – P. B. na rzecz A. B. Z akt sprawy nie wynika natomiast, by ten ostatni zbył pojazd skarżącemu. To, że skarżący nie zakwestionował prowadzenia postępowania z udziałem niewłaściwego podmiotu, jak i to, że nie kwestionował w odpowiednim czasie wydanego na posiedzeniu niejawnym Postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r., nie zmienia zdaniem Sądu oceny, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Takie działanie organów nie może być uznane za zgodne z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego tj. z zasadą praworządności, prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz zasadą uwzględnienia z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu strony. Podkreślić należy w tym miejscu, że ustalając stan faktyczny organ nie może koncentrować się wyłącznie na wybranych dowodach, niezbędna jest bowiem ich kompleksowa ocena. Tymczasem w aktach sprawy brak jest np. dowodu rejestracyjnego zawierającego dane personalne właściciela pojazdu na dzień wydania dyspozycji usunięcia pojazdu z drogi. Jednocześnie stwierdzić trzeba, że rację ma organ odwoławczy, że nie można obciążyć zobowiązanego kosztami powstałymi po dacie uprawomocnienia się postanowienia o przepadku pojazdu na rzecz Powiatu [...]. Z wymienionych wyżej względów zachodziła konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia [...] października 2018 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.).