VIII SA/Wa 275/14
WyrokWSA w Warszawie2014-07-03
Skład orzekający: Artur Kot, Leszek Kobylski, Iwona Szymanowicz-Nowak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organy ARiMR prawidłowo odmówiły przyznania płatności rolnośrodowiskowych spółce z o.o. na podstawie art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95, uznając, że spółka sztucznie stworzyła warunki do uzyskania płatności, a także czy organy te prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy ARiMR dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy nie wykazały w sposób wyczerpujący i przekonujący, że spółka sztucznie stworzyła warunki do uzyskania płatności, a ich ustalenia opierały się głównie na danych z systemu ZSZiK, nie znajdując wystarczającego odzwierciedlenia w aktach sprawy. Sąd stwierdził, że organy nie przeprowadziły wystarczającego postępowania dowodowego, nie uwzględniły wniosków dowodowych strony i błędnie przerzuciły ciężar dowodu na skarżącą, co skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji.Stan faktyczny
Spółka z o.o. złożyła wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2007. Organy ARiMR odmówiły przyznania płatności, uznając, że spółka stworzyła sztuczne warunki do uzyskania płatności w rozumieniu art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95, a także że nie była posiadaczem gruntów rolnych. Spółka kwestionowała te ustalenia, zarzucając organom błędy w ustaleniach faktycznych, dowolną ocenę dowodów i nieprzeprowadzenie wnioskowanych dowodów. Sprawa była wielokrotnie rozpatrywana przez organy administracji i sądy administracyjne.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR. Stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się wyroku. Zasądzono od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR na rzecz skarżącej kwotę tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski /sprawozdawca/, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2014 r. sprawy ze skargi "[...]" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] na rzecz skarżącej "[...]" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania P. M. działającego w imieniu [...] sp. z o. o. (dalej: "spółka" lub "skarżąca") Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W., (dalej: "Dyrektor ARiMR" lub "organ odwoławczy") utrzymał w całości w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2013 r. Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. (dalej: "Kierownika ARiMR" lub "organ I instancji") w przedmiocie odmowy przyznania ww. spółce płatności rolnośrodowiskowej na 2007 r.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że postępowanie w sprawie zostało zainicjowane wnioskiem złożonym przez spółkę w dniu [...] maja 2007 r.,
w którym wnioskowała o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2007. Spółka do płatności rolnośrodowiskowych na rok 2007 zadeklarowała grunty rolne położone na siedemdziesięciu trzech działkach ewidencyjnych o powierzchni łącznej [...] ha w następujących wariantach: S02a01 uprawy rolnicze 9 bez certyfikatu zgodności), S02b01 trwałe użytki zielone (bez certyfikatu zgodności), P01a01 półnaturalne łąki jednokośne (wykaszanie ręczne) oraz P01b pólnaturalne łąki dwukośne.
Decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...] Kierownik ARiMR orzekł o odmowie przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na rok 2007. Decyzję powyższą organ I instancji oparł o treść art. 5 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. z 2003 roku, Nr 229, poz. 2273 ze zm.), art. 15, art. 21, art. 22 ust. 1, art. 74 ust. 2, 3, 4a rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 roku, ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników, § 11 ust. 1, § 14 ust. 1, 2, 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 174, poz. 1809 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej "Kpa").
Decyzja niniejsza utrzymana została w mocy decyzją Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...].
Na skutek wniesionej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 grudnia 2011 r., sygn. akt VIII SA/Wa 751/11 orzekł o uchyleniu zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji. Jak wynika z uzasadnienia wskazanego wyżej wyroku, za bezsporne Sąd uznał, iż niniejsza sprawa dotyczy odmowy przyznania dla skarżącej wnioskowanych płatności na 2007 r. Poza sporem pozostaje także, że wskutek złożonych przez spółki cywilne o nazwach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz spółkę z o.o. [...], ww. podmioty otrzymały decyzje o przyznaniu płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na 2007 r., o które to płatności wcześniej wnioskowała skarżąca. Przyznanie przedmiotowych płatności na rzecz tych podmiotów oznacza, że decyzje wydane wskutek wniosków ww. podmiotów pozostają poza kontrolą i oceną Sądu w postępowaniu. Sąd wskazał także, iż nie jest sporne, że producent rolny o nazwie [...] s.c., (wspólnicy ww. spółki cywilnej), w związku z przejęciem działek rolnych położonych na przejętych działkach ewidencyjnych nr [...] i [...] położonych w województwie [...], powiecie [...], gm. W., obrębie S., nie otrzymali przedmiotowych płatności na 2007 r., o których mowa.
Jako okoliczności sporne Sąd wskazał to, czy w związku z przejęciem
w posiadanie od wnioskującej w niniejszej sprawie spółki gruntów rolnych przez innych producentów rolnych, grunty te zasadnie zostały wyłączone z powierzchni kwalifikowanej do otrzymania przedmiotowych płatności. Sporne jest także to, czy na chwilę rozpatrywania sprawy przez organ pierwszej instancji, tj. październik 2010 r. nie jest już możliwa wypłata przez organ środków dla skarżącej z tytułu użytkowania przez nią w 2007 r. działki rolnej o symbolu [...], położonej na działce ewidencyjnej nr [...]
