VIII SA/Wa 1006/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/, Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Protokolant Referent Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2012 r. sprawy ze skargi A. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z dnia [...] września 2011 r., znak [...], na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.: dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania A. Ś. (dalej: "skarżąca") utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta R. przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z dnia [...] sierpnia 2011 r., znak: [...], odmawiającą skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad babką A. B.. Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych i dokonanej ocenie prawnej. Skarżąca zwróciła się do Prezydenta Miasta R. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad babką, legitymującą się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R., stwierdzającym znaczy stopień niepełnosprawności oraz konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. organ I instancji odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad babką. W motywach podniesiono, że A. B. posiada troje dzieci, które mogą sprawować nad nią opiekę, a tym samym niedopuszczalne jest przyznanie świadczenia osobie spokrewnionej w dalszym stopniu (wnuczce), zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.; dalej: "ustawa"). Odwołanie od tej decyzji złożyła skarżąca, wnosząc o jej uchylenie i przyznanie przedmiotowego świadczenia. Wskazała, że fakt wykonywania pracy przez dzieci osoby niesamodzielnej oznacza niemożność sprawowania przez nie opieki nad matką i otwiera to skuteczną drogę do ubiegania się o świadczenie przez osobę zobowiązaną do alimentacji w dalszej kolejności. Skarżąca za niedorzeczne uważa twierdzenie organu I instancji, że córka L. B. i syn W. B. winni zrezygnować z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Niezrozumiała jest również argumentacja, jakoby opiekę taką mogła sprawować E. J. - druga córka A. B., zamieszkała w Z., która opiekuje się chorym mężem. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z [...] września 2011 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało na treść art. 17 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu lub też innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powołano też art. 17 ust. 1 lit. a) wedle którego, osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Celem określenia kręgu podmiotów obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym Kolegium sięgnęło do regulacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, którego art. 128 stanowi, iż obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania, obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo. Mając na uwadze powołane regulacje prawne Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż skarżąca nie należy do kręgu osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 i ust. 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, a tym samym brak podstaw do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną A. B.. Organ wskazał, powołując się na art. 132 k.r.o., że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W ocenie organu odwoławczego, w rozpoznawanej sprawie nie istnieją okoliczności wskazujące, że dzieci A. B. nie mogą wywiązywać się wobec swojej matki z obowiązku dostarczenia środków utrzymania, w tym opieki. Co więcej opiekę taką, zgodnie z oświadczeniem (k - [...] akt administracyjnych) sprawuje wobec matki jej córka L. B.. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca. Pismem z [...] października 2011 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję organu odwoławczego. W uzasadnieniu skargi podtrzymała argumentację prezentowaną w odwołaniu od decyzji organu I instancji jednocześnie podnosząc, że celem przepisów nie jest doprowadzenie do rezygnacji z zatrudnienia osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności, po to by wywiązywały się z obowiązku alimentacyjnego wobec bliskich, w sytuacji, kiedy opiekę taką mogą świadczyć osoby spokrewnione w dalszej kolejności. Na poparcie swojego stanowiska skarżąca powołała się na dwa wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Krakowie z 21 czerwca 2011 r., III SA/Kr 1048/10 i w Białymstoku z 20 stycznia 2011 r. II SA/Bk 776/10. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie stanowi art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.: dalej: "ustawa"). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których w myśl ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.; dalej: "k.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto zgodnie z art. 17 ust. 1 lit. a) ustawy prawo do tego świadczenia przysługuje również osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, z tym jednak zastrzeżeniem, że nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. Kluczowym dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej jest kwestia prawidłowej interpretacji art. 17 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie ustalenia właściwej kolejności osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym. O ile w myśl art. 17 ust. 1a ustawy osobie innej, niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o jakiej mowa w ust. 1, to w przedmiotowej sprawie dyspozycja tej normy nie została spełniona, ponieważ A. B. posiada córkę L. B. – osobę spokrewnioną w linii prostej, dodatkowo spokrewnioną w pierwszym stopniu. Jak ustaliły organy L. B. mieszka ze swoją matką, opiekuje się nią – okoliczność bezsporna. L. B. przesłuchana w charakterze świadka zeznała między innymi, iż gdy ona wychodzi do pracy czasem w opiece nad matką pomagają jej sąsiedzi, poza tym A. B. zajmuje się jej siostrzenica – skarżąca, gdy L. B. wychodzi do pracy i przebywa z nią do jej powrotu – protokół przesłuchania k. [...] akt administracyjnych. Z przedstawionych przepisów wynika jednoznacznie, że uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym, który polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Zgodnie z art. 129 § 1 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Kolejność obowiązku alimentacyjnego polega natomiast na tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. I tak zstępni w stosunku do uprawnionego do alimentacji to jego dzieci, wnuki, prawnuki, zaś wstępni to generacje starsze – rodzice, dziadkowie. W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, że A. B. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji orzeczonej na stałe. Jest ona wdową i ma troje dzieci: L. B., E. J. i W. B.. W świetle powołanego przepisu art. 17 ust. 1 lit. a) ustawy, skoro niepełnosprawna A. B. ma troje dzieci, to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącej będącej jej wnuczką mogło nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że żadne z jej dzieci nie jest w stanie sprawować stałej opieki nad matką. Z akt sprawy wynika, jak to podniesiono wyżej, że z niepełnosprawną A. B. zamieszkuje jej córka L. B. i sprawuje ona opiekę nad matką, choć nie w pełnym zakresie z uwagi na pracę zawodową. Pomoc skarżącej w sprawowaniu opieki nie wypełnia dyspozycji art. 17 ust. 1a, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu jest w stanie sprawować opiekę, choć w niepełnym wymiarze. Art. 17 ust. 1a wymaga braku możliwości sprawowania opieki w ogóle, a taka sytuacja nie zaistniała w sprawie niniejszej – por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 9 grudnia 2010 r. II SA/Bd 1290/10. Z tych względów w ocenie Sądu organ prawidłowo uznał, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia dla skarżącej. Odnosząc się do zarzutów skargi podnieść należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych istnieją dwie grupy orzeczeń odmiennie interpretujących treść art. 17 ust. 1 lit. a) ustawy. Część orzecznictwa przyjmuje pogląd wyrażony przez organy w niniejszej sprawie i uznaje, że przez niemożność sprawowania opieki, o której mowa w wyżej wymienionym przepisie, należy rozumieć okoliczności o charakterze obiektywnym np. w postaci braku fizycznej możliwości sprawowania opieki z uwagi na fakt zamieszkiwania za granicą lub ze względów zdrowotnych (taki pogląd reprezentuje między innymi WSA w Białymstoku, w wyroku z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt II SA/Bk 267/11; WSA W Bydgoszczy – wyrok z dnia 26 lipca 2011 r. sygn. akt II SA/Bd 639/11, WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 864/11, WSA w Łodzi z 13 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 434/11). W ich ocenie praca zawodowa nie jest przesłanką stanowiącą o niemożności sprawowania opieki. Za inną szerszą wykładnią rozważanego przepisu wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 21 czerwca 2011 r., sygn. akt III SA/Kr 1048/10 oraz w wyroku z 7 grudnia 2010 r. w sprawie sygn. akt III SA/Kr 931/10. W pierwszym ze wskazanych wyroków przyjęto tezę, że ustawodawca nie wykluczył, jako przeszkody w opiece nad osobą tego wymagającą innych przyczyn, w tym pozostawania w zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności, co z kolei otwiera drogę do starań o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom zobowiązanym do alimentacji, w dalszej kolejności, oczywiście pod warunkiem, że osoby te faktycznie świadczą osobistą opiekę w takim zakresie, który uniemożliwia im podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Orzekając w niniejszej sprawie zdaniem Sądu nie zaistniała potrzeba dokonania interpretacji art. 17 ust. 1 a ustawy w przedstawionym wyżej zakresie skoro podstawą oddalenia skargi były niesporne ustalenia organu, iż opiekę nad niepełnosprawną A. B. sprawuje jej córka L. B., choć w niepełnym wymiarze, w związku z czym pomoc skarżącej – osoby innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu – nie wypełnia dyspozycji art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis art. 17 ust. 1a wymaga braku możliwości sprawowania opieki w ogóle. Zarzuty skargi pozostają zatem bez wpływu na rozstrzygnięcie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w wyroku.