VIII SA/Wa 231/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Justyna Mazur po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku A. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanowił: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z 11 maja 2016 r. odmawiające przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z [...] maja 2016 r. starszy referendarz sądowy (dalej: "referendarz") odmówił A. P. (dalej: "skarżąca") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z jego ustaleń wynikało, że skarżąca wspólnie z mężem i synem utrzymuje się z dochodu w wysokości [...] zł. Mąż od [...] marca 2016 r. jest osobą bezrobotną. Skarżąca oświadczyła, że na skutek działań organów podatkowych w kwietniu 2014 r. zawiesiła działalność gospodarczą, powracając do wyuczonego zawodu nauczyciela, z tego też tytułu osiąga powyższy dochód. Wskazała, że koszty utrzymania domu wynoszą [...] zł, rata kredytu hipotecznego – [...] zł, rata spłaty zaległości podatkowej – [...] zł. Pismem z [...] kwietnia 2016 r. zobowiązano skarżącą do złożenia dodatkowych informacji oraz dokumentów dotyczących sytuacji finansowej. W odpowiedzi skarżąca wyjaśniła, że jej mąż od [...] marca do [...] maja 2016 r. przebywał na zasiłku chorobowym, natomiast dotychczas wszelkie zobowiązania były regulowane z wynagrodzenia małżonków oraz pomocy rodziny tj. matki skarżącej i rodziców męża. Do pisma załączyła zeznania podatkowe za 2014 i 2015 r., zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia, z którego wynika, że jej miesięczny dochód netto w okresie od lutego do kwietnia 2016 r. wyniósł [...] zł oraz wyciągi z rachunku bankowego obojga małżonków. Odmawiając skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie referendarz uznał, że wyjaśnienia skarżącej zwarte we wniosku budzą wątpliwości, bowiem nie do końca znajdują potwierdzenie w przedłożonych dokumentach źródłowych, zwłaszcza w odniesieniu do uzyskiwanego przez skarżącą dochodu. Wskazał bowiem, że ze złożonego zaświadczenia pracodawcy wynika, że w dacie składania wniosku tj. [...] kwietnia 2016 r. (a ta data dla oceny jego zasadności ma istotne znaczenie) skarżąca z tytułu zatrudnienia uzyskiwała wynagrodzenie w wysokości blisko dwukrotnie wyższej niż deklarowana we wniosku ([...] zł, zamiast [...] zł). Ponadto w treści wniosku skarżąca wskazała, że jej mąż od [...] marca 2016 r. jest osobą bezrobotną, zaś wezwana do złożenia zaświadczenia potwierdzającego tę okoliczność oświadczyła, że od [...] marca do [...] maja 2016 r. przebywał on na zasiłku chorobowym. Wysokości tego zasiłku skarżąca nie ujawniła ani we wniosku, ani też w treści pisma z [...] maja 2016 r. Zdaniem referendarza także analiza operacji na rachunku bankowym obojga małżonków nie potwierdza trudnej sytuacji finansowej rodziny. Skarżąca istotnie spłaca zobowiązania wobec urzędu skarbowego, reguluje również inne bieżące rachunki związane z utrzymaniem domu, ale także zasila konto pozostającego na utrzymaniu [...] – letniego syna dokonując, np. w dniu [...] marca 2016 r. przelewu w wysokości [...] zł. Rodzina według złożonego oświadczenia korzysta także z pomocy finansowej matki skarżącej i rodziców jej męża. Referendarz w tej sytuacji uznał, że trudno jest przyjąć, aby skarżąca w sposób przekonujący wykazała, że partycypowanie w kosztach postępowania wywołanych wniesieniem skargi, jest poza zasięgiem jej możliwości. Od ww. rozstrzygnięcia skarżąca prawidłowo wniosła sprzeciw, w którym nie zgodziła się ze stanowiskiem referendarza. Uznała, że jej obecny stan majątkowy uzasadnia przyjęcie, że nie jest ona w stanie skutecznie skorzystać z przysługującego jej prawa do sądu. Nie posiada bowiem wolnych środków finansowych na pokrycie kosztów niniejszego postępowania. Zestawiając koszty związane z koniecznym utrzymaniem, wysokością zaległości podatkowych, przypadającego kredytu do spłaty oraz faktem, że na obecną chwilę skarżąca nie posiada żadnych oszczędności oraz zdolności zaciągania zobowiązań finansowych nie sposób przyjąć zdaniem skarżącej, że nie wymaga ona pomocy Państwa w zapewnieniu dostępu do sądu. Nie zdołała przy tym zabezpieczyć na ten cel środków płatniczych, co wykazała w jej ocenie w przekazanym do Sądu materiale źródłowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), m. in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Rozpatrując sprzeciw od tegoż