VII SA/Wa 850/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia [...] w [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 maja 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w [...] na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2016 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 maja 2016 r. odmawiającego Stowarzyszeniu [...] w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do sprawy VII SA/Wa 850/16 wpłynął na formularzu PPF wniosek Stowarzyszenia [...] w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Stowarzyszenie [...] w [...] jest jednostką prowadzącą działalność społeczną w formie stowarzyszenia zwykłego. Liczy obecnie trzech członków, przy czym liczba członków została ograniczona do aktualnej liczby z uwagi na trudności w prowadzeniu spraw Stowarzyszenia przez wszystkich członków (trudności w reprezentacji Stowarzyszenia przez wszystkich członków Stowarzyszenia). Osoby te wspomagać będą działanie Stowarzyszenia na zasadzie wolontariatu. Składki zostały ustalone w kwocie 50 zł. Łącznie miesięcznie składki wynoszą zatem 150 zł. Nie podano w uzasadnieniu wniosku innych argumentów wskazujących na trudną sytuację materialną. We wniosku nie wskazano, by Stowarzyszenie posiadało majątek, środki trwałe czy też środki finansowe na rachunku bankowym. Postanowieniem Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 maja 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 850/16 odmówiono Stowarzyszeniu [...] w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na to orzeczenie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw. W sprzeciwie Stowarzyszenie wskazało, że "wnosi o ponowne rzetelne rozpatrzenie wniosku, przemawiającego za zwolnieniem z kosztów sądowych w całości. Uznaniem, że nie ma stowarzyszenia zwykłego z umocowanym do reprezentacji przedstawicielem, a są jedynie osoby fizyczne, które każdorazowo i własnoręcznie muszą sygnować wszelkie czynności, które podejmują w swoim imieniu co zmusiło członków Stowarzyszenia do samoograniczenia do 3 osób, co pociągnęło zmniejszenie wpływów ze składek. Zmniejszone wpływy finansowe powodowane były też przez niezasądzanie kosztów sądowych przez NSA, jak często stwierdzał skład orzekający: "komu Sąd miałby te pieniądze zasądzić?". Zadziwiające że Sąd nie miał takich wątpliwości rozpatrując skargi kasacyjne opłacone przez Stowarzyszenie. Zmieniona ustawa o stowarzyszeniach, w części dotyczącej finansowania działalności stowarzyszeń zwykłych pozwoliła podjąć odpowiednie kroki do odbudowy pozycji finansowej Stowarzyszenia. I to stowarzyszenie robi." Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje na uwzględnienie wobec czego postanowienie z 20 maja 2016 r. należało utrzymać w mocy. Na wstępie wskazać należy, iż na podstawie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do § 2 tego przepisu - w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 2 - prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym (pkt 2) – może być przyznane gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba (prawna, jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do otrzymania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Jak słusznie podkreślił referendarz sądowy w postanowieniu z 20 maja 2016 r. udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie swego udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób i instytucji toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością. Działalność ta wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – również sądowych. Również Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu np. z 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienia od ich uiszczenia stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy zasadnicze znaczenie ma uwzględnienie wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu oraz jej możliwości finansowych. Biorąc pod uwagę dane zawarte w formularzu oraz w sprzeciwie Sąd stwierdził, że wnioskujące Stowarzyszenie nie wykazało w sposób przekonujący i wiarygodny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych związanych z prowadzeniem sprawy sądowej. Podkreślić przy tym należy, iż Stowarzyszenia [...] w [...] jest stowarzyszeniem zwykłym, które zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001 r., nr 79, poz. 855 ze zm.) stanowi uproszczoną formę stowarzyszenia niemającego osobowości prawnej. Oznacza to, że stowarzyszenie zwykłe określa swoją strukturę organizacyjną w regulaminie, który