VIII SA/Wa 46/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu K. W. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 kwietnia 2017 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...]listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki postanowił: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z 25 kwietnia 2017 r. odmawiające przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu K. W. (dalej: "skarżący") zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczyła, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a do podjęcia pracy brak mu odpowiednich kwalifikacji i doświadczenia. Ponadto pozostaje na całkowitym utrzymaniu rodziców. Jednocześnie oświadczył, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną, również niepracującą, z którą ma rozdzielność majątkową i dwójką małoletnich dzieci. Odpowiadając na wezwanie Sądu, wystosowane w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "uppsa") skarżący oświadczył, że: 1) lokal w którym zamieszkuje nie należy do niego, 2) nie otrzymuje świadczenia wychowawczego na dzieci, do rachunku bankowego żony nie posiada dostępu ponieważ między małżonkami została ustanowiona rozdzielność majątkowa. Postanowieniem z 25 kwietnia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, gdyż informacje przedstawione przez skarżącego nie pozwalają na uznanie, że nie jest on w stanie ponieść kosztów swego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego, zaskarżył postanowienie w całości wskazując, iż nie uwzględnia ono sytuacji majątkowej skarżącego w szczególności nie posiadania przez niego ani jego małżonkę pracy, zarejestrowania w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, korzystania z pomocy finansowej rodziców, nie posiadania żadnego majątku (ruchomości oraz nieruchomości), posiadania na utrzymaniu dwójki małoletnich dzieci, pozostawania przez skarżącego w związku małżeńskim w którym panuje ustrój rozdzielności majątkowej. Jednocześnie wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przyznanie prawa do pomocy we wskazanym we wniosku zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 uppsa, właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 uppsa, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 uppsa). Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się ona w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Stosownie do art. 259 § 1 uppsa od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 uppsa). Zgodnie z treścią art. 255 uppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Oceniając zasadność zastosowania wobec skarżącego instytucji prawa pomocy, Sąd nie może pominąć faktu, że pozostaje on w związku małżeńskim. Nawet jeśli między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, to przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.; dalej: "k.r.o.") małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o., małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka istnienie rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 29 września 2005 r., II FZ 572/05; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.; dalej jako "CBOSA). Oznacza to, że dochody i stan majątkowy żony skarżącego należy uwzględnić przy ocenie jego możliwości finansowych. Skoro skarżący nie przedstawił informacji o majątku swojej żony, to znaczy, że nie ujawniła rzeczywistej sytuacji majątkowej swojej rodziny, pomimo stosownej inicjatywy dowodowej ze strony Sądu. Jest to wystarczająca przesłanka do tego, aby odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., II FZ 540/07; CBOSA). Trafnie zatem zaskarżonym postanowieniem starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżący nie wykazał bowiem, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu, niezastosowanie się do wezwania wystosowanego do skarżącego w trybie powołanego wyżej przepisu art. 255 uppsa powoduje, że materiał dowodowy jest niekompletny. Wątpliwości co do oświadczeń skarżącego pozostały niewyjaśnione. W rezultacie Sąd został pozbawiony możliwości rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dlatego należało odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Podkreślenia wymaga okoliczność, że skarżący jest osobą bezrobotną nie przesądza automatycznie o zasadności złożonego wniosku, zwłaszcza wobec wyjaśnienia, że nie podejmuje on żadnej pracy, gdyż nie ma wykształcenia i doświadczenia. Także sprzeciw, który zasadniczo sprowadza się do gołosłownego powielenia dotychczasowych oświadczeń skarżącego nie kwestionuje żadnego z argumentów przywołanych przez referendarza sądowego, w tym nie podważa jego stanowiska co do nieistotności rozdzielności majątkowej dla obowiązku przedstawienia stanu majątku żony skarżącego. Dodać również należy, że zgodnie z treścią powołanego na wstępie art. 246 § 1 uppsa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności, o których mowa w pkt 1 i 2 tego przepisu. Zawarty zaś w jego treści zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w trudnej sytuacji, która umożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zdaniem Sądu taka sytuacja nie wystąpiła w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 uppsa, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, czyli utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego.