VII SA/Wa 792/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Krystyna Tomaszewska po rozpoznaniu w dniu 16 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. B. – B. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 31 sierpnia 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 792/17 o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. B. – B. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie nakazu doprowadzenia budynku do stanu poprzedniego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 31 sierpnia 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 792/17. Do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Warszawie wpłynął w dniu 13 czerwca 2017r. wniosek M. B.-B. uzupełniony na obowiązującym formularzu PPF w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z treści wniosku wynika, że wnioskodawczyni prowadzi samodzielnie gospodarstwo i utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytury w wysokości 584,30 złotych i wynajmu w wysokości 3000 złotych o łącznej wysokości 3584,30 złotych miesięcznie. Wnioskodawczyni wskazała, że posiada mieszkanie o pow. 147 m2, które otrzymała w spadku po matce, dom o pow. 110 m 2 przekazała aktem notarialnym synowi. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni podała, że jest osobą starszą (71 lat), a jedyny stały dochód to emerytury 970,00 złotych miesięcznie pomniejszona do 585, 83 złotych miesięcznie z tytułu egzekucji komorniczych. Wskazała, że okresowo wynajmuje część mieszkania i przyziemia z którego uzyskuje dochód w wysokości 3000 złotych miesięcznie. Skarżąca podniosła, że koszty sądowe są dla niej nieprzewidziane oraz przekraczają jej obecne możliwości finansowe, ponieważ nie wystarcza jej na podstawowe niezbędne zaspokojenie kosztów utrzymania. Podkreśliła, że spłaca dwa kredyty hipoteczne równolegle, w tym jeden we frankach szwajcarskich, które zaciągnęła na remont nieruchomości. Oświadczyła, że obecnie nie może ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla swojego utrzymania. Wnioskodawczyni poinformowała również, że prowadzi kilka spraw sądowych związanych z reprywatyzacją, dom własność rodziców został zabrany /dekret 1945r. zwrócony w części bez odszkodowania do dzisiaj. Wskazała, że ponosi następujące wydatki tj. ubezpieczenie nieruchomości 1200 złotych rocznie, wydatki związane z rehabilitacją okresowo 500,00 złotych/m-c , opłatę za energię elektryczną w wysokości 150,00 złotych, ogrzewanie/gaz 350,00 złotych/m-c, koszty remontowe dodała, że zalega z tego tytułu do wspólnoty 100.000 złotych, dzierżawa -1500 złotych /rocznie, pożyczki spłata kart kredytowych -10.000 złotych -500,00 złotych/m-c, spłata kredytu (we franku szwajcarskim ) -1800 złotych/m-c i w PLN 1700 złotych/m-c. Na koniec we wniosku wnioskodawczyni podkreśliła, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Do wniosku załączono m.in. zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r., o wysokości uzyskiwanego świadczenia emerytalnego z ostatnich 3 miesięcy (pomniejszony z tytułu windykacji komorniczych, PIT – 28 za rok 2016 r., PIT 40 A za rok 2016 r., kserokopie zaświadczeń bankowych. Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 792/17 starszy referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów i ustanowienia adwokata. W uzasadnienia postanowienia wskazano, że w ocenie starszego referendarza sądowego wniosek w/w nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślono przy tym, iż wnioskodawczyni nie wykazała w sposób wiarygodny i przekonujący, że zachodzą okoliczności do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym zakresie przede wszystkim uwypuklono, że zadeklarowana kwota ponoszonych wydatków przez w/w, w znacznym stopniu przekracza osiągane nią dochody. Skarżąca nie wykazała zaś przy tym, źródła pochodzenia środków finansowych na ich pokrycie. Skarżą we wniesionym sprzeciwie od w/w orzeczenia argumentuje, iż jest ono dla niej krzywdzące i nieobiektywnie uzasadnione. Podkreśliła przy tym, że w jej ocenie przedstawiona jej sytuacja materialna we wniosku w pełni uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawczyni wskazuje przy tym, że z uwagi na konieczność zaciągania kolejnych długów, jej sytuacja majątkowa ulega pogorszeniu. Wskazała także w uzasadnieniu, iż pomagają jej finansowo znajomi, niemniej nie określiła w jakich kwotach, warunkach i jakie osoby. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie składającej wniosek. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni wskazała, że utrzymuje się z świadczenia emerytalnego w kwocie 970,00 złotych miesięcznie, pomniejszoną do 585, 83 złotych miesięcznie z tytułu egzekucji komorniczych. Wskazano również przy tym, że okresowo wynajmuje część mieszkania i przyziemia z którego uzyskuje dochód w wysokości 3000 złotych miesięcznie. W zakresie ponoszonych wydatków wskazano, że wnioskodawczyni ponosi następujące wydatki tj. ubezpieczenie nieruchomości 1200 złotych rocznie, wydatki związane z rehabilitacją okresowo 500,00 złotych/m-c , opłatę za energię elektryczną w wysokości 150,00 złotych, ogrzewanie/gaz 350,00 złotych/m-c, koszty remontowe dodała, że zalega z tego tytułu do wspólnoty 100.000 złotych, dzierżawa -1500 złotych /rocznie, pożyczki spłata kart kredytowych -10.000 złotych -500,00 złotych/m-c, spłata kredytu (we franku szwajcarskim ) -1800 złotych/m-c i w PLN 1700 złotych/m-c. Ponadto wskazano, że gospodarstwo domowe skarżąca prowadzi samodzielnie. Rozpoznając złożony wniosek Sąd uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała, w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudniej sytuacji materialnej, która uzasadniałby przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym zakresie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w całej rozciągłości podziela ustalenie starszego referendarza sądowego, że udzielone przez skarżącą informacje na temat jej sytuacji materialnej złożone na druku PPF nie tworzą jasnego obrazu jej zdolności płatniczych. Przede wszystkim, wykazane przez wnioskodawczynie wydatki przekraczają posiadane przez nią dochody miesięczne. W tym zaś zakresie uzasadnione jest podejrzenie, że skarżąca może posiadać ukryte źródło dochodu. Nie wystarczające jest przy tym stwierdzenie, że wnioskodawczyni pokrywa kolejne wydatki pożyczkami od bliżej nieustalonych osób, bowiem takie określenie również nie oddaje w sposób klarowny sytuacji majątkowej skarżącej. Należy bowiem podkreślić, iż w tym przedmiocie skarżąca winna szczegółowo wykazać wysokość zaciąganych pożyczek, źródło jej pochodzenia, jak i sposób ich spłaty. W przypadku zaś uzyskiwania ewentualnej pomocy finansowej w charakterze darowizny, także i w tym zakresie winna to wyeksponować w przedmiotowym wniosku. Mając na uwadze powyższe, z uwagi na występujące wątpliwości, co do sytuacji finansowej skarżącej, trafnie starszy referendarz sądowy odmówił w/w udzielenia prawa pomocy w zakresie całkowitym. Słusznie przy tym dostrzegł referendarz, iż oświadczenie skarżącej w zakresie jej sytuacji majątkowej budzi uzasadnione wątpliwości, gdyż przedstawione przez nią wydatki przewyższają wykazywane przez nią dochody. Skoro zaś to na skarżącym spoczywa ciężar dowodu, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, jego będą obciążać negatywne skutki takiego zachowania. Sąd, wobec braku wystarczającego materiału dowodowego, koniecznego do poparcia składanych przez skarżącą wyjaśnień, nie może dokonać oceny, czy skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego, a zatem nie może wydać pozytywnego dla skarżącej rozstrzygnięcia (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10, LEX nr 743 829 czy z dnia 22 października 2014 r., II FZ 1294/14, LEX nr 1 525 356). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym "[...] zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie [...]. Nie może zatem dziwić możliwość żądania przez sąd przedstawienia przez stronę dodatkowych wyjaśnień, w razie gdy te wskazane we wniosku okazały się niedostateczne. To sąd bowiem jest zobowiązany do oceny, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc.". Skoro skarżący nie wykazał, że w jego przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., Sąd musiał odmówić mu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Bez wpływu na merytoryczną ocenę orzeczenia referendarza pozostaje uwypuklona w uzasadnieniu sprzeciwu okoliczność, że w sprawie sygn. akt I SA/Wa 1000/16 wnioskodawczyni uzyskała korzystne dla siebie rozstrzygnięcie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy. Należy bowiem podkreślić, że postanowieniem z dnia 26 czerwca 2017 r. w sprawie sygn. akt I SA/Wa 1000/16 referendarz sądowy przyznał wprawdzie skarżącej prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata, niemniej odmówił przy tym przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreślenia przy tym wymaga, że niniejsze orzeczenie referendarza zapadło przeszło rok po wydaniu orzeczenia eksponowanego przez skarżącą w uzasadnieniu. Nie ulega również przy tym wątpliwości, iż sytuacje majątkowe wnioskodawców mają dynamiczny charakter, przez co orzeczenia wydawane w przedmiocie kosztów w innych sprawach nie posiadają charakteru precedensowego, kreującego sytuacje cyklicznego ich zwalania w kolejnych wnoszonych sprawach. W przypadku zaś przedłożenia kolejnego wniosku, sytuacja majątkowa wnioskodawcy jest badana indywidualnie, z perspektywy jego aktualnej sytuacji materialnej. W niniejszym zaś przypadku, wykazana sytuacja majątkowa skarżącej budziła uzasadnione wątpliwości, co skutkowało odmową przyznania w/w prawa pomocy w zakresie całkowitym jak i ustanowienia obrońcy. Skarżąca, wnosząc skargę do tutejszego Sądu, musi mieć świadomość, że postępowanie sądowe wiąże się z ponoszeniem kosztów, a wyjątkiem od zasady odpłatności za wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego jest możliwość uzyskania zwolnienia np. z obowiązku uiszczenia wpisu. Jednak "prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami" (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412). W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.