VIII SA/Wa 3/16

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. M. – wspólnika spółki cywilnej [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. M. – wspólnika spółki cywilnej [...] na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za 2009 rok postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. P. M., jako wspólnik spółki cywilnej [...], wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] października 2015 r. w przedmiocie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za 2009 rok. W złożonym wniosku skarżący podał, że nie posiada środków na pokrycie kosztów utrzymania i bieżących wydatków oraz spłatę wymagalnych zobowiązań. Stan zajęć komorniczych na rachunkach bankowych, ruchomościach oraz nieruchomościach od kilku lat nie zmalał. Majątek, jak wskazał wnioskodawca, został zajęty w całości. Do skarżącego należą (stanowiąc przedmiot zajęcia komorniczego) dwie działki o łącznej pow. [...] ha. Dochody miesięczne skarżącego wynoszą [...] zł. Stałe zobowiązania wnioskodawcy odnoszą się, jak podał, do opłat eksploatacyjnych za mieszkanie ([...] zł), opłat za zużycie energii elektrycznej ([...] zł), wywóz odpadów komunalnych ([...] zł) i zakup środków czystości oraz wyżywienia ([...] zł). Do wniosku skarżący dołączył kopie zeznania podatkowego za 2014 r., plan podziału środków uzyskanych w toku egzekucji przez komornika sądowego, dowód ponoszenia kosztów zużycia energii elektrycznej, wywozu odpadów komunalnych i opłat eksploatacyjnych za mieszkanie, zaświadczeń o wysokości wynagrodzenia w spółkach [...] Sp. z o.o. i [...] Sp. z o.o. z tytułu pełnionych funkcji i wykonywanej pracy, wyciągu z rachunku bankowego w [...] Banku poświadczającego wysokość blokady na rachunku w wysokości [...] zł i wyciągu z Banku [...] z blokadą konta. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 cyt. ustawy określenie "wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek dowiedzenia, że jego dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje strona we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami, istnieją podstawy, aby odmówić przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2006 r., sygn. II OZ 211/06). Podobnie ocenić trzeba sytuację, gdy strona nie przedstawiła dokumentów, w oparciu o które można niesprzecznie ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jej utrzymania (por. postanowienie NSA z dnia 14 kwietnia 2016 r. sygn. I OZ 349/16; postanowienie NSA z dnia 7 lipca 2015 r. sygn. I OZ 658/15). W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, by spełniał przesłanki uprawniające do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym (zwolnienia od kosztów sądowych). Ocena taka była konsekwencją niedopełnienia w sposób należyty ciążącego na wnioskodawcy obowiązku rzetelnego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. W pierwszym rzędzie wyjaśnić trzeba, że na wymagane do poniesienia przez skarżącego koszty sądowe w sprawie składa się obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł. Inne koszty sądowe mają na obecnym etapie postępowania charakter wyłącznie ewentualny, przy czym ich wysokość nie przekracza jednorazowo powyżej wskazanej kwoty. Oznacza to, że możliwości finansowe skarżącego, stanowiące przedmiot rozważań w niniejszym postępowaniu, nakierowane zostały na określenie zdolności wnioskodawcy do poniesienia ciężaru finansowego na poziomie wyżej wyznaczonym. Uwzględnieniu z urzędu podlegała jednocześnie okoliczność prowadzenia przez skarżącego wielu postępowań przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. Jej znaczenie dla kierunku rozstrzygnięcia rozważyć należało w dwóch aspektach. Pierwszy łączyć należało z ustaleniem wskazującym, że skarżący, wobec konieczności ponoszenia kosztów sądowych w innych sprawach sądowoadministracyjnych, w celu poddania działania administracji skutecznej kontroli legalności sprawowanej przez sąd administracyjny, zobowiązany jest ponosić wydatki konieczne także na inne cele aniżeli konieczne utrzymanie. Drugi aspekt ma związek z powinnością właściwego odniesienia się przez skarżącego do obowiązku wykazania swojej sytuacji materialnej ocenianej przez pryzmat nie tylko treści złożonego w niniejszej sprawie oświadczenia, ale również treści rozstrzygnięć zapadłych w innych postępowaniach, w których skarżący występował o przyznanie prawa pomocy. Nadanie takiej formuły - rozważanej w odniesieniu do skarżącego - przesłance przyznania prawa pomocy prowadzi do wniosku, że skarżący, jako osoba zainteresowana zwolnieniem od kosztów sądowych, nie wykazał zasadności złożonego wniosku, przedstawił bowiem oświadczenie o swojej sytuacji majątkowej o treści, która nie mogła zostać oceniona inaczej niż jako nierzetelna, świadomie wskazująca na jedynie fragmentaryczne okoliczności mające wpływ na ustalenie możliwości płatniczych zainteresowanego. Oświadczenie to nie podlegało jednocześnie uzupełnieniu w trybie art. 255 p.p.s.a., co było spowodowane uznaniem, że w zakresie, w jakim ww. przepis odwołuje się do pojęcia "oświadczenia niewystarczającego lub budzącego wątpliwości", mowa jest o wniosku obarczonym brakami spowodowanymi usprawiedliwionymi czynnikami, a więc co do zasady – niejasnym przedstawieniem informacji lub nieposiadaniem przez