VII SA/Wa 52/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków A. D. i S. D. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. D. i S. D. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2013 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić A. D. i S. D. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2014 r. odmówiono A. D. i S. D. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 25 marca 2014 r. (data nadania w UP) wpłynął do Sądu sprzeciw ww. od postanowienia z dnia 12 marca 2014 r. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 12 marca 2014 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu, w szczególności jeśli strona posiada stały miesięczny dochód. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy zaś traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Sąd dokonując oceny musi brać także pod uwagę, że środki przeznaczone na realizację prawa pomocy są środkami publicznymi, z czego wypływa obowiązek szczególnie dokładnego nimi gospodarowania. Ponadto, obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Nie może być zatem rozumiany jako sprzeczny z przepisami Konstytucji i Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 listopada 2011 r., sygn. akt I FSK 1633/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (zob. J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Z treści złożonych formularzy wniosków wynika, że wnioskodawcy są małżeństwem, wspólnie prowadzącym gospodarstwo domowe. Z tego też względu, złożone wnioski rozpoznano łącznie. Wnioskodawcy wskazali, że utrzymują się z dochodów w wysokości 5.364 złotych miesięcznie. Na kwotę tą składa się wynagrodzenie wnioskodawcy uzyskiwane z tytułu pracy w wysokości 420 złotych (1/4 etatu), emerytura wnioskodawczyni w wysokości 840 euro oraz dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego w wysokości 1.500 złotych. Wnioskodawczyni posiada dom o pow. 110,00 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 4,6 ha. Wnioskodawcy pozostają ze sobą w rozdzielności majątkowej. Oświadczyli, że innych nieruchomości i oszczędności pieniężnych nie posiadają. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca zaznaczył, że nie uzyskuje dochodu, który pozwalałby mu samodzielnie się utrzymać. Wyjaśnił, że od dwóch lat oczekuje na przyznanie emerytury. Wskazał, że wszystkie koszty utrzymania ponosi żona, stale mieszkająca w [...]. Wnioskodawczyni podała, że w [...] zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym. Podniosła, że nie stać ją na poniesienie kosztów sądowych, nie posiada też majątku, który można by spieniężyć na ich poniesienie, nie posiada także zdolności kredytowej. Nadmieniła, że ze względu na możliwość wstrzymania jej emerytury i stan zdrowia przez większą część roku przebywa w [...]. Wnioskodawcy wskazali na następujące wydatki. W [...]: opłata za czynsz w wysokości 248 euro, media 150 euro, ubezpieczenie zdrowotne 185 euro, żywność i odzież 300 euro. W Polsce: podatek 150 złotych, ubezpieczenie 71 złotych, media 600 złotych, opłatę za wodę i ścieki 100 złotych, ogrzewanie 330 złotych, wydatki na odzież, leki, zakup żywności 600 złotych. Biorąc pod uwagę przedstawione informacje, Sąd uznał, iż nie jest uzasadnione przychylenie się do wniosków o przyznanie prawa pomocy, w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedstawione przez strony informacje nie dają podstaw do twierdzenia, iż A. D. i S. D. zaliczyć można do kręgu osób, którym można przypisać jakikolwiek stopień ubóstwa, warunkujący przyznanie prawa pomocy. Należy mieć na względzie, że wnioskodawcy posiadają stały miesięczny dochód, zaś koszty utrzymania ponoszone są powszechnie przez obywateli i przy ocenie możliwości finansowych nie mogą być wyjątkowo traktowane. Jak wyżej wskazano, koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Zaznaczyć także należy, iż otrzymywany dochód, biorąc pod uwagę wskazane wydatki, wystarcza na ich poniesienie zarówno w Polsce, jak i w [...]. Nadto wnioskodawczyni posiada nieruchomość rolną o pow. 4,6 ha. Posiadanie przez wnioskodawców miesięcznych dochodów w powyższej wysokości oraz nieruchomości rolnej wyklucza możliwość, uznania ich za osoby wykazujące trudności w zakresie zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W orzecznictwie podkreśla się bowiem wykluczenie możliwości zwolnienia od kosztów sądowych osoby, która dysponuje jakimkolwiek majątkiem, a szczególnie nieruchomym, który może przynosić pożytki, być zabezpieczeniem pożyczki lub podlegać obrotowi (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lipca 2013 r., sygn. akt I OZ 586/13, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy dokonywaniu tej oceny, Sąd miał również na względzie, że niezależnie od ustanowionego majątkowego ustroju małżeńskiego, małżonkowie obowiązani są do wzajemnego wsparcia i udzielania sobie pomocy, co wynika z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie zniosło bowiem obowiązku wynikającego z art. 27 Kodesku rodzinnego i opiekuńczego, który nakazuje obojgu małżonkom przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny, według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych. Wedle art. 23 zd. 2 tego Kodeksu małżonkowie są obowiązani między innymi do wzajemnej pomocy i do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. W tej sytuacji nawet istnienie takiej rozdzielności nie zwalnia małżonków z obowiązku łożenia na utrzymanie współmałżonka, który znajduje się w gorszej sytuacji materialnej, w tym np. nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych. Dlatego pomoc materialna udzielana przez żonę mężowi oraz jej sytuacja materialna są także brane pod uwagę przy ocenie zdolności ponoszenia przez męża kosztów postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 grudnia 2013r., sygn. akt II FZ 1160/13 , publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Bez znaczenia, dla podjętego rozstrzygnięcia, jest podnoszona w sprzeciwie okoliczność, iż w [...] S. D. ma prawo do zwolnienia od kosztów sądowych, powyższe nie przenosi się bowiem automatycznie na postępowanie prowadzone w Polsce. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd nie kieruje się także zasadnością skargi, bowiem, jak również wyżej wspomniano, jedynym kryterium jest ocena sytuacji majątkowej strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Reasumując, w ocenie Sądu, wnioskodawcy nie znajdują się w stanie ubóstwa rozumianego jako brak środków finansowych pozwalających na godną egzystencję, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Wnioskodawcy, uzyskując wspólnie wskazany stały miesięczny dochód są w stanie samodzielnie ponieść koszt wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 złotych i ewentualne późniejsze koszty postępowania sądowego, zarówno w niniejszej sprawie, jak i sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 54/14. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.