postanowienia sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka zatem jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sprawę Sąd rozpoznaje na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zdaniem Sądu, biorąc powyższe pod uwagę zaskarżone rozstrzygnięcie referendarza z 11 maja 2016 r. odpowiada prawu. Tym samym prawidłowe jest przyjęcie, że w przypadku skarżącej nie zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przypomnieć w tym miejscu należy, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona dodatkowo jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Zdaniem Sądu, odnosząc powyższe do dokonanej w tym względzie oceny referendarza Sąd uznał ją za prawidłową. Na podstawie nadesłanych przez stronę dokumentów źródłowych, referendarz przeanalizował bowiem sytuację materialną skarżącej, dokonując także zestawienia zadeklarowanych miesięcznych wydatków z uzyskiwanymi dochodami. W tym zakresie także Sąd powziął wątpliwość co do rzeczywistego stanu majątkowego skarżącej wobec szeregu nieścisłości i niejasności w składanych oświadczeniach. Dokumenty i oświadczenia przedłożone przez skarżącą, zdaniem Sądu, nie pozwalają na ocenę jej rzeczywistej sytuacji finansowej i zdolności płatniczych. Przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] kwietnia 2016 r.( data wpływu [...] kwietnia 2016 r.) miesięczne wydatki nie korelują z zadeklarowanym miesięcznym dochodem, przewyższając podane przez skarżącą wpływy finansowe. Zauważyć bowiem należy, że skarżąca jako dochód we wniosku podała kwotę [...]zł i jednocześnie wskazała, że ponosi wydatki z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego w kwocie [...] zł, ratę kredytu hipotecznego ([...] zł miesięcznie), rata zaległości podatkowej ([...] zł). Tymczasem kwota tego dochodu netto, w porównaniu z kwotą wskazaną w zaświadczeniu z dnia [...] kwietnia 2016 r. jest zaniżona. Skarżąca nie ujawniła również dochodu męża (obecnie z tytułu zasiłku chorobowego; do [...] marca 2016 r. mąż był zatrudniony i niewątpliwie pobierał z tego tytułu wynagrodzenie za pracę). Skarżąca oświadczyła również, że korzysta z pomocy rodziny, jednocześnie nie wskazując kwoty otrzymywanego wsparcia. Powyższe, w ocenie Sądu podważa wiarygodność przedstawionych informacji, wobec czego wniosek może budzić uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności zawartych w nim oświadczeń. Stąd wykazane w rozpoznawanej sprawie nieścisłości uniemożliwiają uznanie, że wnioskująca o przyznanie prawa pomocy nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z toczącym się postępowaniem w niniejszej sprawie. Wystąpienia przeciwnych okoliczności nie wykazała sama skarżąca, która także na etapie wniesionego sprzeciwu nie załączyła żadnych dodatkowych dowodów potwierdzających zasadność wniosku, że w jej przypadku przyznanie wnioskowanej pomocy jest obiektywnie zasadne. We wniesionym środku zaskarżenia, powołując się na zapisy zawarte w Konstytucji nie odniosła się bowiem do wytkniętych przez referendarza wątpliwości co do jej realnych możliwości płatniczych. Brak jest zatem podstaw do uznania, iż występuje w niniejszej sprawie niemożność pokrycia kosztów toczącego się postępowania. Tymczasem zauważyć należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący. Zatem wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Prawo do sądu zatem istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń, a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Ograniczona wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (por. postanowienia NSA z 14 stycznia 2014 r., sygn. akt II FZ 1517/13; z 26 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 219/12, z 28 października 2011 r., sygn.. akt II OZ 1040/11; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Dodać również należy, że zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżąca winna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych. Z tych względów Sąd uznał, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (zob. postanowienia NSA z 9 marca 2011 r. sygn. akt I GZ 54/11 oraz I GZ 55/11; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Biorąc powyższe pod uwagę Sąd stwierdził, że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Tym samym nie wystąpiły podstawy do zmiany zaskarżonego postawienia referendarza. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.