wnioskodawcę rozeznania o zakresie informacji, które w ocenie organu sądowego są istotne dla kierunku rozstrzygnięcia wniosku o prawo pomocy. Z zakresu wskazanego pojęcia wyłączyć należy natomiast te wnioski, które nie zawierają w swojej treści informacji o rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy z powodu odmowy jej udzielenia przy istniejącej po stronie wnioskodawcy świadomości dotyczącej istnienia braków wniosku i konsekwencji procesowych jakie się z tym zaniechaniem wiążą. Przy nadaniu powyższej kwalifikacji wnioskowi uwzględnić należało, że w postanowieniach, które odnosiły się do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a które zostały do niego skierowane przed wystąpieniem o przyznanie prawa pomocy w rozpoznawanej sprawie, wskazano na oczywistą nierzetelność oświadczenia dotyczącego uzyskiwanych przez stronę dochodów i posiadanych oszczędności (por. postanowienie z dnia 16 marca 2016 r. sygn. VIII SA/Wa 979/15). Nie inaczej rozumieć bowiem należało sytuację ponoszenia przez zainteresowanego wydatków na konieczne utrzymanie w wysokości przekraczającej wysokość uzyskiwanych dochodów. Z informacji przedstawionych we wniosku wynikało, że łączny miesięczny dochód skarżącego wynosił [...] zł, gdy miesięczne jego wydatki kształtowały się na poziomie [...] zł. Analogiczna sytuacja, sprawiająca, że rozpoznawane w niniejszym postępowaniu oświadczenie powinno być traktowane jako zawierające nierzetelne informacje, wynikała z ustalenia, że zsumowane deklarowane wydatki gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącego wynosiły (na dzień składania wniosku), jak podał – ponad [...] zł, a dochody z tytułu zatrudnienia i prowadzonej działalności rolniczej jedynie [...] zł. Co warto zauważyć, deklarowane przez stronę wydatki nie obejmowały całej sfery aktywności życiowej, której prowadzenia w normalnych warunkach nie da się bez uzasadnionego powodu wyłączyć, a która stanowi w rzeczywistości dodatkowy koszt, powiększający istotnie wydatki gospodarstwa domowego. W strukturze wydatków gospodarstwa domowego mieszczą się bowiem również, całkowicie pominięte w oświadczeniu, koszty transportu, koszty korzystania z innych usług, np. łączności, korzystanie z zasobów kultury i rekreacji, konieczność korzystania z opieki zdrowotnej, czy też ponoszenie wydatków na zakup odzieży. W sytuacji, gdy skarżący nie posiada, jak zadeklarował, oszczędności, jak również innego majątku, który mógłby służyć zbilansowaniu wydatków z dochodami, oczywista niewspółmierność tychże do ponoszonych wydatków nie może zostać wytłumaczona inaczej jak dążenie przez skarżącego do oparcia ustaleń faktycznych orzeczenia w przedmiocie przyznania prawa pomocy na fragmentarycznie przedstawionych informacjach nieoddających istoty jego sytuacji materialnej. Trudno w takim przypadku zresztą przyjąć, by tak formułowane przez skarżącego oświadczenie miało podlegać jakiejś formie uzupełnienia, skoro opierało się ono na twierdzeniu stanowczo określającym poszczególne wydatki i ich szczegółową wysokość, a ponadto w zakresie, w jakim zachodziła faktyczna ku temu możliwość, twierdzenie to zostało poparte dokumentami źródłowymi dokumentującymi wysokość uzyskiwanych dochodów (kopie zaświadczeń o wysokości wynagrodzenia) i część kosztów ponoszonych na konieczne utrzymanie. Co istotne, w innych postępowaniach (por. postanowienie z dnia 21 marca 2016 r. sygn. VIII SA/Wa 1023/15) wskazywana rozbieżność dochodów i wydatków, pomimo zwrócenia na to uwagi, była pozostawiona przez wnioskodawcę bez komentarza, co nakazywało uznać, że okoliczność tę, w aspekcie jej prawdopodobności, skarżący pozostawił do uznania przez organ sądowy. Podobnie zresztą należało ocenić próbę wykazania braku środków pieniężnych na rachunku bankowym posiadanym przez skarżącego w [...] Banku, jeżeli jego oświadczenie o braku zmian ("od lat") na tymże rachunku odnieść z jednej strony do daty przedłożonego wyciągu ([...] grudnia 2012 r.), a z drugiej do zamieszczonego w wymienionym wyżej postanowieniu z dnia [...] marca 2016 r. ustalenia wskazującego, że na konto skarżącego w sierpniu 2015 r. wpłynęła kwota [...] zł. W innych postępowaniach w przedmiocie przyznania prawa pomocy (zakończonych postanowieniami z dnia 8 października 2015 r. (sygn. VIII SA/Wa 123/15; sygn. VIII SA/Wa 124/15; sygn. VIII SA/Wa 129/15) brak celowości badania sytuacji materialnej skarżącego Sąd połączył z ustaleniem, że w odrębnych sprawach prowadzonych przed tym Sądem skarżący oświadczył, że zostały mu wypłacone środki finansowe z tytułu płatności rolnych, co decydowało o tym, że odwołanie się do niskich dochodów skarżącego nie mogło mieć w sprawie znaczenia. Stwierdzenie, że skarżący składając w niniejszym postępowaniu wniosek o przyznanie prawa pomocy uchybił swoim obowiązkom rzetelnego wywiązania się z wymogu przedstawienia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych prowadziło tym samym do oddalenia zgłoszonego żądania. Skarżący nie wykazał bowiem, żeby jego sytuacja materialna była tego rodzaju, że uniemożliwia zgromadzenie środków na poniesienie kosztów sądowych, w szczególności wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł. W tych warunkach, w oparciu o art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.