w obrębie M., gm. W., powiat g., województwo [...]. Jako istotę sporu w postępowaniu Sąd wskazał ustalenie, czy skarżąca spełnia w ogóle ustawowe warunki przyznania pomocy finansowej do przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych (zwanej dalej płatnością rolnośrodowiskową) na 2007 r., czy wpływ na prawo do przyznania tej pomocy miała dokonana w 2008 r. zmiana stanu faktycznego sprawy, polegająca na przeniesieniu posiadania gruntów rolnych na inne podmioty. Dokonując oceny prawnej w rozpoznawanej sprawie, także w kontekście art. 5 ust. 3a ustawy z 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. z 2003 roku, Nr 229, poz. 2273) (dalej: "ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich") Sąd w odniesieniu do stanowiska organów ARiMR, z których wynika, iż na chwilę rozpatrywania sprawy przez organ pierwszej instancji, tj. październik 2010 r. wypłata środków z funduszu Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (SG EFOiGR) nie jest możliwa, ponieważ finansowanie płatności z ww. funduszu zostało już zakończone, a wszelkie zobowiązania wynikające z realizacji programów wieloletnich i składanych w ramach wniosków kontynuacyjnych, w tym rolnośrodowiskowych przejął nowy fundusz na podstawie następnej już ustawy - z dnia 7 marca 2007 r. Podniósł, iż skarżąca złożyła wniosek o przyznanie płatności w niniejszej sprawie już w 2007 r. Pomimo tego, organy nie wydały stosownych decyzji do dnia 30 czerwca 2008 r., a więc końcowej daty wskazanej art. 5 ust. 3a ustawy z 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. Wskazano jednocześnie, iż decyzja organu pierwszej instancji z przyczyn niezawinionych przez skarżącą, została wydana dopiero w dniu [...] października 2010 r., a więc po ponad dwóch latach od daty do której to winny zostać wydane stosowne rozstrzygnięcia wskutek złożonego przez skarżącą wniosku. W ocenie Sądu, skarżąca nie powinna więc z tego tytułu ponosić negatywnych konsekwencji. Tym samym w ocenie Sądu twierdzenia organów o przekroczeniu granicznego terminu do uwzględnienia powierzchni do realizacji dla nich płatności ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji Rolnej nie mogą być uznane za uzasadnione. Jednocześnie Sąd w uzasadnieniu zawarł wskazania dla organów, co do dalszego postępowania w sprawie.
W toku ponownego rozpoznania sprawy, decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 105 ust. 1 Kpa, w związku z art. 4 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1320/2006 z dnia 5 września 2006 r. ustanawiającego zasady przejścia do systemu wsparcia rozwoju obszarów wiejskich określonego w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1698/2005 oraz art. 5 ust. 3a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich orzekł o umorzeniu w całości postępowania o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2007. Rozpoznając sprawę na skutek wniesionego przez beneficjenta odwołania, organ odwoławczy w decyzji z dnia [...] listopada 2012 r. wskazał, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1320/2006 z dnia 5 września 2006 r. ustanawiającego zasady przejścia do systemu wsparcia rozwoju obszarów wiejskich określonego w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. U. UE. L. z 2006 r. Nr 243, poz. 6, dalej: "rozporządzenie 1320/2006") został wskazany końcowy termin odnoszący się do możliwości wydawania decyzji dla działania dotyczącego pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej w ramach programów rolnośrodowiskowych, określonego w ramach planu rozwoju obszarów wiejskich. Termin ten jest terminem materialnym, zatem nie może być przez organ przekroczony, ani w żaden sposób przedłużony. Organ działałby bowiem naruszając przepisy prawa. Zgodnie z regulacją art. 5 ust. 3a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, pomoc jest udzielana do wysokości limitu stanowiącego równowartość złotych w euro określonej w planie na poszczególne działania, lecz nie później niż do 30 czerwca 2008 r. Realizowanie płatności na podstawie decyzji administracyjnych po upływie ww. terminu kwalifikowalności jest działaniem sprzecznym z ww. art. 5 ust 3a oraz ograniczeniami dotyczącymi kwalifikowalności wynikającymi z rozporządzenia Nr 1320/2006.
Dyrektor ARiMR wyjaśnił następnie, że ostatnim dniem na księgowanie wydatków przez agencję płatniczą w ramach Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2004 - 2006, zgodnie z rozporządzeniem 1320/2006, był dzień 31 grudnia 2008 r., a z dniem 1 stycznia 2009 r. został zamknięty Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej, z którego pochodziły środki finansowe na płatności rolnośrodowiskowe realizowane na podstawie wniosków składanych w latach 2004 -2006.
W tym stanie sprawy organ odwoławczy uznał, iż wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w wyroku o sygn. akt. VIII SA/Wa 223/11 z dnia 19 lipca
2011 r. w przedstawionym stanie prawnym tracą zasadność, bowiem wskazany powyższej przepis art. 5 ust. 3a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, wyraźnie wykluczył możliwość wydania decyzji przyznającej płatność w sprawie, nawet w pomniejszonej wysokości, po terminie 30 czerwca 2008 r., a wydanie jej po tym terminie byłoby, jak wskazano powyżej, obciążone wadą nieważności. Upływ terminu materialno-prawnego wskazanego w wyżej wymienionym przepisie stanowi zatem brak podstawy prawnej do merytorycznego rozpoznania niniejszej sprawy w formie decyzji administracyjnej.
Na wspomniane decyzje skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji w całości w uzasadnieniu podtrzymując twierdzenia i zarzutu podnoszone
w postępowaniu administracyjnym.
Wyrokiem WSA W Warszawie z dnia 24 kwietnia 2013 r. sygn. akt VIII SA/Wa 142/13 została uchylona zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. z dnia [...] listopada 2012 r. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał na naruszenie przez organy art. 153 p.p.s.a. oraz zobowiązał organy przy ponownym rozpatrywaniu sprawy do wykonania wytycznych Sądu zawartych w orzeczeniu Sądu z dnia 22 grudnia 2011 r.
Po ponownym rozpatrzeniu wniosku o płatności rolnośrodowiskowe organ I instancji decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. odmówił przyznania wspomnianych płatności ze względu na niespełnienie warunku posiadania zadeklarowanych gruntów rolnych w związku ze stworzeniem przez producenta sztucznych warunków do uzyskania płatności w rozumieniu art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich ( Dz Urz. UE L 312 , dalej jako "rozporządzenie Rady nr 2988/95").
Pismem z dnia [...] listopada 2013 r. P. M., działając w imieniu skarżącej spółki, złożył odwołanie od wspomnianej decyzji. Wnosząc o jej uchylenie zarzucił organowi I instancji brak staranności przy zbieraniu dowodów, ustalaniu stanu faktycznego i popełnienie fundamentalnych błędów w ustaleniach faktycznych, oparcie o źle metodycznie zgromadzone dowody, błędną, arbitralną i dowolną ocenę materiału dowodowego oraz nie przeprowadzenie dowodów żądanych przez stronę.
Organ odwoławczy utrzymując w mocy zaskarżone w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie I instancji wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących
z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U.
z 2003 r. nr 229 poz. 2273 z późn. zm., dalej określana jako "ustawa PROW") szczegółowe warunki i tryb udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt (określaną dalej jako "płatność rolnośrodowiskowa") określają przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych o poprawy dobrostanu zwierząt (Dz. U. z 2004 r. nr 174 poz. 1809) oraz przepisy unijne, w szczególności rozporządzenie Komisji (WE) Nr 817/2004 z dn. 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej.
Organ powołując § 2 cyt. rozporządzenia RM z dnia 20 lipca 2004 r. dot. płatności rolnośrodowiskowych, wskazał, że płatność jest udzielana producentowi rolnemu, który prowadzi działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym o powierzchni co najmniej 1 ha użytków rolnych i zobowiąże się do przestrzegania stosownych wymagań. W tym kontekście organ podniósł, że skarżąca nie była posiadaczem zgłoszonych przez siebie gruntów rolnych w rozumieniu ww. § 2 rozporządzenia RM w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowych, ponieważ grunty te wchodziły w skład gospodarstwa rolnego P. M. i były przez niego zarządzane. W niniejszej sprawie doszło zatem do sztucznego podziału gospodarstwa rolnego w celu obejścia prawa i uzyskania nienależnych uprawnień do płatności. Zgodnie natomiast z art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków
w celu uzyskania tej korzyści prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.
Akta niniejszej sprawy wskazują, że w 2007 r. prezesem zarządu spółki był P. M. i to on podejmował decyzje związane z prowadzeniem działalności rolniczej przez spółkę. Akta wskazują również, że spółka zlecała wykonywanie usług rolniczych firmie [...], której przedstawicielem był również P. M. Umowy zlecenia podpisywane były przez różnych przedstawicieli stron z oczywistego względu – P. M. nie mógł występować formalnie zarówno jako zleceniodawca, jak i zleceniobiorca, choć faktycznie - tak właśnie było. P. M. występuje jako wspólnik, prezes zarządu, prokurent lub pełnomocnik spółek i spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, które zostały zarejestrowane w ewidencji producentów jako odrębne podmioty, ponadto prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą [...]. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że P. M.
i R. M. jako małżeństwo posiadali dwa odrębnie nadane numery
w ewidencji producentów nadane im jako osobom fizycznym. W 2011 r. działając wspólnie założyli [...] spółek, których są jedynymi wspólnikami: [...] sp. z o.o., [...] s.c., [...] s.c., [...] s.c., [...] s.c., [...] s.c., [...] s.c., [...] s.c., [...] s.c., [...] s.c. Nadto oboje małżonkowie założyli w 2011 r. [...] spółek cywilnych, w których jedno z nich jest wspólnikiem.
Z umów spółek cywilnych oraz z odpisów KRS spółek z ograniczoną odpowiedzialnością wynika, że są one powiązane ze sobą osobowo poprzez wymienione wyżej osoby P. M., R. M. oraz D. M. Przemawia za tym zarówno struktura organizacyjna spółek, w których wymienione osoby mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie spółki albo bezpośrednio, będąc jej wspólnikami bądź pełniąc inne funkcje umożliwiające im prowadzenie spraw spółki, np. prokurenta lub prezesa zarządu, względnie pośrednio, gdzie jako wspólnik występuje inna spółka, której wspólnikami są wymienione osoby.
Następnie Dyrektor ARiMR zauważył, że podmioty, o których mowa wyżej, ubiegające się o płatności w 2011 r. w większości podawały jako adres siedziby: ul. [...] w B., względnie ul. [...] w B., będący adresem zamieszkania P. M. Adresy te były także podawane jako korespondencyjne. Skarżąca spółka podała jeden z wymienionych adresów jako korespondencyjny. W [...] z [...] spółek funkcjonujących w 2012 r. podano jedno konto bankowe w [...] Banku o nr [...] należące do P. M. i D. M. Ten numer konta figuruje także w ewidencji producentów prowadzonej dla skarżącej. Również organizacyjne wymienione podmioty nie wykazywały odrębności i samodzielności. Poszczególne działki ewidencyjne stanowiące składnik gospodarstwa rolnego były w kolejnych latach deklarowane przez kolejne spółki, które swobodnie przenosiły między sobą posiadanie działek, legitymując to umowami przeniesienia posiadania podpisywanymi na ogół przez P. M. Powyższe dane znane są organowi z urzędu i wynikają ze Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli (ZSZiK), który jest w dyspozycji ARiMR. Powyższe zestawienie w połączeniu z analizą osobową wymienionych podmiotów wskazuje, że w kolejnych latach grunty deklarowane były przez kolejne podmioty, natomiast przenoszenie posiadania poszczególnych działek było fikcyjne. Uprawą działek zajmowali się pracownicy wykonujący polecenia P. M., używający jego sprzętu.
W związku z powyższym, przedstawione w toku postępowania dokumenty: protokół zlecenia wykonania usługi, faktury VAT, protokoły z obmiarów produkcji roślinnej i z likwidacji produkcji roślinnej, ewidencje sprzedaży oraz protokół z inspekcji gospodarstwa, z uwagi na opisaną wyżej strukturę własnościową i organizacyjną skarżącej spółki organ odwoławczy uznał za niewiarygodne, nie świadczące o tym, że była ona posiadaczem zadeklarowanych do płatności działek i prowadziła działalność rolniczą.
W ocenie organu odwoławczego skarżąca nie prowadzi samodzielnej działalności, ale jest organizacyjnie, technicznie i osobowo powiązana z innymi podmiotami założonymi i prowadzonymi przez P. M.; stanowi to zorganizowane, celowe działanie zmierzające do obejścia regulacji dotyczących modulacji płatności. Grunty zgłoszone do płatności przez spółkę są zarządzane przez P. M. i stanowią część posiadanego przez niego gospodarstwa rolnego. W celu obejścia przepisów dotyczących modulacji płatności dokonał on sztucznego podziału gospodarstwa rolnego, tworząc podmioty faktycznie zarządzane przez niego, a formalnie występujące o płatności jako odrębni rolnicy.
Takim podmiotem jest także skarżąca. W tym stanie rzeczy nie sposób uznać, że spółka posiadała grunty rolne w rozumieniu § 2 rozporządzenia PRŚ. Posiadanie
w świetle tego rozporządzenia należy rozumieć szerzej, niż tylko poprzez pryzmat art. 336 Kodeksu cywilnego. Płatność przysługuje za rolnicze użytkowanie działek rolnych, nie zaś prawo własności tych działek. W konsekwencji powyższych ustaleń uznać więc należy, że organ I instancji prawidłowo odmówił spółce przyznania płatności ONW
w oparciu o § 2 rozporządzenia PRŚ w związku z art. 4 ust 3 rozporządzenia Rady Nr 2988/95 i art. 18 ust. 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich.
Organ odwoławczy wskazał, że nie uwzględnił wniosków dowodowych skarżącej zawartych w odwołaniu oraz w toku postępowania administracyjnego o przesłuchanie świadków na okoliczność posiadania przez spółkę oraz prowadzenia gospodarstwa rolnego na jej odrębny rachunek, rzecz i ryzyko. Zauważył przy tym, że ewentualne zeznania świadków nie miałyby znaczenia dla sprawy. Należy bowiem odróżnić samodzielny byt skarżącej jako osoby prawnej, utworzonej na podstawie przepisów Kodeksu spółek handlowych, od samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego, czego, jak wykazano powyżej, spółka nie czyniła. Organ podkreślił, że nie kwestionuje, iż skarżąca jako osoba prawna prowadzi działalność gospodarczą na własną rzecz
i ryzyko, jednakże działalność ta nie obejmuje samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego. Natomiast nie wyklucza to prowadzenia innej działalności, jako że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może być zawiązana w jakimkolwiek celu dopuszczonym prawem. W konsekwencji uznać należało, że zgłaszanie przez stronę postępowania dowodu z zeznań świadków miało na celu jedynie przedłużenie postępowania. Organ może zaś nie uwzględnić żądania przeprowadzenia dowodu, jeżeli ma to na celu przewleczenie sprawy.
Na koniec uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że zasada określona w art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich stanowi odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w części 2 art. 7 Kpa, obowiązek ten został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego (całego), wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Na ARiMR nie ciąży natomiast obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności. Z kolei w myśl art. 21 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, na wnioskodawcę został nałożony obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności. W związku tym, uznać należy, że organy ARiMR orzekając na podstawie posiadanego materiału dowodowego uczyniły zadość wymogom stawianym przez ww. przepis, stojąc na straży praworządności, rozpatrując wyczerpująco cały materiał dowodowy i zapewniając stronie czynny udział w każdym stadium postępowania oraz udzielając niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania.
Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję Dyrektora ARiMR. Wniosła o uchylenie decyzji organów obydwu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła organom brak staranności przy zbieraniu dowodów, ustalaniu stanu faktycznego i popełnienie fundamentalnych błędów w faktycznych ustaleniach w oparciu o źle metodycznie zgromadzone dowody, błędną, arbitralną i dowolną ocenę materiału dowodowego, nie przeprowadzenie dowodów żądanych przez stronę oraz nieuzasadnione zastosowanie art. 4 ustęp 3 rozporządzenia Nr 2988/1995.
Skarżąca podniosła także zarzut naruszenia związania oceną prawną
i wskazaniami do dalszego prowadzenia postępowania wyrażonymi w prawomocnych wyrokach sygn. VIII SA/Wa 751/11 i VIII SA/Wa 142/13.
Uzasadniając zarzuty skargi jej autor podkreślił, że wnioski dowodowe
o przeprowadzenie dowodów osobowych złożone przez stronę w postępowaniu stanowią realizację prawa strony. Ciężar dowodu, który spoczywa na stronie nie oznacza, iż organ z zasady nie ma obowiązku przeprowadzania na żądanie strony dowodów osobowych. Przesłuchania świadków stanowią usankcjonowany przez prawo środek dowodowy w postępowaniu administracyjnym. Jest oczywiste, że strona ze względu na sam charakter dowodu nie może tego dowodu przeprowadzić bez udziału organu. Wprowadzone w postępowaniach o płatności rolnicze odejście od pełnej realizacji zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 Kpa zwalnia organ jedynie od poszukiwania dowodów z własnej inicjatywy, w tym przeprowadzania dowodów osobowych z inicjatywy organu. Nie zwalnia natomiast z przeprowadzenia dowodów osobowych zawnioskowanych przez stronę.
