VII SA/Wa 377/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Maria Tarnowska po rozpoznaniu w dniu 20 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 października 2013 r. odmowie przyznania P. K. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata oraz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi U. S., J. S., S. K., A. J., A. K., K. G., B. S., J. L. – w imieniu którego działa następca prawny [...], K. K., P. K., W. K., M. L. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lutego 2012 r. znak: [...] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia: 1. odmówić zmiany postanowienia; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia [...] czerwca 2013 r. P. K. ("skarżący") wniósł o przyznanie mu pomocy prawnej. Pismo to zostało uzupełnione wypełnionym formularzem PPF z dnia [...] lipca 2013 r. Postanowieniem z dnia 31 lipca 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym ustanowienia adwokata. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł sprzeciw. Postanowieniem z dnia 8 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Pismem z dnia [...] czerwca 2017 r. skarżący wniósł o "udzielenie pomocy prawnej" ze względu na fakt, że nie stać go na wynajęcie "profesjonalnego adwokata". Pismo to, w wykonaniu zarządzenia z dnia 29 czerwca 2017 r., zostało uzupełnione wypełnionym formularzem PPF z dnia [...] lipca 2017 r. W formularzu skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego. W formularzu tym skarżący wskazał, że jego aktualna sytuacja finansowa nie pozwala mu na zatrudnienie profesjonalnego radcy prawnego. Skarżący stwierdził, że "ma zadłużenia, a profesjonalny radca prawny w tak skomplikowanej sprawie, w której trzeba posiadać wiedzę na temat prawa administracyjnego oraz decyzji środowiskowej i ekologii.". Do tego skarżący wskazał, że posiada mieszkanie o pow. [...] m2, warte ok. [...] tys. zł (do remontu) oraz udział w [...] działki przy ul. [...] o wartości ok. [...] tys. zł. Natomiast jego zobowiązania i stałe wydatki to media, leczenie, rehabilitacja, czynsz i doszkalanie (ok. [...] zł). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.) postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zmiana okoliczności sprawy to zarówno zmiana okoliczności faktycznych, które stanowiły przesłankę rozstrzygnięcia, jak również zmiana okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które wcześniej zapadło (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FZ 106/08, LEX nr 471 131). Ponadto, okoliczności te muszą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności istotnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 117/09, LEX nr 546 389). W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 października 2013 r., którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Na podstawie przywołanego wcześniej art. 165 P.p.s.a., uwzględnienie takiego wniosku jest możliwe tylko wtedy, gdy doszło do zmiany okoliczności sprawy. Biorąc pod uwagę wniosek skarżącego z dnia [...] czerwca 2017 r., uzupełniony formularzem PPF z dnia [...] lipca 2017 r. należy stwierdzić, że sytuacja skarżącego nie uległa zmianie od czasu rozpoznania przez Sąd sprzeciwu skarżącego, w wyniku którego zapadło postanowienie z dnia 8 października 2013 r. We wniosku skarżący nie przywołał żadnych okoliczności, które pozwalałyby stwierdzić, że jego sytuacja materialna uległa zmianie w sposób wskazujący na to, że poprzednio dokonana ocena jego możliwości w partycypowaniu w kosztach postępowania w zakresie powołania pełnomocnika z wyboru stała się nieaktualna. W związku z tym należało przyjąć, że wykazywana przez skarżącego sytuacja majątkowa nie uległa pogorszeniu. W odniesieniu natomiast do wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie składającej wniosek. Natomiast na podstawie art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ponadto, należy wskazać, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/14, LEX nr 1 240 493). W niniejszej sprawie, Sąd, biorąc pod uwagę przedstawione przez skarżącego informacje, uznał, że brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zwłaszcza, że art. 246 § 1 P.p.s.a. wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania (a nie np. uprawdopodobnienia), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, w przypadku przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (pkt 2), jak to ma miejsce w niniejszej sprawie. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 21 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OZ 311/15, LEX nr 1 678 305, to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia udzielenie jej prawa pomocy. Tylko od tego, jakich argumentów strona użyje, uzasadniając swój wniosek, zależy czy uzyska przedmiotowe wsparcie. Co więcej, argumentacja ta powinna być ukierunkowana na przedstawienie jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wskazywanie na inne okoliczności nie powoduje, że wniosek jest prawidłowo uzasadniony. Podobnie sprawa wygląda, jeżeli chodzi o udokumentowanie twierdzeń zawartych we wniosku. Wniosek oraz dokumenty i oświadczenia do niego dołączone są weryfikowane przez Sąd pod względem ich wiarygodności. Uznanie ich za niewiarygodne uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Brak stosownej dokumentacji przedstawiającej rzeczywiste koszty utrzymania wnioskującego oraz brak wiarygodnej argumentacji wniosku o przyznanie prawa pomocy powoduje, że Sąd, w oparciu o przesłanki z art. 246 P.p.s.a., nie może uwzględnić wniosku i przyznać prawa pomocy w zakresie żądanym przez stronę. W związku z powyższym, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący i nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ją do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, a więc niemożliwe było pozytywne rozpoznanie jego wniosku. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie. Rolą sądu jest, natomiast, ocena, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc. Skoro wnioskodawczyni nie wykazała, że w jej przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., tj. nie wykazała, że pozyskanie przez niego środków na pokrycie kosztów postępowania nie jest możliwe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należało uznać odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 165, 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.