VII SA/Wa 323/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. P. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego postanawia: odmówić J. P. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. J. P. wraz ze skargą na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy. Jako zakres wniosku skarżąca zaznaczyła "zwolnienie od kosztów sądowych", wskazując jednocześnie w uzasadnieniu wniosku, że obecna sytuacja finansowa uniemożliwia jej uiszczenie wpisu od skargi. Z kolei w treści skargi skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika wniosła o "przyznanie w zakresie częściowym prawa pomocy, tj. zwolnienia z należnej opłaty sądowej od skargi". Wprawdzie skarżąca określiła zakres żądania jako "zwolnienie od kosztów sądowych" (rubryka nr 4 formularza), to jednak uznano - mając na uwadze treść uzasadnienia wniosku (rubryka nr 5) oraz treść wniosku sformułowanego w skardze - że skarżąca domaga się jedynie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi i w takim też zakresie wniosek zostanie rozpoznany. Z treści wniosku wynika, iż skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest współwłaścicielką domu o pow. 25 m2 i nieruchomości rolnej o powierzchni 0,26 ha. J. P. wskazała, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 1600 zł netto miesięcznie. Oświadczyła, że wydaje co miesiąc około 150 – 200 zł na rachunki za energię elektryczną, wodę, telefon, spłaca kredyt, którego rata wynosi 360 zł. Podniosła, że na żywność musi wydać 300 – 400 zł miesięcznie. Zwróciła też uwagę na zły stan zdrowia i związane z tym wydatki w wysokości około 350 zł. Wskazała też, że musi kupić ok. 3,5 tony węgla, a koszt 1 tony to ok. 800 zł. Oświadczyła, że ostatnio jej wydatki przekraczają uzyskiwane dochody i zaczęła korzystać z pomocy rodziny. Pismem z dnia 4 marca 2015 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości otrzymywanej emerytury; nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy; udokumentowanie wysokości wydatków związanych z leczeniem; podanie, od kogo uzyskuje pomoc i w jakiej formie; wskazanie, z jakich środków pokrywa lub zamierza pokryć koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika. Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika udzieliła odpowiedzi na ww. wezwanie pismem z dnia 16 marca 2015 r., przy którym nadesłano m.in. wyciągi z rachunku bankowego, kserokopie rachunków związanych z utrzymaniem domu, kopię paragonu za zakup leków. W piśmie tym wskazano, że w grudniu 2014 r. i w styczniu 2015 r. skarżąca wypłacała pieniądze z konta bankowego na zakup opału. Podkreślono też, że zanim skarżąca otrzyma kolejną emeryturę, posiada na koncie saldo ujemne. Jak wynika z pisma, w razie potrzeby skarżąca zwraca się w zakresie pomocy finansowej do syna, który pożycza jej około 100 – 200 zł miesięcznie, ewentualnie wykupuje leki oraz finansuje koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika. W kwietniu ubiegłego roku skarżąca w celu wykonania przyłącza wodociągowego musiała pożyczyć od syna kwotę 1000 zł, której jeszcze nie zwróciła. W tym stanie rzeczy stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji majątkowej, czyli takim, które są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub których środki są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy natomiast rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, leczenia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby nawet niezbyt wysokiej, stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że wniosek J. P. o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści nadesłanych przy piśmie z dnia 16 marca 2015 r. wyciągów z rachunku bankowego wynika, że skarżąca otrzymuje emeryturę w wysokości 1629 zł netto miesięcznie, przy czym zauważyć trzeba, że nie ma ona innych osób na utrzymaniu. Skarżąca do swych miesięcznych wydatków zaliczyła rachunki za energię elektryczną, wodę, telefon w wysokości 150 – 200 zł, wydatki na żywność - 300 – 400 zł miesięcznie, wydatki na leczenie - około 350 zł. Wprawdzie skarżąca wskazała też, że spłaca kredyt, którego rata wynosi 360 zł, jednak podkreślić trzeba, iż zobowiązania kredytowe nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 30 sierpnia 2013 r. II OZ 670/13 LEX nr 1361660, z 3 czerwca 2013 r. II FZ 281/13 LEX nr 1320634, z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 72/12 Lex nr 1121302). Według oświadczenia zawartego w złożonym wniosku, skarżąca uzyskuje pomoc finansową ze strony syna. Zauważyć wobec tego trzeba, że - jak wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym - nie można wymagać, aby za stronę koszty prowadzonego przez nią postępowania ponosił ogół obywateli (do tego bowiem sprowadza się przyznanie prawa pomocy), w sytuacji, gdy strona ma rodzinę, która może jej udzielić pomocy (por. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach: z 3 grudnia 2012 r. III SA/Gl 1256/12 Lex nr 1251406, z 18 lutego 2013 r. III SA/Gl 1885/12 LEX nr 1287670, z dnia 15 kwietnia 2015 r. III SA/Gl 1553/14). W takich sytuacjach strona winna poszukiwać pomocy w pierwszej kolejności u członków najbliższej rodziny, a dopiero, gdyby niemożliwe było uzyskanie w ten sposób środków na pokrycie kosztów postępowania, może zwrócić się o przyznanie prawa pomocy. Za takim stanowiskiem przemawia zawarta w art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulacja prawna, zgodnie z którą rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Należy też zwrócić uwagę na fakt, że skarżąca przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi sfinansowała (jak wynika z pisma z dnia 16 marca 2015 r. - przy wsparciu syna) udział w sprawie profesjonalnego pełnomocnika. Warto zauważyć, iż dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego strona nie może oczekiwać przerzucenia na budżet państwa i ogół obywateli kosztów sądowych w zainicjowanej przez nią sprawie, w sytuacji, gdy przed zabezpieczeniem środków na uiszczenie wpisu od skargi ustanawia profesjonalnego pełnomocnika, co wiązać się musiało z koniecznością zapewnienia środków z pewnością znacznie przekraczających wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie. Zauważyć bowiem trzeba, że wpis sądowy od wniesionej przez Jadwigę Pękala skargi należny jest w wysokości 100 zł. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności uznano, że skarżąca będzie w stanie uiścić wpis sądowy od skargi w niniejszej sprawie, chociażby przy wsparciu finansowym ze strony syna, brak jest zatem podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. W związku z powyższym orzeczono, jak w sentencji, na podstawie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270).