Organ błędnie przyjmuje, iż skoro uprawą działek zajmowali się pracownicy wykonujący polecenia P. M., używający jego sprzętu, to przekazywanie działek miało charakter fikcyjny. Powyższe ustalenie zostało przyjęte bezkrytycznie bez przesłuchania w charakterze świadków, czy odebrania wyjaśnień od tych pracowników. Nie wiadomo również z czego wynika teza organu o używaniu przez skarżącą sprzętu należącego do P. M., bowiem ciągnik i maszyny używane w gospodarstwie jedynie w części należały do P. M.
Autor skargi podniósł, że błąd organu jest o tyle brzemienny w skutkach, że prowadzi do nieuprawnionego wniosku organu o braku uznania skarżącej spółki za posiadacza przedmiotowych gruntów. Organ odrzucając dowody z dokumentów, nie przesłuchując świadków - mimo żądań strony uznał, że sprawę wyjaśnił bazując jedynie na swoich niezasadnych przypuszczeniach. Organ odwoławczy nie odnosi się do dowodów z dokumentów złożonych przez stronę w postępowaniu. Taki stan rzeczy nie może zostać zaakceptowany. Strona z decyzji powinna móc wywieść szczegółową wiedzę, o tak istotnych wskazaniach, jak przyczyny nieuwzględnienia dowodu ze względu na domniemaną ich niewiarygodność.
W konkluzji skargi strona skarżąca podniosła zarzut wadliwego stosowania prawa materialnego - nie istnieją bowiem w sprawie niniejszej podstawy faktyczne do stosowania art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) Nr 2988/95.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasową argumentację i wystąpił o oddalenie skargi.
W dniu [...] czerwca 2014 r. do Sądu wpłynęło pismo procesowe skarżącej stanowiące uzupełnienie skargi. Odnosząc się do odpowiedzi na skargę skarżąca podniosła, że organ traktuje jako jedyne źródło swoich ustaleń dane i informacje zawarte w prawnie dopuszczalnym i koniecznym systemie ZSZiK. Tymczasem
w sytuacji, gdy przedmiotem ustaleń jest skład organów, czy skład kapitałowy osób prawnych, niezbędne jest korzystanie z danych jawnego rejestru przedsiębiorców prowadzonego przez właściwe sądy gospodarcze KRS. Ani zaś ZSZiK, ani też systemy ewidencji prowadzone na podstawie ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów nie zawierają danych do rzetelnego ustalenia składu organów, czy zmian kapitałowych producentów rolnych będących osobami prawnymi. Organ powinien mieć wolę dokonania rzetelnych ustaleń - czego jednak zabrakło mu w niniejszej sprawie.
Skarżąca wskazała, że swoiste kuriozum stanowi ustalenie, iż przenoszenie posiadania działek było fikcyjne. Chybione ustalenie faktyczne organ dokonuje bez załączenia do akt sprawy dowodów z umów przekazania, które to znane mu są
z urzędu, z postępowań za lata poprzednie i są w jego posiadaniu. Dowody te były podstawą wydania ostatecznych decyzji przyznających płatności za lata poprzednie - ustalenie to nastąpiło bez odbioru wyjaśnień osób uczestniczących w tych czynnościach prawnych, pomimo wyraźnego żądania strony postępowania. Podobnie jak ustalenie, iż to nie spółka skarżąca, ale P. M. był posiadaczem zgłoszonych gruntów. Ustalenie to jest chybione i dowolne. Twierdzenie organu, że grunty zgłoszone do płatności przez skarżącą były zarządzane przez P. M. i stanowiły część posiadanego przez niego gospodarstwa rolnego jest chybione i nie poparte jakimkolwiek dowodem. To bowiem spółka efektywnie i rzeczywiście korzystała z przedmiotowych gruntów, użytkowała rolniczo na własne ryzyko i rachunek zgłoszone działki, decydując poprzez swoje organy, uprawnione osoby komu zlecić prace polowe, kiedy zasiać, zebrać plony, gdzie je sprzedać lub jak je wykorzystać, wreszcie miała również pełną swobodę w podejmowaniu decyzji o jakie konkretne dotacje ze środków unijnych występować. Argumenty, które w ocenie organów miałyby przemawiać za ustaleniem istnienia "sztuczności" nie znajdują jakiegokolwiek oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Wnioski wysuwane przez organ oparte są jedynie na "domysłach" i wynikają zapewne z nieznajomości reguł prowadzenia działalności gospodarczej w bardziej rozwiniętych formach i strukturach. Organowi nie wolno formułować dowolnie tez, które są ewidentnie kłamliwe w zestawieniu ze stanem faktycznym.
Autor pisma stanowiącego uzupełnienie skargi podkreślił, że strona skarżąca wnioskując o przeprowadzenie czynności dowodowych przez organ wywiązała się wstępnie z ciążącego na niej obowiązku dowodzenia swoich twierdzeń, zaś organ,
w którego gestii leży przeprowadzenie samych dowodów, odmówił ich przeprowadzenia. Organ przyjął błędną metodykę prowadzenia postępowania dowodowego. Nie przeprowadził żądanych dowodów osobowych, nie wystąpił pomimo żądań strony do przedstawiciela właściciela zgłoszonych gruntów o informacje w kwestii posiadania i użytkowania gruntów, w tym sporów sądowych dotyczących przedmiotowych gruntów. Nie włączono do niniejszych postępowań sprawozdań finansowych spółki przedłożonych organowi pierwszej instancji w postępowaniach za poprzednie lata. Nie włączono dowodów z dokumentów w zakresie przekazania posiadania przedmiotowych dla sprawy działek rolnych oraz co najmniej decyzji wydanych za lata poprzednie, a dotyczących realizacji wieloletnich zobowiązań ONW
i RŚ obejmujących przedmiotowe dla sprawy grunty. Nie określono ani zamiaru ani celu działania spółki przy zgłoszeniu wniosków o płatność za przedmiotowy rok 2007. Przy ocenie materiału dowodowego zebranego w sprawie, nie odniesiono się do całości materiału, który zebrano. Dokonana więc przez organy ARiMR ocena jest arbitralna, dowolna, oparta na stronniczym poparciu przyjętej zawczasu tezy.
Skarżąca powołując się na wyrok ETS z dnia 12 września 2013 r., sygn. C - 434/12 wskazała, że dla zastosowania normy art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 konieczne jest kumulatywne zaistnienie dwóch okoliczności, które organ winien wykazać. Po pierwsze, zaistnienie ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty, a po drugie, wystąpienie subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek (punkty 29 - 31 ww. wyroku ETS). Co do elementu obiektywnego przez cele realizowane przez te uregulowania należy rozumieć odpowiednie zapisy określone w rozporządzeniu nr 1698/2005. Samo twierdzenie organu, iż beneficjent miał zamiar obejść ograniczenia określone w ustawodawstwie krajowym nie pozwala sama w sobie wykluczyć, że działalność wnioskodawcy przyczyni się do osiągnięcia celów zamierzonych przez rozporządzenie nr 1698/2005 (punkty 32 - 38 ww. wyroku ETS). Stwierdzenie zaistnienia subiektywnego elementu wymaga obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. Organ musi udowodnić wyłączny zamiar strony, ustalić tym samym jej wolę (punkty 41 - 43 ww. wyroku ETS). Skarżąca wskazała, że w sprawie niniejszej działalność wnioskodawcy, co w ogóle pominęły organy, przyczynia się do osiągnięcia celów zamierzonych przez rozporządzenie nr 1698/2005 i nie jest sprzeczna z żadnym z celów wsparcia zakreślonym przez prawodawcę. Powyższe stwierdzenie jest kluczowe o tyle, iż wyklucza zastosowanie omawianego art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Nr 2988/95
i skutkuje koniecznością uchylenia skarżonych decyzji.
Uzasadniając niekonstytucyjność stosowania ww. przepisu skarżąca zauważyła, że zwroty zawarte w przepisach unijnych w rodzaju: "działania skierowane na pozyskiwanie korzyści", "sprzeczny z odpowiednimi celami", "sztuczne stworzenia warunków", "sprzeczne z celami systemu wsparcia" zdecydowanie nie pozwalają na przyjęcie, że "ich interpretacja orzecznicza będzie rzeczywiście jednolita i ścisła" oraz, że "z ich brzmienia nie będzie można wyprowadzić uprawnienia prawotwórczego organów stosujących". Organy uznały, że skoro dokonywane były zmiany we władaniu gruntów, to a priori ich celem było ominięcie prawa, bez próby zbadania rzeczywistego celu tych zmian. Świadczy o tym również bezpodstawne nieuwzględnienie przez organy wniosków dowodowych składanych przez skarżącą jako stronę postępowania. Praktyka stosowania tak nieprecyzyjnych i niejednoznacznych przepisów świadczy, iż
w rzeczywistości tworzą one jedynie szkielet instytucji prawnej, której treść w istotnym stopniu zostaje ukształtowana dopiero w praktyce (vide również rozważania Trybunału Konstytucyjnego w wyroku SK 18/09 z dnia 18 lipca 2013 r.). Z powyższych przyczyn wskazane przepisy, a szczególnie sposób ich stosowania przez organy w sprawie, nie spełniają wymagań wzorca wywodzonego z art. 2 Konstytucji RP.
Na poparcie swoich wywodów i twierdzeń skarżąca powołała się na orzeczenia sądowe zamieszczając obszerne fragmenty uzasadnienia w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 1116/13.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania, czy organy administracji (podatkowe) w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. Nr 270; dalej: "p.p.s.a."). Dodać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga
w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Organy w rozpoznawanej sprawie po raz trzeci odmawiają skarżącej przyznania płatności rolnośrodowiskowych za 2007 r., aktualnie jako podstawę odmowy wskazując niespełnienie warunku posiadania gruntów rolnych w związku ze stworzeniem przez producenta sztucznych warunków do uzyskania płatności w rozumieniu art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) Nr 2988/95. Zgodnie z ww. przepisem, nie naruszając przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.
