VII SA/Wa 625/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Cieśla po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. w W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi S. w W. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu postanawia: odmówić S. w W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia 12 marca 2015 r. (data stempla pocztowego) S. w W., nazywane dalej "Stowarzyszeniem", wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...]. W dniu 9 kwietnia 2015 r. do Sądu wpłynął wniosek o przyznanie prawa pomocy uzupełniony na formularzu PPF. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynikało, że Stowarzyszenie jest jednostką prowadzącą działalność społeczną w formie stowarzyszenia zwykłego. W uzasadnieniu wskazało, że liczba członków została ograniczona z szesnastu do trzech z uwagi na trudności w prowadzeniu spraw Stowarzyszenia, a osoby te miały wspomagać działanie Stowarzyszenia na zasadzie wolontariatu. Składki członkowskie zostały ustalone na kwotę 50 zł miesięcznie. Stowarzyszenie wskazało na posiadane zadłużenie w wysokości 117 zł. Nie podniosło we wniosku innych argumentów wskazujących na trudną sytuację materialną ani czy posiada jakikolwiek majątek lub środki finansowe. Do akt strona dołączyła kserokopię regulaminu Stowarzyszenia, uchwały z dnia [...] października 2014 r. oraz kopię zaświadczenia z dnia [...] lipca 2014 r. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2015 r. odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowienie to zostało doręczone Stowarzyszeniu w dniu 29 kwietnia 2015 r. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego S. w W. w dniu 6 maja 2014 r. wniosło sprzeciw. W uzasadnieniu wskazało, że w zw. z ograniczeniem liczby członków, zmniejszeniu uległy środki finansowe jakimi dysponowało. Stowarzyszenie dalej argumentowało, że w ostatnim okresie nie było w stanie zdobyć środków na opłacenie wniesionych przez nie skarg, w związku z czym były one przez sąd odrzucane. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że S. w W. wniosło w terminie sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 kwietnia 2015 r. Nie zawiera on również braków skutkujących jego odrzuceniem. W konsekwencji postanowienie referendarza sądowego utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje Sąd. Na wstępie należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Dalej należy wskazać, że na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie z którą koszty sądowe pokrywa osoba dochodząca swych roszczeń przed sądem. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym panuje pogląd, wyrażony m.in. w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 267/11, że osoba prawna (ubiegająca się o udzielenia prawa pomocy) zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Powyższy pogląd podzielany jest również w doktrynie (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). A zatem, to na osobie wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do otrzymania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie Sąd uznał, na podstawie przedstawionych danych w formularzu wniosku PPF oraz w dodatkowych pismach wyjaśniających, że brak jest podstaw do przyznania S. w W. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści uchwały z 18 października 2014 r. wynika, iż Stowarzyszenie liczy trzech członków, którzy miesięcznie uiszczają składkę członkowską w wysokości 50 złotych. Jak wynika z przedłożonego do akt sprawy regulaminu, S. w W. jest stowarzyszeniem zwykłym, utworzonym w celu podejmowania różnego rodzaju działań na rzecz ochrony środowiska. W doktrynie przyjmuje się, że stowarzyszenie zwykłe określa swoją strukturę organizacyjną w regulaminie, który w szczególności wskazuje jego nazwę, cel i środki działania. Środkami działania w tym przypadki są składki członkowskie, które należy uznać za majątek stowarzyszenia (Z. Radwański, Podmioty prawa cywilnego w świetle zmian kodeksu cywilnego przeprowadzonych ustawą z dnia 14 lutego 2003 r., PS 2003, nr 7-8, s. 7). Strona skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podniosła, że mimo wpłacania przez trójkę członków składki w wysokości 50 zł, posiadała zadłużenie w wysokości 117 złotych. Ponadto w złożonym w dniu 9 kwietnia 2015 r. sprzeciwie Stowarzyszenie wskazało, że w 2014 roku, w wyniku podjętych działań tytułem prowadzonych sporów przed sądem poniosło wydatki w wysokości 4 817 złotych. W bieżącym roku na ten cel przeznaczyło już 1 017 złotych, a także nie było w stanie zdobyć środków na wniesienie opłaty sądowej od wniesionych skarg w zw. z czym zostały one przez sąd odrzucone. W związku z powyższym Sąd uznał, że udzielone przez stronę skarżącą informacje nie dają wystarczającej podstawy do przyznania prawa pomocy. Wskazać należy, że Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że "fakt, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go z obowiązku zapewnienia środków – chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich – na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe. Odmienne stanowisko prowadziłoby do sytuacji przerzucenia faktycznych kosztów działalności tego typu organizacji na Skarb Państwa. Stowarzyszenie prowadząc statutową działalność winno liczyć się z możliwością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział ze celowy i mieć przygotowane na ten cel odpowiednie środki finansowe." (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 marca 2015 r., sygn. akt II GZ 116/15, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II OZ 592/12). W sprawie niniejszej Stowarzyszenie nie wykazało by podjęło wszelkie niezbędne kroki, mające na celu poprawę kondycji finansowej, a także zdobycie środków na prowadzenie działalności i w konsekwencji zapewnienie możliwości ponoszenia kosztów sądowych w inicjowanych postępowaniach. Należy zauważyć, że brak majątku, jak również nieprowadzenie przez Stowarzyszenie działalności gospodarczej nie zwalniają go od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności regulaminowej. W ocenie Sądu za przyznaniem stronie skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych nie przemawia również mnogość postępowań sądowoadministracyjnych zainicjowanych przez Stowarzyszenie. Stowarzyszenie chcąc realizować swoje cele powinno przewidywać konieczność realizacji swoich praw przed sądem. Ich prowadzenie wymaga zapewnienie środków finansowych i możliwości ich zdobycia na pokrycie opłat sądowych. Sąd stwierdził, że S. w W. nie spełnia przesłanki uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.