VIII SA/Wa 348/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz- Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Justyna Mazur /sprawozdawca/, Protokolant Starszy referent Karolina Kaca, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2015 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oddala skargę Decyzją znak [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. Prezydent Miasta R.(dalej: "Prezydent", "organ I instancji"), działając na podstawie art. 30 ust. 2, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm., dalej także: "ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów"), art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., dalej: "k.p.a."), orzekł o odmowie umorzenia należności w kwocie [...] zł z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oraz kwoty ustawowych odsetek, które na dzień wydania decyzji wynosiły [...] zł. Prezydent w uzasadnieniu decyzji podał, iż decyzją znak [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. zobowiązał P. S. (dalej: "skarżący", "strona") do zwrotu należności z tytułu wypłaconych na rzecz K.S. (dalej: "uprawniona") świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od [...] października 2011 r. do [...] września 2012 r. w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. Organ I instancji ustalił, iż skarżący mieszka w mieszkaniu B. O., ale prowadzi osobne gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem jego dochodu jest zasiłek stały w kwocie [...] zł wypłacany z pomocy społecznej oraz pomoc w postaci dożywiania z MOPS w wysokości [...] zł miesięcznie. Strona partycypuje w wydatkach na utrzymanie mieszkania w wysokości około [...] zł miesięcznie. W miesiącach zimowych skarżący dokłada się do zakupu opału w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Ponadto ponosi koszty leczenia w kwocie około [...] zł miesięcznie. Skarżący ma sporadyczne kontakty z córką. Nie łoży na utrzymanie córki z powodu niskich dochodów. Na obecną sytuację, w jakiej się znajduje miała wpływ utrata pracy i stan zdrowia. Wskazano, iż swój stan zdrowia skarżący określa jako średni. Obecnie oczekuje na wyznaczenie terminu komisji wydającej orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Ustalono jednocześnie, iż obowiązek alimentacyjny ciąży na skarżącym od 2008 roku, zaś świadczenia z funduszu alimentacyjnego są wypłacane od 1 stycznia 2010 roku, na datę wydania decyzji przez organ I instancji strona nie dokonała żadnej wpłaty w celu zmniejszenia swojego zadłużenia. W związku z powyższym organ I instancji uznał, iż skarżący nie wykazuje woli przynajmniej częściowego zwrotu należności. Tym samym umorzenie przedmiotowych należności, w ocenie Prezydenta, byłoby przedwczesne, a skarżący winien rozważyć złożenie wniosku o rozłożenie powyższego zadłużenia na dogodne raty. Prezydent wyjaśnił ponadto, że obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego następuje w przypadku nie otrzymywania należnego wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec upoważnionych do alimentacji. W tych okolicznościach na skarżącym ciąży obowiązek zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a na organie wyegzekwowanie zaległej należności. Odwołanie od powyższej decyzji złożył skarżący. Wniósł o ponowne rozpatrzenie umorzenia zaległości alimentacyjnych. Podniósł, że opisywał swoją sytuację zdrowotną, mieszkaniową i finansową. Skarżący dodał, że obecnie nie stać go na spłatę zadłużenia, ponieważ na dzień dzisiejszy nie otrzymuje zasiłku stałego i oczekuje od [...] listopada 2014 r. na komisję lekarską w sprawie orzeczenia stopnia niepełnosprawności. Ponadto wskazał, że jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Znalezienie pracy przy schorzeniach, na które cierpi nie jest łatwe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: "Kolegium", "organ II instancji") decyzją znak [...] z dnia [...] lutego 2015 r., wskazaną na wstępie i zaskarżoną w niniejszej sprawie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., orzekło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy. Po przedstawieniu stanu sprawy organ II instancji wskazał, iż stosownie do treści art. 25 ust. 1 (powinno być 27 ust. 1 – dopisek Sądu) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Zgodnie z treścią art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Kolegium uznało, iż organ I instancji prawidłowo oceniło brak przesłanek do umorzenia należności. Wskazało, iż skarżący obecnie nie jest w stanie spłacić jednorazowo, czy też w ratach ciążącego na nim zobowiązania, jednakże z uwagi na jego wiek ([...] lat), nie jest wykluczone, że będzie on w stanie chociażby w jakimś zakresie dokonać spłaty ciążącego na nim zobowiązania. Organ II instancji wskazał, że brak jest obecnie podstaw do uznania, że nie będzie on w stanie w przyszłości podjąć jakiejkolwiek pracy. Nawet gdyby przyjąć, że nie może on wykonywać każdego rodzaju pracy, nie jest to okolicznością uzasadniającą uwzględnienie wniosku w sprawie umorzenia należności. Fakt, że leczy się z powodu dolegliwości zdrowotnych, nie uprawnia do uznania, że ich charakter i rozmiar całkowicie wykluczają go z możliwości podjęcia pracy odpowiadającej jego możliwościom fizycznym i psychicznym. W ocenie organu II instancji, nie do zaakceptowania jest przy ocenie niniejszej sprawy również postawa skarżącego w przedmiocie wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego. Wskazano, iż organ I instancji słusznie zauważył, że obowiązek alimentacyjny ciąży na skarżącym od 2008 r., natomiast świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są na rzecz K. S. od 1 stycznia 2010 r. Strona przez tak długi okres czasu nie dokonała żadnej wpłaty w celu zmniejszenia tego zadłużenia. Kolegium podnosi, że skarżący mógł nie być w stanie regularnie spłacać zadłużenia, ale mógł wykazać chociażby wolę spłaty zadłużenia poprzez wpłacanie niewielkich, na miarę jego możliwości kwot. Podnosi również, iż skarżący nie występował nigdy do Sądu o obniżenie alimentów. Skoro bowiem nie stać go było na regulowanie należności alimentacyjnych, to zasadnym było z takim wnioskiem wystąpić. Skarżący nie poczynił żadnych prób w tym zakresie. Ostatecznie Kolegium stwierdziło, iż działające w imieniu państwa organy administracji publicznej nie mogą pochopnie umarzać należności, gdyż sytuacja skarżącego może w przyszłości ulec zmianie. Zatem trudna sytuacja skarżącego w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia owych należności. Nadto na jego wniosek organ może odroczyć termin spłaty zobowiązania lub ustanowić spłatę zobowiązania w dogodnych ratach. Pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. P. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powołaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R., wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu wskazał, że od 2008 r. nie pracuje. W lutym 2008 r. był operowany. Usunięto wówczas [...], a powikłaniem tej operacji jest [...], na którą leczy się od marca 2008 r. W 2008 rozpadło się jego małżeństwo, do chwili obecnej skarżący nie ma własnego mieszkania i meldunku. Miejska Komisja do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności uznała skarżącego za niepełnosprawnego w stopniu umiarkowanym. W orzeczeniu zawarto szereg przeciwwskazań do zatrudnienia, w związku z czym nie może podjąć pracy. Wskazał, że od lutego 2013 r. utrzymuje się tylko z zasiłku w kwocie [...] zł, wypłacanego przez MOPS. Skarżący podnosi, że kwota ta nie wystarcza na normalną egzystencję (wyżywienie, ubrania, lekarstwa itp.) Podniósł, iż nie posiada żadnego majątku. Brak rodziny, pracy, mieszkania, [...] doprowadziły skarżącego do pogorszenia się stanu jego zdrowia [...], który od kilku lat wymaga leczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoją argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c) p.p.s.a.), lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.). Zgodnie z art. 30 ust. 2 tej ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W ocenie organów orzekających w sprawie, przedstawiona przez skarżącego sytuacja dochodowa i rodzinna nie uzasadniała umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami. Ustawodawca w preambule do ustawy podkreślił, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Uwzględniając powyższe trzeba stwierdzić, że przewidziana w art. 30 ust. 2 tej ustawy możliwość udzielenia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 ustawy, który przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z odsetkami, ma więc charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Ponadto, badając czy okoliczności faktyczne sprawy stanowią przesłanki umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2015 r., poz. 583 j.t.) w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny (zob. wyrok WSA w Poznaniu w wyroku z 5 sierpnia 2010 r., IV SA/Po 119/10, Lex nr 737864). W cytowanym wyżej art. 30 ust. 2 ustawodawca przewidział uprawnienie dla właściwego organu administracji do umorzenia należności alimentacyjnych. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma więc charakter uznaniowy i uzależnione jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności, opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Oznacza to, że umorzenie należności dłużnika, nie jest obligatoryjne nawet, w przypadku gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Ustawodawca swobodnemu uznaniu właściwego organu pozostawił bowiem odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Warunkiem wydania decyzji w tym przedmiocie jest jednak szczegółowe zbadanie stanu faktycznego sprawy po kątem występowania powyższych przesłanek i zindywidualizowanie uzasadnienia decyzji. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza bowiem, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny, gdyż jest on związany treścią cytowanego przepisu oraz przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7 k.p.a. Wobec tego, rozstrzygnięcie sprawy musi zostać poprzedzone wnikliwym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji winny być przedstawione motywy podjętego rozstrzygnięcia. Rolą sądu administracyjnego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest zaś sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji, stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności alimentacyjnych, lub że udzielenie takiej ulgi było uzasadnione. Wywody organu w tym zakresie muszą być wewnętrznie spójne, a także zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Jak już wyżej wskazano przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego są wyłącznie jego sytuacja dochodowa i rodzinna, które obiektywnie uniemożliwiają wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Na sytuację dochodową dłużnika składają się dochody otrzymywane z różnych tytułów, a także takie okoliczności, jak np. stan jego zdrowia czy możliwości uzyskania dochodu; na sytuację rodzinną dłużnika składa się natomiast ustalenie czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz (tak NSA w wyroku z 21 października 2008 r., I OSK 1685/07 dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie Sądu - podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego. Organy dokonały analizy sytuacji dochodowej i życiowej skarżącego. Słusznie przyjęły, że oceniając możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie fakt, że wprawdzie skarżący jest osobą bezrobotną, ale jego sytuacja jest stabilna albowiem utrzymuje się z zasiłku stałego, nie posiada żadnych osób na utrzymaniu. Nadto jest zdolny do podjęcia odpowiedniego zatrudnienia w warunkach pracy chronionej lub pracy dorywczej, co może mu umożliwić spłatę zadłużenia w systemie ratalnym. Konieczność ponoszenia wydatków związanych z codziennym utrzymaniem i fakt posiadania zadłużenia, nie czyni sytuacji skarżącego wyjątkowej, nadzwyczajnej na tle innych dłużników alimentacyjnych. Niewątpliwie sytuacja skarżącego jest trudna. Niemniej jednak należy mieć na względzie, iż umarzanie zaległych należności każdemu dłużnikowi z powodu bezrobocia prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych przez wszystkich podatników, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił, orzekając jak w wyroku.