w szczególności wskazuje jego nazwę, cel i środki działania. Środkami działania w przypadku takiego stowarzyszenia są składki członkowskie, które uznać należy za majątek stowarzyszenia (Z. Radwański, Podmioty prawa cywilnego w świetle zmian kodeksu cywilnego przeprowadzonych ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. PS 2003, nr 7-8, s.7; postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt I OZ 519/09, LEX nr 574295). Z kolei jeżeli Stowarzyszenie ulegnie rozwiązaniu - wtedy i tylko wtedy skargi wnoszone przez jego poszczególnych członków będą traktowane jako skargi wniesione w imieniu osoby/osób fizycznych. Ze złożonego oświadczenia oraz przedłożonych do akt dokumentów wynika, że działalność Stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej członków. Za argumentacją orzeczenia z 20 maja 2016 r. należy wskazać, że regulamin skarżącego Stowarzyszenia nie przewiduje opłacania składek przez członków Stowarzyszenia. Art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach wskazuje zaś, iż stowarzyszenie zwykłe prowadzi swoją działalność statutową opierając się na środkach finansowych pochodzących ze składek członkowskich. Skarżące Stowarzyszenie liczy 3 członków i w formularzu PPPr wskazało, że składki wynosić będą 150 zł miesięcznie czyli po 50 zł. Wskazać w tym miejscu zatem trzeba, że Stowarzyszenia jako swój cel działania wskazało prowadzenie działalności społecznej w zakresie ochrony środowiska, podejmowanie działań i inicjatyw obywatelskich w kwestii ustanawiania prawa i przepisów ochrony środowiska, podejmowanie działań interwencyjnych w stosunku do naruszeń przepisów ochrony środowiska, włączanie się do prac organów administracji i instytucji opiniodawczych i kontrolnych związanych z ochroną środowiska, występowanie na prawach strony jako reprezentanta interesu (faktycznego i prawnego) o charakterze społecznym w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych, działania w zakresie zagospodarowania przestrzennego. Taki zakres działania Stowarzyszenia wskazuje, że Stowarzyszenie powinno w ramach swoich celów statutowych przewidywać konieczność realizacji swoich praw również przed sądem. Z kolei dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy sprowadza się bowiem do finansowania działalności Stowarzyszenia ze środków Skarbu Państwa. Stowarzyszenie chcąc zatem realizować swoje cele statutowe winno gromadzić odpowiednie środki na ponoszenie kosztów postępowań sądowych. Stowarzyszenie ma możliwość pozyskiwania środków finansowych z przewidzianych ustawą form finansowania i brak prowadzenia działalności gospodarczej czy brak majątku nie zwalnia od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności regulaminowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. Stowarzyszenie mając zapewnioną w ustawie możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z działalnością statutową nie może przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasadzie, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania środków finansowych w przewidziany prawem sposób. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). Stowarzyszenie powinno zapewnić odpowiednie środki na utrzymanie i bieżącą działalność przede wszystkim we własnym zakresie. Koszty sądowe, mają równorzędny charakter z innymi bieżącymi wydatkami ponoszonymi przez podmiot i powinny zostać pokryte z bieżących dochodów, tym bardziej, że do regulaminowej działalności Stowarzyszenia należy też występowanie w postępowaniach sądowoadministracyjnych, które z zasady wymagają uiszczenia wpisu sądowego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że "Stowarzyszenie prowadząc statutową działalność winno liczyć się z możliwością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział ze celowy i mieć przygotowane na ten cel odpowiednie środki finansowe." (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 marca 2015 r., sygn. akt II GZ 116/15, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II OZ 592/12). W sprawie niniejszej Stowarzyszenie nie wykazało by podjęło wszelkie niezbędne kroki, mające na celu poprawę kondycji finansowej, a także zdobycie środków na prowadzenie działalności i w konsekwencji zapewnienie możliwości ponoszenia kosztów sądowych w inicjowanych postępowaniach. A zatem nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych na pokrycie przez wnioskodawcę kosztów postępowania sądowego. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowieniu.