VIII SA/Wa 1124/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Justyna Mazur /sprawozdawca/, Protokolant Referent Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., znak [...] Wójt Gminy S. (dalej: "Wójt", "organ I instancji"), działając na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267; dalej: "k.p.a.") w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.; dalej: "ustawa o ewidencji ludności") orzekł o wymeldowaniu M. T. (dalej "skarżąca") z pobytu stałego z budynku w miejscowości S. nr [...] gmina S. Uzasadniając Wójt wskazał, że przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte na wniosek L. M., który jest właścicielem nieruchomości w miejscowości S. nr [...] gmina S. Podniósł, iż wniosek o wymeldowanie uzasadniony został opuszczeniem przez skarżącą miejsca pobytu stałego i nie dopełnieniem obowiązku wymeldowania się. Dodatkowo do wniosku załączono wyrok Sądu Rejonowego w G. I Wydziału Cywilnego orzekający eksmisję skarżącej z ww. adresu. Przesłuchany do protokołu w dniu [...] marca 2014 r. L. M. poinformował, że skarżąca nie zamieszkuje w miejscu zameldowania na pobyt stały od [...] grudnia 2012 r. oraz, że miejsce pobytu stałego opuściła dobrowolnie zabierając ze sobą swoje rzeczy osobiste i inne. Po wyprowadzeniu się zamieszkała u swojego wnuka w miejscowości S. nr [...] gm. S., gdzie do chwili obecnej przebywa. Dodał, że od momentu wyprowadzenia się (grudzień 2012) do chwili obecnej nie przychodzi do miejsca zameldowania na pobyt stały. Ponadto, poinformował, że budynek w miejscowości S. nr [...] gm. S. nadaje się jedynie do całkowitej rozbiórki. Skarżąca składając w dniu [...] marca 2014 r. wyjaśnienia do protokołu potwierdziła, że nie zamieszkuje w budynku w miejscowości S. nr [...], ponieważ jak twierdzi, L. M. między [...]-[...] maja 2013r. celowo zawalił cały budynek. Dodała, że wszystkie jej rzeczy osobiste i cały dorobek jej życia zostawiła w budynku w miejscowości S. nr [...]. Oświadczyła, że "uszła z życiem co na sobie miała i nic nie wzięła ze sobą". Poinformowała, że całą sprawę zgłosiła do prokuratury, jak również złożyła wniosek do Sądu Rejonowego w G. o wznowienie sprawy majątkowej. Wyjaśniając dalej dodała, że po zakończeniu sprawy sądowej i otrzymaniu prawa do budynku w miejscowości S. nr [...] zamierza wrócić do miejsca pobytu stałego, odbudować budynek i tam dalej mieszkać. Skarżąca oświadczyła, że obecnie mieszka u swojego wnuka w miejscowości S. nr [...], ale jak twierdzi, nie może tam dokonać zameldowania, ponieważ wnuk nie wyraża na to zgody. Orzekając o wymeldowaniu skarżącej Wójt, powołując się na wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 września 2005 r. sygn. akt: IV SA/Wa 600/05, wskazał czym jest miejsce pobytu stałego. Podniósł, iż miejscem pobytu stałego jest lokal, w którym osoba fizyczna stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, a w szczególności nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania, podejmuje wizyty członków rodziny i znajomych, przyjmuje i nadaje korespondencję. W sytuacji, gdy ktoś opuszcza swoje miejsce pobytu stałego, czyli przestaje realizować w nim wymienione funkcje życiowe, a nie zgłasza powyższego i nie dopełnia obowiązku wymeldowania się, zachodzą przesłanki do wydania decyzji o wymeldowaniu, przy czym w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i dobrowolny. Chodzi zatem o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu, w którym miała poprzednio zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie w tym lokalu jest wynikiem woli tej osoby. Za dobrowolne opuszczenie lokalu uznaje się także taką sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta przez dysponenta lokalu, bądź do tego zmuszona, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy organ I instancji stwierdził, iż skarżąca nie zamieszkuje w budynku w miejscowości S. nr [...], gm. S. i budynek ten opuściła dobrowolnie. Tym samym przestał on być miejscem koncentracji jej życiowych interesów. Wójt wyjaśnił, że dobrowolność opuszczenia lokalu oznacza wolny wybór osoby opuszczającej, niezależnie od tego czy spowodowane jest to konfliktami, czy innymi przyczynami, jeśli nie mają one charakteru niezgodnego z prawem zmuszania do opuszczenia lokalu. Nadto wskazał, iż wprawdzie skarżąca wyjaśniła, że nie przebywa w miejscu pobytu stałego, ponieważ w dniach [...]-[...] maja 2013 r. właściciel nieruchomości celowo doprowadził do całkowitego zawalenia budynku mieszkalnego, w którym jest zameldowana na pobyt stały, jednak nie zgłosiła jednak tego faktu na policję, ani do prokuratury zaraz po zdarzeniu. Tym samym nie udowodniła, że została zmuszona do opuszczenia budynku w miejscowości S. nr [...] gm. S. Ponadto załączone do akt sprawy pismo (pozew) skarżącej kierowane do Sądu Rejonowego w G. dotyczy wznowienia sprawy majątkowej, której rozstrzygnięcie nie będzie miało wpływu na merytoryczne rozstrzygnięcie niniejszego postępowania. Również, w ocenie organu I instancji, rozstrzygnięcie kwestii oszacowania strat powstałych na skutek zawalenia się budynku mieszkalnego pod ww. adresem nie ma znaczenia w podjęciu decyzji administracyjnej w sprawie o wymeldowanie skarżącej z pobytu stałego. W ocenie Wójta, opuszczenie przez skarżącą budynku, o którym mowa wyżej, miało charakter trwały. Wskazał, iż wprawdzie skarżąca stwierdziła, że powróci do miejsca pobytu stałego po zakończeniu sprawy majątkowej i uzyskaniu prawa do budynku, jednakże jest to zdarzenie przyszłe i niepewne. Organ I instancji stwierdził, iż czynnikiem sprzecznym z oświadczeniem woli skarżącej jest chociażby brak możliwości ponownego zamieszkania w miejscu pobytu stałego, bowiem budynek jest zawalony i nadaje się jedynie do całkowitej rozbiórki. Dodał, że zamiar stałego pobytu pod oznaczonym adresem nie stanowi jeszcze o zamieszkaniu tam osoby, ale musi on być połączony z przebywaniem, które polega na skoncentrowaniu w nim swoich osobistych i majątkowych interesów. Dlatego też, jeśli skarżąca ponownie zamieszka w budynku w miejscowości S. nr [...] gm. S. będzie mogła, a nawet będzie miała obowiązek dokonać czynności zameldowania, zgodnie z charakterem pobytu. M. T. wniosła odwołanie od powyższej decyzji organu I instancji. Kwestionując orzeczenie o wymeldowaniu podniosła, iż została okradziona, a majątek jej życia został zniszczony. Ponownie rozpoznając sprawę, na skutek odwołania skarżącej, Wojewoda [...] (dalej: "Wojewoda", "organ odwoławczy") decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. znak: [...] orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji, nie stwierdzając podstaw do zmiany stanowiska zajętego przez organ I instancji. Uzasadniając Wojewoda przywołał brzmienie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Wskazał, iż okolicznościami, w oparciu o które weryfikowany jest zamiar osoby podlegającej wymeldowaniu są: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Następnie wyjaśnił, iż poddając ocenie zebrany materiał dowodowy nie wziął pod uwagę dowodów z przesłuchań świadków A. B. i S. C. w dniu [...] maja 2014 r. z uwagi na uchybienia proceduralne przy przeprowadzaniu ww. dowodów. Jednakże, w ocenie organu odwoławczego, ponowne przeprowadzenie dowodów jest zbędne, gdyż pozostały materiał dowodowy jest wystarczający do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia. W ocenie organu odwoławczego, dowody, którym Wojewoda przyznał wartość dowodową, jednoznacznie świadczą o tym, że skarżąca nie mieszka w miejscu zameldowania na pobyt stały. Okoliczności tej nie kwestionuje sama skarżąca. Ponadto w aktach sprawy znajduje się decyzja Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] nakazująca opróżnienie w całości budynku mieszkalnego drewnianego położonego na działce o nr ewid. [...] w S., gm. S. z uwagi na groźbę zawalenia. Dach budynku zapadnięty jest do środka, podoknia od strony ulicy wepchnięte są do środka, a cała konstrukcja budynku jest spróchniała. Stan budynku może stwarzać niebezpieczeństwo dla życia ludzkiego. Zatem przedmiotowy budynek znajduje się w stanie uniemożliwiającym jakiekolwiek w nim przebywanie, a tym bardziej zamieszkiwanie i stan ten trwa co najmniej od marca 2009 r. Powyższe ustalenia, w ocenie Wojewody, przemawiają za trwałym opuszczeniem przez skarżącą budynku położonego w S. [...], gm. S. Dlatego też zameldowanie skarżącej na pobyt stały w ww. miejscu ma fikcyjny charakter, co jest sprzeczne z przepisami ustawy o ewidencji ludności. Jednocześnie Wojewoda podniósł, iż w okolicznościach niniejszej sprawy, stan techniczny budynku, uniemożliwiający stałe w nim przebywanie, zaspokajanie elementarnych potrzeb człowieka związanych z zamieszkiwaniem, nie jest okolicznością obojętną zarówno w procesie zameldowania, jak i wymeldowania. Nie można bowiem zameldować osoby w obiekcie (budynku, lokalu), którego stan techniczny zagraża życiu lub zdrowiu człowieka, z drugiej zaś strony fikcją - sprzeczną z funkcją przypisaną ewidencji ludności - byłoby utrzymywanie zameldowania osoby w takim właśnie obiekcie. Organ odwoławczy podniósł, iż przy rozważaniu kwestii oddziaływania stanu technicznego budynku na działania organów meldunkowych zwrócić trzeba uwagę, że realność powrotu do opuszczonego miejsca stałego pobytu ma wpływ na wydanie decyzji o wymeldowaniu lub odmowie wymeldowania osoby. Wojewoda podniósł, iż powrót skarżącej do budynku położonego w S. [...], gm. S. aktualnie nie jest realny, a przedmiotowa nieruchomość nie stanowi miejsca koncentracji jej spraw życiowych. Okoliczności te zostały dostatecznie udokumentowane w zebranym materiale dowodowym, dlatego po stronie ww. stwierdzić należy wystąpienie przesłanek wymeldowania. Odnosząc się do kwestii niedobrowolnego opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego zameldowania przez skarżącą, Wojewoda wskazał, że w myśl wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny poglądu przesłanka dobrowolności ma drugorzędne znaczenie, o ile tylko opuszczeniu lokalu towarzyszy zamiar opuszczenia go w sposób trwały. Przyczyna opuszczenia lokalu nie koniecznie musi mieć bowiem znaczenie dla oceny, czy osoba wymeldowywana dokonała trwałego wyboru zamieszkania w innym lokalu. Jeżeli nawet okaże się, że sama przyczyna w dacie opuszczenia lokalu nie była dobrowolna, ponieważ zachodziły okoliczności przymusu psychicznego lub fizycznego, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego w innym miejscu zamieszkania, bez podejmowania czynności prawnych, by odzyskać możliwość zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła. Organ odwoławczy podniósł, iż z akt sprawy nie wynika, by skarżąca próbowała udowodnić niedobrowolne opuszczenie budynku położonego w S. [...], gm. S. na drodze prawnej, poprzez uzyskanie prawomocnego orzeczenia sądu stwierdzającego bezprawność działań właściciela. Nie powróciła również do ww. nieruchomości. Natomiast składany przez skarżącą w Prokuraturze Rejonowej w G. wniosek dotyczył kradzieży mienia. Uzasadnione jest zatem stwierdzenie, że skarżąca opuściła miejsce pobytu stałego w sposób dobrowolny. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła skarżąca, zarzucając jej niezgodność z prawem. W skardze skarżąca przedstawiła swoją sytuację rodzinną, wskazując na skrzywdzenie i poprzez wymeldowanie ukrycie włamań i kradzieży. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej odrzucenie, z uwagi na brak formalny skargi, która nie zawiera podpisu skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2102 poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, bądź procesowego uzasadniającego jej uchylenie. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Zgodnie z art. 92 i 93 ustawy z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych (Dz.U. z 2010r., Nr 167, poz.1131 ze zm.) ustawa ta utraciła moc z dniem 1 marca 2015 r., nie mniej jednak kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji obejmuje ocenę, o której mowa w świetle stanu prawnego obowiązującego w dacie jej wydania. Wobec tego, iż kontrolowane decyzje zostały wydane w okresie obowiązywania ustawy o ewidencji ludności orzekające w sprawie organy przyjęły jako podstawę rozstrzygnięcia jej art. 15 ust. 2. Zgodnie z treścią powołanego przepisu organ gminy wydawał na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Ustawa nie precyzowała przesłanek uznania, że opuszczenie lokalu posiada cechy nakazające orzec o wymeldowaniu. Ustalenie tej okoliczności wymaga więc rozważenia okoliczności danego przypadku. W orzecznictwie sądowym opracowano pewne ogólne wskazówki, czy