W ocenie Sądu, organy ARiMR dopuściły się w niniejszej sprawie naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje koniecznością uchylenia ich decyzji. Aby bowiem prawidłowo zastosować wobec skarżącej ww. przepis organy winny w bardzo staranny, wyczerpujący
i przekonywujący, nie pozostawiający żadnych wątpliwości sposób wykazać, że w jej przypadku miało miejsce sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności. Powyższego zabrakło jednak w czynnościach organu podejmowanych
w niniejszej sprawie. Argumenty podnoszone przez organy obu instancji, które ich zdaniem przemawiają za ustaleniem istnienia stworzenia przez skarżącą sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia nie znajdują wystarczającego oparcia w materiale dowodowym przedstawionym Sądowi. Zauważyć przede wszystkim należy, że jedyne źródło ustaleń organów to dane
i informacje zawarte w Zintegrowanym Systemie Zarządzania i Kontroli (ZSZiK). Organy powołują się na dane, które są im znane niejako z urzędu, poprzez możliwość skorzystania z ww. systemu informatycznego. Zdaniem Sądu, fakt, że jak podnoszą organy system ten jest prawnie zatwierdzony, dopuszczalny i konieczny, nie oznacza jeszcze, że organy wydając swoje decyzje mogą jedynie poprzestać na danych jakie znajdują się w przedmiotowym systemie, nie rozpatrując innego materiału dowodowego niezbędnego do rozstrzygnięcia sprawy. Aby organ mógł powoływać się na dane
z ZSZiK, winny one jednak znaleźć przede wszystkim stosowne odzwierciedlenie
w aktach kontrolowanej przez Sąd sprawy administracyjnej. Innymi słowy, każde ustalenie organu wynikające z przedmiotowego systemu winno wynikać z dokumentów, które znajdują się w tych aktach. Dopiero bowiem wówczas twierdzenia organów nie będą gołosłowne, a ich decyzje można uznać będzie za przekonywujące zgodnie z art. 11 Kpa (zasada przekonywania) i art. 107 § 3 Kpa (uzasadnienie decyzji). Jeśli zaś w aktach administracyjnych sprawy brak jest takich dokumentów - to ustalenia organów należy uznać za dowolne i arbitralne, a więc naruszające art. 80 Kpa, tj. swobodną ocenę dowodów.
Zasada przekonywania o której mowa w art. 11 Kpa nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Powołana wyżej zasada obowiązuje zarówno
w postępowaniu przed organem pierwszej, jak i drugiej instancji, którego obowiązkiem jest nie tylko kontrola kwestionowanego aktu, ale również ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy. Powyższe jest o tyle istotne w niniejszej sprawie, że skarżąca
w toku postępowania zarówno przed organami administracji, jak i w postępowaniu przed Sądem, zarzuca szereg błędnych ustaleń faktycznych organów, co w świetle przekazanego przez organ odwoławczy materiału dowodowego jest dla Sądu
w zasadzie niemożliwe do zweryfikowania na podstawie akt administracyjnych niniejszej sprawy. Organy nie odnoszą się do szeregu ww. zarzutów, co dodatkowo utrudnia tę weryfikację. Tym samym stwierdzić należy, że organy obu instancji nie przeprowadziły szczegółowego postępowania mającego na celu udowodnienie, iż rzeczywiście skarżąca spółka stworzyła sztuczne warunki o których mowa w art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) Nr 2988/95 do otrzymania płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu.
Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich,
z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że przepisy ustawy stanowią inaczej. Z ustępu 2 art. 21 ww. ustawy wynika, że w postępowaniu
w sprawach dotyczących pomocy, organ przed którym toczy się postępowanie:
1) stoi na straży praworządności;
2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kpa nie stosuje się.
Z kolei ust. 3 art. 21 ww. ustawy stanowi, że strony oraz inne osoby uczestniczące
w postępowaniu, o których mowa w ust. 2 są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy, zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Nie można do końca zgodzić się z argumentacją organów ARiMR, opartą na art. 21 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, że w sprawie w której zarzuca się podmiotowi wnioskującemu o przyznanie płatności, ciężar dowodu dotyczący wykazania, że nie miało miejsce stworzenie przez niego sztucznych warunków o jakich mowa w art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) Nr 2988/95 spoczywa tylko właśnie na tym podmiocie.
Zdaniem Sądu, to organy ARiMR winny udowodnić, że zamiarem danego podmiotu jest stworzenie "sztucznych warunków". To na organach, jako tych które chcą wywieść odpowiednie skutki prawne powstałe wskutek takiej sytuacji ciąży obowiązek poszukiwania dowodów. Ustalenia takie winny zaś w sposób niebudzący żadnych wątpliwości wynikać ze zgromadzonego, a następnie rozpatrzonego przez organy materiału dowodowego, jaki stanowi podstawę rozstrzygnięcia. W przeciwnym wypadku, ustalenia organów należy uznać za niekompletne i niewystarczające do wykazania stworzenia przez dany podmiot tzw. "sztucznych warunków" w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia, tj. otrzymania płatności. Organy nie mogą też, tak jak uczyniły to w niniejszej sprawie, z jednej strony przerzucać ciężar dowodu na skarżącą jako stronę postępowania, a z drugiej strony kwestionować potrzebę przeprowadzenia wnioskowanych przez nią dowodów, czy wręcz stwierdzając, że nie mają one znaczenia dla sprawy i służą jedynie przewleczeniu postępowania.
Zauważyć należy, co wydaje się istotnym w niniejszej sprawie, że dotyczy ona płatności rolnośrodowiskowych za 2007 r., o które ubiega się osoba prawna, podmiot prawa handlowego - spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Słusznie zauważa skarżąca, że w polskim systemie prawnym obowiązuje zasada odrębności podmiotów posiadających osobowość prawną, a tym samym przy badaniu stworzenia przez dany podmiot, w tym przypadku spółki z o.o., "sztucznych warunków" o których mowa w art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Nr 2988/95, organy winny szczegółowo zbadać kwestie kapitałowe i osobowe wnioskującego podmiotu, czego jednak nie uczyniły w niniejszej sprawie.
W ocenie Sądu, organy winny wyjaśnić, czy skarżąca prowadziła w 2007 r. samodzielnie działalność rolniczą i mogła być uznana za rolnika w rozumieniu § 2 rozporządzenia PRŚ. W tym zakresie organy również nie poczyniły jednak wystarczających ustaleń, a tym samym nie stały na straży praworządności i nie rozpatrzyły w wyczerpujący sposób całego materiału dowodowego, czym uchybiły art. 21 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich.
