VIII SA/Wa 454/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi N. M. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] lutego 2014 r. znak: [...] w przedmiocie zajęcia prawa ochronnego na znak towarowy co do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić N. M. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. N. M. (dalej: "skarżący") wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku zawartym w urzędowym formularzu podał m.in., iż jest w trudnej sytuacji osobistej i finansowej, a działalność gospodarcza, z której się utrzymuje (sklep internetowy) przynosi obecnie straty – za pierwsze cztery miesiące bieżącego roku wyniosła [...] zł. Wskazał, iż wobec braku oszczędności nie ma własnych środków na utrzymanie, a cały majątek został zajęty przez banki i komornika w wyniku postępowań komorniczych toczących się w stosunku do jego rodziców. Skarżący podniósł także, iż spłaca kredyt restrukturyzacyjny, którego miesięczna rata wynosi [...] zł. Jako jedyny majątek wymienił dwa samochody ciężarowe [...] z 2005 r. i [...] z 2001 r. W wyniku odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku oświadczył, że zamieszkuje wspólnie z rodzicami, którzy również są w trudnej sytuacji materialnej, w związku z tym ponosi koszty bieżącego utrzymania oraz zapewnienia środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Do pisma załączył zeznanie podatkowe za 2012 i 2013 r. z ujawnionym przychodem w wysokości odpowiednio [...] zł (koszty uzyskania przychodu [...] zł) i [...] zł (przy kosztach uzyskania [...] zł) oraz zeznanie podatkowe ojca za 2012 – 2013r. z wykazanym przychodem za 2013 r. w wysokości ponad [...] zł, wyciągi z rachunku bankowego oraz plik faktur za energię, gaz i telefon. Postanowieniem z dnia 9 czerwca 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 454/14 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] lipca 2014 r. (data wpływu do Sądu) skarżący wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza sądowego. Uzasadniając podniósł, iż pomimo relatywnie wysokich przychodów (za pierwsze 5 miesięcy 2014r.) związanych z zakupami towarów, finansowanych przez kredyt kupiecki ([...] zł), koszty okazały się znacznie wyższe ([...] zł) w wyniku czego powstała strata za 5 miesięcy na poziomie – [...] zł. Wyjaśnił, iż poza kosztami zakupu towarów, jego przedsiębiorstwo ponosi praktycznie wyłącznie koszty kuriera, które wyniosły [...] zł w okresie 6 miesięcy. Nadto skarżący posiada zaległość wobec ZUS na ponad [...] zł. Wskazał także, iż ciężka sytuacja rodziców w bardzo dużym stopniu miała wpływ na drastyczne pogorszenie sytuacji majątkowej skarżącego. Ponadto znalazł się w sytuacji przymusowej do opłacania opłat za wodę, prąd, gaz ze względu na upomnienia i groźbę odcięcia mediów w domu. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 9 czerwca 2014 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę z kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny w całości lub w części (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w sprawie jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób fizycznych, czy prawnych, toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność gospodarcza wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Rozpatrując wniosek skarżącego w tak skonkretyzowanych granicach, w pierwszej kolejności należy zauważyć, iż skarżący prowadzi działalność gospodarczą uzyskując z tego tytułu znaczne przychody. Z przedłożonych zeznań podatkowych za lata 2012 - 2013 - wynika, że skarżący prowadził działalność gospodarczą znacznych rozmiarów osiągając w 2013 r. przychód w wysokości blisko [...] zł (nie ponosząc straty), natomiast w pierwszych 5 miesiącach 2014 r. uzyskał przychód w kwocie ponad [...] zł. W tej sytuacji bez znaczenia – dla oceny możliwości finansowych skarżącego – jest fakt, iż obecnie wykazuje on stratę na poziomie około [...] zł. Jak bowiem zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 czerwca 2008 r. (I FZ 260/08) strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych (zob. też postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13). To przede wszystkim przychody obrazują rozmiar prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej i jego zdolność finansową. Strata nie uzasadnia potrzeby kredytowania skarżącemu należnych opłat sądowych. Powyższe oznacza, iż skarżący mógł zabezpieczyć środki niezbędne do uiszczenia kosztów sądowych w sprawie niniejszej, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł (wpis od skargi). Zauważyć także należy, że spłata kredytu, którego miesięczna rata wynosi [...] zł nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie bez wpływu na ocenę sytuacji materialnej skarżącego ma fakt, iż ponosi on również bieżące, wysokie koszty utrzymania (faktury za telefon opiewające na kwoty około [...] zł miesięcznie, jak i faktury za energię i gaz kształtujące się na poziomie kilkuset i więcej złotych, koszty przesyłek kurierskich). Z uwagi na powyższe w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącego z ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. postanowił, jak w sentencji postanowienia.