kryteria dookreślające przesłankę opuszczenia lokalu. W typowych przypadkach wskazuje się na cechy trwałości i dobrowolności, połączone z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów danej osoby. Wymaga się, aby przekonanie o rezygnacji ze stałego przebywania w określonym lokalu wynikało z obiektywnej oceny zachowania się takiej osoby. Jednocześnie jednak występują w niektórych sprawach okoliczności mniej typowe, w których cecha dobrowolności zastępowana jest przez stwierdzenie przymusowego opuszczenia lokalu, gdy jednak przymus ten oparty jest na prawie, a jednocześnie wyłączone są legalne możliwości powrotu do lokalu (wykonanie wyroku eksmisyjnego, pobytu w zakładzie karnym, konkretne nakazy lub zakazy orzeczone prawomocnymi wyrokami sądowymi – patrz wyroki o sygn. akt: II OSK 394/13, 2556/12, 2145/12, II SA/Sz 663/13, III SA/Kr 1313/13, II SA/Po 517/13, II SA/Gl 655/11, II SA/Ke 605/10, II SA/Ol 524/10, III SA/Łd 827/07). W kontrolowanej sprawie bezspornym jest, iż Sąd Rejonowy w G. I Wydział Cywilny wyrokiem z dnia [...] lutego 2010 r. sygn. akt [...] w pkt I nakazał M. T. wraz z rzeczami i osobami reprezentującymi jej prawa opróżnienie budynku mieszkalnego położonego w miejscowości S., gmina S. usytuowanego na działce [...], stanowiącej własność L. M. Jednocześnie w punkcie III nakazał wstrzymanie wykonania opróżnienia budynku do czasu przedstawienia skarżącej przez Gminę S. oferty zawarcia umowy lokalu socjalnego (por. karta [...] akt administracyjnych). Nadto, jak wynika z akt sprawy, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w B. decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nakazał opróżnienie w całości budynku mieszkalnego drewnianego położonego na działce o nr ewid. [...] w S., gm. S. z uwagi na groźbę zawalenia (por. karta [...] akt administracyjnych). Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, skarżąca wyprowadziła się w 2012 r. z budynku mieszkalnego położonego w miejscowości S. nr [...] gmina S. i zamieszkała u wnuka w S. [...] gmina S. Okoliczności te wynikają zarówno z zeznań L. M. z dnia [...] marca 2014 r., jak i zeznań skarżącej z tej samej daty. Potwierdzeniem opuszczenia miejsca zameldowania na pobyt stały jest także pismo skarżącej z dnia [...] maja 2015 r., złożone w tym dniu w Prokuraturze Rejonowej w G., którego odpis skarżąca dołączyła do akt administracyjnych (karta [...] akt administracyjnych). Z pisma tego wynika bowiem żądanie udzielenia pomocy w oszacowaniu strat, ze wskazaniem, że budynek jest zawalony, a skarżąca nie chce sama wchodzić do jego wnętrza. Okoliczności te świadczą zarówno o opuszczeniu ww. budynku, jak i o trwałości powyższego stanu. Tym samym, jak słusznie uznały organy orzekające w sprawie, budynek ten przestał być miejscem koncentracji życiowych interesów skarżącej. Dla rozstrzygnięcia nie może mieć znaczenia, że jak twierdzi skarżąca nie wyprowadziła się dobrowolnie, tylko na skutek konfliktu z właścicielem posesji L. M., który celowo doprowadził do zniszczenia nieruchomości. Opuszczenie budynku stanowiło przejaw woli skarżącej w tym przedmiocie. Nadto nie podjęła ona w rozsądnym terminie środków prawnych zmierzających do powrotu do niego. Z kolei z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca próbowała udowodnić niedobrowolne opuszczenie budynku na drodze prawnej poprzez uzyskanie prawomocnego orzeczenia sądu stwierdzającego bezprawność działań właściciela. Zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy został zebrany w sposób wystarczający, a przyjęte przez organy orzekające ustalenia faktyczne, istotne z punktu widzenia wydania orzeczenia w sprawie dotyczącej wymeldowania skarżącej wynikały z prawidłowo przeprowadzonej oceny dowodów. W świetle powyższego, w ocenie Sądu, spełnione zostały przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W tym stanie rzeczy Sąd po rozpoznaniu skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Wniosek organu odwoławczego zawarty w odpowiedzi na skargę – o odrzucenie skargi z uwagi na brak podpisu strony jest niezasadny, albowiem skarga wbrew twierdzeniom organu odwoławczego została podpisana przez skarżącą (karta [...] akt sądowych).