VII SA/Wa 589/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. M. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 5 października 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi G. M. na postanowienie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] stycznia 2017 r., znak: [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. G. M. ("wnioskodawca"), razem z pismem z dnia [...] lipca 2017 r., złożył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Wskazał w nim m.in., że jest kawalerem i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jako posiadane nieruchomości wymienił mieszkanie w [...] o pow. [...] m2 oraz nieruchomość rolną pow. [...] ha (nieużytki rolne). Ponadto, wnioskodawca oświadczył, że nie uzyskuje żadnego dochodu, własną działalność gospodarczą zawiesił z uwagi na panującą recesję, ponadto nie korzysta z pomocy społecznej, nie ma zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wnioskodawca wskazał, że jest zadłużony, a zadłużenie obejmuje m.in. zobowiązania związane z mieszkaniem, na kwotę [...] zł. Zarządzeniem z dnia [...] sierpnia 2017r. wnioskodawca został wezwany do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie m.in. z czego, lub przy czyjej pomocy, się utrzymuje, skoro nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje dochodu, do udokumentowania wysokości zadłużenia mieszkania, udokumentowania zawieszenia prowadzonej działalności. Wnioskodawca został też wezwany do nadesłania wyciągów z wszystkich kont bankowych wnioskodawcy (także firmowych), z trzech ostatnich miesięcy. Powyższe wezwanie należało wykonać w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na wezwanie, w piśmie z dnia 21 września 2017 r. wnioskodawca wyjaśnił, że kilka lat żył z oszczędności, a obecnie popadł w tarapaty finansowe i zdrowotne. Wnioskodawca wskazał, że korzysta z pomocy przyjaciół (np. zaproszenia na obiady), a działalność gospodarczą zawiesił w 1999 r. Stwierdził, że prowadził skup i sprzedaż pojazdów rozbitych i uszkodzonych, i że posiada pojazdy, które nie nadają się do eksploatacji oraz starsze, tj. powyżej piętnastu lat. Postanowieniem z dnia 5 października 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, stwierdzając, że nie przedstawił on swojej sytuacji materialnej w sposób niebudzący wątpliwości, zwłaszcza w zakresie pochodzenia środków, z których wnioskodawca się utrzymuje. Pismem z dnia [...] października 2017 r. wnioskodawca, w ustawowym terminie, wniósł sprzeciw od tego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie składającej wniosek. W niniejszej sprawie wnioskodawca wskazał, że jest kawalerem i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jako posiadane nieruchomości wymienił mieszkanie w [...] o pow. [...] m2 oraz nieruchomość rolną pow. [...] ha (nieużytki rolne). Ponadto, wnioskodawca oświadczył, że nie uzyskuje żadnego dochodu, własną działalność gospodarczą zawiesił z uwagi na panującą recesję, ponadto nie korzysta z pomocy społecznej, nie ma zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wnioskodawca wskazał, że jest zadłużony, a zadłużenie obejmuje m.in. zobowiązania związane z mieszkaniem, na kwotę [...] zł. W złożonych na wezwanie referendarza wyjaśnieniach, wnioskodawca nie wskazał źródeł swojego dochodu i nie wykazał, skąd pochodzą środki wydawane na bieżące wydatki i utrzymanie. Stwierdził jedynie, że otrzymuje pomoc od osób trzecich (np. posiłki). Wnioskodawca wskazał ponadto, że prowadził działalność gospodarczą (zawieszoną od 1999 r.) w zakresie skupu i sprzedaży samochodów osobowych i akcesoriów samochodowych. Wnioskodawca posiada pojazdy, stanowiące własność przedsiębiorstwa, które są kilkunastoletnie i nie nadają się do eksploatacji. Rozpoznając niniejszą sprawę, należy stwierdzić, że analizując złożony wniosek referendarz sądowy słusznie uznał, że wnioskodawca nie wykazał, w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudniej sytuacji materialnej, która uzasadniałby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Opierając się na informacjach, zawartych w formularzu oraz w piśmie z dnia [...] września 2017 r. referendarz uznał, że wnioskodawca nie wyjaśnił w nim wystarczająco i bez żadnych wątpliwości swojej sytuacji finansowej i majątkowej. W oparciu o udzielone informacje nie można było jednoznacznie stwierdzić, że jest osobą, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dane zawarte w złożonym przez niego w formularzu oraz w nadesłanych wyjaśnieniach są mało precyzyjne i nieoczywiste oraz uniemożliwiają one wszechstronne i obiektywne zbadanie jego sytuacji. Słusznie więc referendarz wskazał, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych na ocenę, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, ale także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 158/13, LEX nr 1 310 045, z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OZ 222/13, LEX nr 1 296 872). Ponadto, należy wskazać, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/14, LEX nr 1 240 493). W niniejszej sprawie, sytuacja finansowa wnioskodawcy budziła wątpliwości i słusznie referendarz przyjął, że brak informacji o dokładnych źródłach utrzymania wnioskodawcy, uniemożliwił przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto, z przeprowadzonych przez referendarza ustaleń wynika, że prowadzona przez wnioskodawcę działalność gospodarcza nie jest zawieszona. Co więcej, brak nadesłania np. wyciągów z konta bankowego, jeszcze bardziej utrudnia ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Sąd w pełni podziela pogląd referendarza, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy brak działania i współdziałania z Sądem przez wnioskodawcę w tym zakresie spowodowały, że złożone przez niego oświadczenia nie mogły zostać zakwalifikowane jako zawierające niezbędne dane do oceny jego stanu majątkowego. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych na ocenę, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, ale także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych – w niniejszej sprawie, jak wynika ze złożonych oświadczeń, wnioskodawca dysponuje zarówno nieruchomością, jak też majątkiem zgromadzonym na potrzeby prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 158/13, LEX nr 1 310 045, oraz z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OZ 222/13, LEX nr 1 296 872). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie. Rolą sądu jest, natomiast, ocena, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc. Skoro wnioskodawca nie wykazał, że w jego przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. nie wykazał, że pozyskanie przez niego środków na pokrycie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe, Sąd musiał utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.