Zdaniem bowiem organów akta niniejszej sprawy wskazują, że prezesem spółki w 2007 r. był P. M., który to podejmował decyzje związane z prowadzeniem działalności przez spółkę. Skoro więc P. M. faktycznie zarządzał i posiadał zgłoszone przez spółkę we wniosku grunty, to w ocenie organów nie prowadziła ona w 2007 r. samodzielnie gospodarstwa rolnego oraz nie mogła być uznana za posiadacza zgłoszonych we wniosku za ww. rok gruntów. Okoliczność ta jest jednak o tyle dyskusyjna, że wbrew twierdzeniu organu wcale nie wynika ona z przedstawionych Sądowi akt administracyjnych niniejszej sprawy. Dlatego też w ocenie Sądu, organy nie mogły poprzestać w tym zakresie na danych wynikających z ZSZiK, czy systemów ewidencji producentów, a winny wykorzystać dane które znajdują się w KRS.
Podobnie sytuacja wygląda w przypadku rachunku bankowego spółki. Organy wskazują, że rachunek ten – należący do P. M. i jego syna D. M. jest tożsamy dla [...] z [...] spółek funkcjonujących w dacie wydania zaskarżonych decyzji. Niemniej jednak, pomijając już fakt, że powyższe dane znane są organom z urzędu i wynikają jedynie z ZSZiK, zauważyć należy, że nie potwierdzają one, iż również w 2007 r., spółka miała ten sam numer rachunku bankowego. Tak więc, w roku za który spółka ubiega się o płatności, mogła mieć ona zupełnie inny numer rachunku bankowego, który to mógł nie należeć do P. M. Organy nie wyjaśniły jednak tej istotnej zdaniem Sądu dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy kwestii. Za dowolne, jako nieznajdujące stosownego odzwierciedlenia w aktach administracyjnych niniejszej sprawy należy uznać stwierdzenia organów dotyczące tego, że przenoszenie posiadania gruntów zgłoszonych przez skarżącą we wniosku o przyznanie płatności było fikcyjne, bowiem grunty te były deklarowane również przez inne podmioty. Organy dokonują powyższego stwierdzenia, jak słusznie wskazuje zresztą skarżąca - bez załączenia dowodów z umów przekazania przedmiotowych gruntów. Podnoszą przy tym jedynie, że powyższe jest im znane z urzędu, z postępowań za lata poprzednie.
Organy nie wyjaśniły również w przekonywujący sposób dlaczego za niewiarygodne uznały przedstawione przez skarżącą w toku postępowania dokumenty mające przemawiać za prowadzeniem przez nią samodzielnej działalności rolniczej. Okoliczność, że spółka prawa handlowego zlecała wykonywanie usług rolniczych innej firmie, której przedstawicielem był P. M. nie jest wystarczająca do uznania, że skarżąca nie prowadzi samodzielnie działalności rolniczej. Organy winny w sposób niebudzący żadnych wątpliwości wyjaśnić, czy spółka efektywnie i rzeczywiście korzystała z gruntów, za użytkowanie których wnioskowała o przyznanie płatności.
W tym celu, jak słusznie wskazuje skarżąca, winny ustalić, czy spółka użytkowała rolniczo wskazane przez siebie działki na własne ryzyko i rachunek, decydując poprzez swoje organy lub uprawnione osoby komu np. zlecić prace polowe, kiedy zasiać, zebrać plony, gdzie je sprzedać lub jak je wykorzystać, nadto czy miała ona również pełną swobodę w podejmowaniu decyzji o jakie konkretne dotacje ze środków unijnych występować. Powyższe było zresztą przedmiotem wytycznych Sądu w wyrokach rozpoznających skargi skarżącej spółki dot. płatności za 2007 r. wydanych w 2011 r.
i w 2013 r. W celu ustalenia prowadzenia samodzielnie działalności rolniczej organy winny również wyjaśnić, czy skarżąca, tak jak podnosi w uzupełnieniu swojej skargi, rzeczywiście składała sprawozdania finansowe, które mogłyby to potwierdzić.
W związku powyższym, w ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, również za dowolne, a co najmniej za przedwczesne należy uznać stwierdzenie organów, że skarżąca nie prowadzi samodzielnej działalności, ale jest organizacyjnie, technicznie i osobowo powiązana z innymi podmiotami założonymi
i prowadzonymi przez P. M. co stanowi zorganizowane, celowe działanie zmierzające do obejścia regulacji dotyczących modulacji płatności.
W ocenie Sądu, w sprawie, w której organy chcą wykazać stworzenie "sztucznych warunków" o których mowa art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Nr 2988/95 winny zgodnie z art. 75 Kpa dopuścić wszelkie możliwe dowody, które mogą przyczynić się do jej wyjaśnienia. Tym samym organ winien uwzględnić wnioski dowodowe składane przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego, w tym wniosek
o przesłuchanie świadków na okoliczność posiadania przez spółkę oraz prowadzenia przez nią gospodarstwa rolnego na jej odrębny rachunek, rzecz i ryzyko. Za przedwczesne w sytuacji stwierdzenia uchybień procesowych organów uznać więc należy odnoszenie się przez Sąd do naruszeń dotyczących przepisów prawa materialnego.
Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji, mając na względzie art. 3 ust. 1
i 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, stojąc na straży praworządności, winien dokonać ustaleń po wyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego w sprawie, a następnie wyjaśnić istotne, wskazane wyżej kwestie w prawidłowo sporządzonym, zgodnie z art. 11, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa uzasadnieniu. Ustalenia organu winny zaś znaleźć odzwierciedlenie w aktach administracyjnych sprawy, tak aby Sąd miał możliwość dokonania ich weryfikacji.
Mając na względzie powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. W punkcie drugim wyroku orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 §1 p.p.s.a. jak w punkcie trzecim wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło